Του Μελέτη Ρεντούμη
Η ιδέα της τετραήμερης εργασίας, δηλαδή η μείωση της εβδομαδιαίας εργασίας κατά μία ημέρα χωρίς αντίστοιχη μείωση αμοιβής , δεν είναι πλέον ένας απλός ουτοπικός στόχος, αλλά εξελίσσεται σε μια πειραματική πρακτική με πραγματικά δεδομένα υποστήριξης. Τα επιχειρήματα υπέρ της τετραήμερης εβδομάδας εργασίας δεν είναι πλέον θεωρητικά αλλά έχουν ενισχυθεί από πειράματα και μελέτες σε αρκετές χώρες, ενώ τα εμπόδια παραμένουν σημαντικά Ιδίως όταν πρόκειται για την εφαρμογή σε πιο παραδοσιακούς ή οριζόντιους τομείς. Στην Ελλάδα θα έπρεπε να εξετάσουμε με ρεαλισμό ποιες επιχειρήσεις και κλάδοι θα μπορούσαν να υιοθετήσουν αυτή την αλλαγή, και κατά πόσο τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης.
Ας ξεκινήσουμε από τα θετικά επιχειρήματα για την τετραήμερη εργασία. Πρώτα και κύρια, η μείωση του χρόνου εργασίας έχει αποδειχθεί ότι ενισχύει την ευημερία και μειώνει το στρες, το burnout και τα ψυχολογικά κόστη στους εργαζόμενους. Σε μελέτη που κάλυψε πολλαπλές χώρες, μια μετάβαση σε τετραήμερη εργασία, χωρίς μείωση μισθού, συνοδεύτηκε από μείωση του burnout, αύξηση της εργασιακής ικανοποίησης και βελτίωση της ψυχικής και σωματικής υγείας.
Σε πειραματικά προγράμματα ήδη πραγματοποιημένα όπως αυτό στο Ηνωμένο Βασίλειο (61 εταιρείες, ~2.900 εργαζόμενοι) οι εταιρείες δεν είδαν πτώση στα έσοδα, αλλά αντίθετα αύξηση κατά μέσο όρο 1,4 % και μείωση της διακίνησης προσωπικού κατά 57%. Επιπλέον, πολλοί εργαζόμενοι δήλωσαν ότι θα ήθελαν να διατηρήσουν το νέο μοντέλο, ενώ το 92 % των εταιρειών στο πιλοτικό πρόγραμμα του ΗΒ αποφάσισε να συνεχίσει.
Επιπλέον, η τετραήμερη εργασία μετασχηματίζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Μια επιπλέον ημέρα ελεύθερου χρόνου μπορεί να αξιοποιηθεί για οικογενειακές δραστηριότητες, εκπαίδευση, ξεκούραση ή ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία, στοιχεία που δύσκολα μπορούν να υλοποιηθούν σε ένα σύστημα πέντε ημερών με την υφιστάμενη δομή του.
Ωστόσο, τα εμπόδια δεν είναι μικρά. Στο λιανεμπόριο, στην εστίαση, στην υγεία, στις υπηρεσίες πρώτης γραμμής όπου απαιτείται συνεχής λειτουργία , η μείωση των ημερών εργασίας συνεπάγεται ανάγκη για περισσότερα άτομα, ανακατανομή των ωραρίων ή υπερκοστολόγηση. Αρκετές επιχειρήσεις μπορεί να μην μπορούν να προσαρμόσουν την παραγωγή τους, ώστε να προσφέρουν ισοδύναμες υπηρεσίες σε λιγότερες ημέρες.
Επίσης, υπάρχει η ανησυχία του ανταγωνισμού και της αγοράς, δηλαδή αν μια εταιρεία εφαρμόσει τετραήμερη εργασία και δει μείωση στην ικανότητα εξυπηρέτησης πελατών ή αντίσταση στη ζήτηση, μπορεί να χάσει μερίδιο αγοράς. Επίσης, η κουλτούρα της παραδοσιακής παρουσίας είναι ακόμη βαθιά ριζωμένη σε πολλές ελληνικές επιχειρήσεις και οργανισμούς. Το ρίσκο της αλλαγής μπορεί να θεωρηθεί ακόμα πολύ μεγάλο.
Εκτός αυτού, η νομοθεσία και οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας δεν είναι έτοιμες να στηρίξουν ευρύτερα αυτή τη μεταρρύθμιση. Απαιτούνται θεσμικές εγγυήσεις και ρυθμίσεις που να προστατεύουν τόσο τους εργαζόμενους όσο και την επιχείρηση, ώστε να μην υπάρξουν καταχρήσεις ή αθέμιτες μειώσεις των απολαβών. Επιπλέον, η οικονομική κρίση, η αστάθεια και οι ανισότητες στο κόστος εργασίας στην Ελλάδα καθιστούν την αλλαγή πιο ευαίσθητη και δύσκολη.
Στην Ελλάδα, οι ειδικοί κλάδοι όπου η τετραήμερη εργασία θα μπορούσε να εφαρμοστεί ευκολότερα είναι οι εξής: οι τομείς της τεχνολογίας πληροφορικής, οι ψηφιακές υπηρεσίες, οι εταιρείες παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών, οι επιχειρήσεις με μεγάλη εξάρτηση από project-based εργασία, τα ιδιωτικά γραφεία γενικά και οι υπηρεσίες back-office.
Πρακτικά, δεν είναι απίθανο η τεχνητή νοημοσύνη (AI) να επιταχύνει την υιοθέτηση της τετραήμερης εργασίας. Με εργαλεία που αυτοματοποιούν επαναλαμβανόμενες εργασίες, υποστηρίζουν λήψη αποφάσεων, αναλύουν δεδομένα ή βελτιστοποιούν ροές εργασίας, η AI μπορεί να μειώσει την ανάγκη για ανθρώπινη παρουσία για κάποιες λειτουργίες.
Έτσι, μέρος της παραγωγής που προηγουμένως απαιτούσε ανθρώπινη εργασία μπορεί να αναληφθεί από συστήματα AI, αφήνοντας περισσότερο χρόνο στους εργαζόμενους για πιο σύνθετα καθήκοντα ή για ανάπαυση.
Συμπερασματικά, η τετραήμερη εργασία διαθέτει ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της βιώσιμης ανάπτυξης, της ανθρωποκεντρικής εργασίας και της ισορροπίας ζωής εργασίας. Ωστόσο δεν είναι πανάκεια καθώς η επιτυχία της εξαρτάται από τον τομέα, την υποστήριξη αλλαγών στις διαδικασίες, την κουλτούρα, τη νομοθεσία και την ψηφιακή ετοιμότητα. Αν το εργασιακό περιβάλλον με τις απαραίτητες τομές στην αγορά εργασίας σχεδιαστεί προσεκτικά, η τετραήμερη εργασία δεν θα είναι ουτοπία αλλά ένα πιθανό βήμα προς ένα πιο ανθρώπινο και αποδοτικό μέλλον εργασίας για όλους.
Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός