Το κίνημα του Σεπτέμβρη

Του Νίκου Ξυδάκη

Αυτό το καλοκαίρι ίσως να το θυμούνται οι ερχόμενες γενιές σαν την απαρχή του μεγάλου παγκόσμιου κινήματος για την προστασία της Γης και την κλιματική κρίση. Ο Σεπτέμβρης του 2019 ίσως είναι ο Μάης των νέων του καιρού μας, ο Μάης του ‘68, το μεγάλο κίνημα για τον πόλεμο του Βιετνάμ ― τέτοιου γένους κίνημα είναι το περιβαλλοντικό, που αλλάζει μυαλά και νοοτροπίες, και τώρα σε πλανητική κλίμακα. Σε όλες τις ειδήσεις από την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο βλέπουμε ότι η έγνοια για το κλίμα και το περιβάλλον θερμαίνει νεανικές καρδιές και οδηγεί εκατομμύρια μαθητές και σπουδαστές στους δρόμους.

Θα εκδηλωθεί και στην Ελλάδα, αργά ή γρήγορα, με τα διεθνή χαρακτηριστικά του αλλά και τα τοπικά, και εικάζω ότι πολλοί θα σπεύσουν να το νουθετήσουν ή να το χειραγωγήσουν. Γι΄ αυτό ας είμαστε προσεκτικοί και ειλικρινείς, τουλάχιστον όσοι δηλώνουμε ότι νοιαζόμαστε για τον τόπο μας, τις θάλασσες, τα βουνά, τα ύδατα και τα οικοσυστήματα, όσοι δηλώνουμε ότι διαφυλάττουμε το φυσικό περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά, όπως επιτάσσει το Σύνταγμα, άρθρο 24, όσοι δηλώνουμε ότι προασπίζουμε τη, συνταγματικά κατοχυρωμένη, αειφορία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Όσοι, τέλος, πάντων, δηλώνουμε, δηλώνουμε, μιλάμε και μιλάμε, χωρίς πάντα να γνωρίζουμε και να εννοούμε, σε βάθος, και ίσως χωρίς να πολυπιστεύουμε.

Ταλαιπωρημένοι από την πολύχρονη και πολύμορφη κρίση, εμείς οι Έλληνες κοιτάμε πρωτίστως να ανατάξουμε τον οίκο μας και τις ζωές μας, και παραμελούμε ή και δυσκολευόμαστε να δούμε συνολικά τα αίτια της γενικευμένης δυσθυμίας στην Ευρώπη και σε όλο τον λεγόμενο ανεπτυγμένο κόσμο. Δυσκολευόμαστε, ας πούμε, να δούμε ότι η κατασπατάληση υδάτων, ενέργειας και φυσικών πόρων, η υπερπαραγωγή ατμοσφαιρικών ρύπων, απορριμμάτων και λυμάτων, η υπερεκμετάλλευση οικοσυστημάτων και υποδομών από τον τουρισμό, αυτός ο σωρευτικός και καταστροφικός εντέλει καπιταλισμός παράγει κρίσεις, και συμβάλλει σε κρίσεις σαν τη δική μας.

Δυσκολευόμαστε να συνδέσουμε την κλιματική κρίση και την ερημοποίηση με τη διόγκωση των μεταναστευτικών ροών στη Μεσόγειο· κι όμως, αυτή είναι μια βασική αιτία για τη μετανάστευση από την ερημοποιημένη υποσαχάρια Αφρική.  Δεν είναι μόνο οι πόλεμοι για τα πετρέλαια στη Μέση Ανατολή, που προκαλούν προσφυγιά και μετανάστευση. Ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι η κλιματική κρίση μπορεί να γεννήσει ένα δισεκατομμύριο πρόσφυγες μέσα στον 21ο αιώνα.

Δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε με πόσους ρύπους βαρύνει το περιβάλλον η καύση ορυκτών καυσίμων. Στην πραγματικότητα, το 71% των πλανητικών εκπομπών παράγεται από περίπου εκατό εταιρείες σχετιζόμενες με τα ορυκτά καύσιμα. Σύμφωνα με το IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), οι παγκόσμιες εκπομπές από τη γεωργία, τη δασοκομία και τη χρήση γης είναι περίπου το 24% του συνόλου, εκ των οποίων περίπου 15% προέρχεται από την κτηνοτροφία. Ακόμη και να μετασχηματίζαμε ριζικά διατροφικές συνήθειες, τα τρία τέταρτα των εκπομπών θα έμεναν ανέπαφα και ολέθρια.

Δεν δυσκολευόμαστε ευτυχώς να αντιληφθούμε αυτό: Οι άγριες ανεξέλεγκτες πυρκαγιές που πλήττουν πλέον και την Αλάσκα και τη Σιβηρία, και είναι πια ενδημικές στη Μεσόγειο, οφείλονται και στην κλιματική κρίση.

Αντιδρούμε, δικαίως και ορθώς, στην εμπορευματοποίηση του νερού. Αναλόγως όμως πρέπει να αντιδρούμε στην κατασπατάλησή του. Η Ελλάδα, με τα πολλά και άριστης ποιότητας ύδατα των ορεινών της όγκων, δεν έχει καταφέρει ακόμη να τα καταγράψει συστηματικά, ώστε να οργανώσει ένα βιώσιμο ισοζύγιο για το βραχύ και μέσο μέλλον. (Το Ισραήλ έχει καταγραμμένο και το τελευταίο πηγαδάκι…)

Πρόχειρες σκέψεις κάνω, καθώς διαβάζω για τους νέους και όλους όσοι κατεβαίνουν στους δρόμους του κόσμου για το πιο ελπιδοφόρο κίνημα των τελευταίων δεκαετιών: για την υπεράσπιση της ζωής, της φύσης, του πλανήτη, για την ουσιαστική απαλλαγή από τον καταστροφικό νεοφιλελευθερισμό που παράγει διαρκώς κρίσεις και κατόπιν πουλάει προσωρινές λύσεις και διαρκή υποβάθμιση.

ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΟΣ