Του Μελέτη Ρεντούμη
Η πρόσφατη απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου, της Αυστραλίας, του Καναδά και της Πορτογαλίας να αναγνωρίσουν επίσημα ένα παλαιστινιακό κράτος σηματοδοτεί μια σημαντική μεταστροφή στη στάση ορισμένων δυτικών κρατών απέναντι στην σύγκρουση Ισραήλ–Παλαιστίνης και έρχεται ως απάντηση στην κλιμακούμενη κατάσταση ανθρωπιστικής κρίσης στη Λωρίδα της Γάζας. Η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς συμβολική, αλλά αντανακλά την πίεση που ασκείται διεθνώς ώστε να υπάρξει άμεση κατάπαυση του πυρός, να σταματήσει η αιματοχυσία και να επανέλθει η προοπτική λύσης δύο κρατών.
Πιο συγκεκριμένα, από τη μία πλευρά η αναγνώριση αυτή ενθαρρύνει την ιδέα ότι ο παλαιστινιακός λαός έχει δικαίωμα σε κυριαρχία, νομιμότητα και διεθνή υπόσταση εντός των διεθνών θεσμών. Ενισχύει τις διπλωματικές δυνατότητες της Παλαιστίνης να απαιτήσει σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να ζητήσει διεθνή λογοδοσία για τις πράξεις που θεωρούνται παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Ταυτόχρονα όμως η αναγνώριση αυτή αποτελεί μια μορφή πίεσης προς το Ισραήλ, ώστε να σταματήσει τις επιχειρήσεις στη Γάζα, να περιορίσει τις επεκτάσεις των εποικισμών στη Δυτική Όχθη και να επανέλθει σε διαπραγματεύσεις για δύο κράτη.
Η αντίδραση του Ισραήλ ήταν έντονη καθώς ο πρωθυπουργός Μ. Νετανιάχου χαρακτήρισε την κίνηση ως μεγάλο έπαθλο προς την τρομοκρατία και επανέλαβε ότι για τις δικές του προτεραιότητες δεν πρόκειται να υπάρξει παλαιστινιακό κράτος δυτικά του Ιορδάνη.
Περιλαμβάνεται επίσης η απειλή από ορισμένους υπουργούς στην κυβέρνηση του Ισραήλ ότι θα απαντήσουν με πράξεις, όπως επέκταση των εποικισμών ή άλλες μορφές πίεσης.
Όσον αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, η αντίδραση μέχρι τώρα είναι επιφυλακτική. Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε την κίνηση ορισμένων χωρών να αναγνωρίσουν την Παλαιστίνη ως συμβολική παρά πρακτικά δεσμευτική, χωρίς να θεωρούν ότι προσφέρει λύση αν δεν συνοδεύεται από σαφή στάση απέναντι στην Χαμάς.
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να δηλώνουν ότι υποστηρίζουν την ιδέα δύο κρατών, αλλά θέτουν όρους, ότι οι Παλαιστίνιοι θα συμφωνήσουν σε συνθήκη ασφάλειας και ότι θα υπάρξει απαραίτητος περιορισμός της δράσης του Χαμάς και βέβαια ότι οι διαπραγματεύσεις θα εξασφαλίσουν την επιβίωση και την ασφάλεια του Ισραήλ.
Επίσης, η θέση της Ελλάδας μέχρι τώρα παραμένει ότι θα αναγνωρίσει παλαιστινιακό κράτος την κατάλληλη στιγμή, με τον πρωθυπουργό να επισημαίνει πως οι στενές σχέσεις με το Ισραήλ, κυρίως στο πεδίο της άμυνας, δεν έχουν αποτρέψει την κριτική της για τον τρόπο που διεξάγεται η επιχείρηση στη Γάζα και τη μεγάλη απώλεια ζωών και ανθρώπινου πόνου.
Εκτός αυτού, όσον αφορά το πώς μπορεί να επηρεάσει η αναγνώριση την πορεία της σύγκρουσης, υπάρχουν κάποιες πιθανές συνέπειες. Κατ’ αρχάς, η αναγνώριση από κράτη με σημαντική διεθνή βαρύτητα μπορεί να αυξήσει τη διπλωματική απομόνωση του Ισραήλ, ιδιαίτερα αν ακολουθήσουν κι άλλες χώρες και να εξαναγκάσει σε αλλαγές στην στάση του , όπως πίεση για κατάπαυση του πυρός, διευκόλυνση της ανθρωπιστικής βοήθειας και αποφυγή εκτεταμένων στρατιωτικών επιχειρήσεων κατοχής.
Δεύτερον, η αναγνώριση μπορεί να ενισχύσει τις παλαιστινιακές διεκδικήσεις σε διεθνείς οργανισμούς (π.χ. ΟΗΕ και Διεθνές Δικαστήριο) και να αποτελέσει βάση για προσφυγή σε μηχανισμούς διεθνούς δικαίου. Τρίτον, υπάρχει ο κίνδυνος ότι μια τέτοια αναγνώριση μπορεί να εξωθήσει το Ισραήλ σε πιο σκληρή απάντηση, είτε μέσω επέκτασης εποικισμών, είτε μέσω νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων, είτε με περαιτέρω δυσκολίες στις διαπραγματεύσεις, εάν το θεωρήσει ως νέα απειλή.
Επιπλέον, η πρόθεση του Ισραήλ να καταλάβει ολόκληρο το έδαφος της Γάζας, αν πράγματι αυτή είναι η στρατηγική του, αντιμετωπίζει τώρα μεγαλύτερη διεθνή πίεση και πιθανότητα παράλληλων κυρώσεων ή διπλωματικών αντιδράσεων. Η αναγνώριση δεν ακυρώνει τη στρατιωτική ισχύ, αλλά αλλάζει το πλαίσιο στο οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις για αυτό το κομβικό ζήτημα.
Συμπερασματικά, η χθεσινή αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους από μερικές δυτικές χώρες σηματοδοτεί μια κρίσιμη καμπή, καθώς από την παθητική αποδοχή της κατάστασης περνάμε σε μία ενεργητική παρέμβαση μέσω διπλωματίας και διεθνούς πίεσης.
Αν η κίνηση συνοδευτεί από πραγματικές δράσεις, ώστε το Ισραήλ να σταματήσει την επιχείρηση στη Γάζα και να εγκαταλείψει τις επεκτάσεις εποικισμών, τότε μπορεί να υπάρξει μια ευκαιρία για αποκλιμάκωση και επανεκκίνηση μιας διαφανούς ειρηνευτικής διαδικασίας.
Σε κάθε περίπτωση, είναι αποφασιστικής σημασίας η επόμενη χρονική περίοδος, ο τρόπος της δράσης και η ενότητα της διεθνούς κοινότητας κυρίως της Δύσης, ώστε να μπορέσει να εκκινήσει μία πραγματική ειρηνευτική διαδικασία στην Γάζα με ταυτόχρονη κατάπαυση του πυρός.
Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός