Toυ Μανώλη Ροζάκη
Μία φορά και έναν καιρό, ήταν ο άνθρωπος…
Εντάξει, τα γεγονότα νομίζω ότι επιτρέπουν λίγη – παραπάνω – μελαγχολία και ίσως μία παράξενη νοσταλγία, ενθυμούμενοι τα λόγια, κυρίως, των παππούδων και των γιαγιάδων μας. Αλλά αυτό πού ζούμε και δυστυχώς αυτό πού δείχνει να έρχεται, φαντάζει δυστοπικό, απόκοσμο και μάλλον απάνθρωπο.
Μπορεί κάποιοι να υποστηρίζουν εμφατικά, ότι προτεραιότητα είναι πάντα η ανθρώπινη ζωή. Είναι όμως έτσι; Μιλούν σαμπως για το βιος, τα όνειρα και τις ελπίδες, την (χαμένη) ανθρώπινη αξιοπρέπεια; Γιατί ακριβώς και για ποιόν άνθρωπο άραγε μιλούν;
Δεν είναι προφανώς προτεραιότητα, όταν μετράμε το ανθρώπινο βιος, με όρους πτωχευτικού νόμου, όπως δεν είναι και τα όνειρα των μαθητών, που αποκλείονται από τα πανεπιστήμια, λόγω τής ελάχιστης βάσης εισαγωγής. Είναι επίσης χαμηλής προτεραιότητας και ο φυσικός πλούτος και τα ζώα, μπροστά σε αδηφάγα ιδιωτικά συμφέροντα, τα οποία αποδεικνύονται στο τέλος και αντιπαραγωγικά. Τώρα σε ότι αφορά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ας αφήσουμε στην άκρη την ανάλγητη και δυσωδη έκφανση της εξουσίας και τα υψηλά ιστάμενα πρόσωπα, πού εκμεταλλεύονται ανθρώπινες ψυχές, καθώς και τις αγωνιώδεις προσπάθειες συγκάλυψης από τα μέσα ενημέρωσης.
Αυτή η μελαγχολία και η νοσταλγία πού την συνοδεύει, φαίνεται και στα λόγια του Κ. Καστοριάδη: “Στη χώρα απ’ όπου έρχομαι, η γενιά των παππούδων μου δεν είχε ακούσει ποτέ να γίνεται λόγος για μακροπρόθεσμη σχεδιοποίηση, για εξωτερικότητες, για μετακίνηση των ηπείρων ή για διαστολή του σύμπαντος. Όμως εξακολουθούσαν, και στα γηρατειά τους ακόμη, να φυτεύουν ελιές και κυπαρίσσια, χωρίς να τους απασχολούν ζητήματα κόστους και απόδοσης. Ήξεραν ότι θα πεθάνουν, έσκαβαν όμως τη γη για τους επερχόμενους, αλλά ίσως και για τη γη την ίδια.”
Προσοχή όμως, γιατί δεν πρέπει να διολισθήσουμε σε μία άκρατη παρελθοντολογία ή μία ψευδεπίγραφη αρχαιολατρεία, διαστρεβλώνοντας την εννοια του κλασσικού και παρερμηνεύοντας τη σημασία της προόδου. Η προοδευτική ματιά οφείλει και πρέπει να αναγνωρίζει τι είναι κλασσικό, ξαναδιαβάζοντας και ξαναγράφοντας το αποτύπωμα του, μέσα από την σύγχρονη ανθρώπινη περιπέτεια. Όπως επίσης δεν είναι προοδευτική και πολιτική προσέγγιση, η στείρα τεχνοκρατική αντίληψη. Μια διαδικασία, που αφήνει στην άκρη την ανθρώπινη ενσυναίσθηση και την συνεκτική βλέψη, περιορίζοντας το πεδίο σε δήθεν μετρήσιμους δείκτες, που συνεχώς αποτυγχάνουν στις πρακτικές διαπιστώσεις τους.
Αυτό πού μένει σαν ερώτημα, είναι – όπως έλεγε και Ε. Φρομ – αν θα επικρατήσει τελικά ο άνθρωπος…