Του Μιχάλη Ψύλου

Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ έχει σκιαγραφήσει διάφορα σενάρια για το πώς θα προχωρήσουν οι ενέργειες με το Ιράν

Και τώρα τι; Πόσο θα μπορούσε να διαρκέσει ο πόλεμος εναντίον του Ιράν; Υπάρχει ημερομηνία λήξης;

Αναμφίβολα, ο θάνατος του Χαμενεΐ είναι το κλειδί για την προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ για την ανατροπή του καθεστώτος.

«Ήταν ο πρώτος στόχος για την αμερικανική και ισραηλινή στρατηγική, ώστε να αποφευχθεί ένα τέλμα σε ένα πολύπλοκο «θέατρο» όπως το Ιράν, και να τερματιστεί το παιχνίδι με την εξάλειψη του σημερινού καθεστώτος», λένε στη Ναυτεμπορική, ευρωπαίοι διπλωμάτες. «Οι Αμερικανοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν την ταχύτητα. Το Ισραήλ γνωρίζει τη Μέση Ανατολή καλύτερα από τις ΗΠΑ και γνωρίζει ότι μερικές φορές λίγη περισσότερη αστάθεια είναι καλύτερη από τόσο γρήγορες λύσεις»,προσθέτουν .

Τα σενάρια Τραμπ

Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ έχει σκιαγραφήσει διάφορα σενάρια για το πώς θα προχωρήσουν οι ενέργειες με το Ιράν. «Μπορώ να αναλάβω τα πάντα ή να το τερματίσω σε δύο ή τρεις ημέρες και να πω στους Ιρανούς: “Θα σας ξαναδούμε σε λίγα χρόνια αν επιχειρήσετε την αποκατάσταση των πυρηνικών και πυραυλικών σας προγραμμάτων”», δήλωσε ο Τραμπ σε συνέντευξή του στην ειδησεογραφική πύλη Axios. «Σε κάθε περίπτωση, θα τους χρειαστούν αρκετά χρόνια για να ανακάμψουν από αυτή την επίθεση», τόνισε ο Τραμπ.
Σύμφωνα με το CNN, κυβερνητικοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η επιχείρηση θα συνεχιστεί πιθανώς, για ημέρες ή εβδομάδες. Η Jerusalem Post, επικαλούμενη ισραηλινές και αμερικανικές κυβερνητικές πηγές , ανέφερε ότι οι επιθέσεις στο Ιράν θα διαρκέσουν τουλάχιστον μία εβδομάδα.

Ο  Αλί Βαέζ , ειδικός σε θέματα Ιράν στο think tank Crisis Group, έγραψε στο X ότι τα ιρανικά αντίποινα πιθανότατα θα είναι όχι μόνο άμεσα αλλά και ασύμμετρα, ενδεχομένως πυροδοτώντας ταυτόχρονα πολλαπλά μέτωπα. «Εάν η Χεζμπολάχ εμπλακεί πλήρως στον Λίβανο, οι πολιτοφυλακές επιτεθούν σε αμερικανικές βάσεις στο Ιράκ και τη Συρία ή εάν οι Χούθι κλιμακώσουν τις επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, δεν θα πρόκειται πλέον για διμερή σύγκρουση αλλά για έναν περιφερειακό πόλεμο που εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή», δήλωσε ο Βαέζ.

Καμία χερσαία επέμβαση

Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι Ισραηλινοί και οι Αμερικανοί δεν έχουν καμία πρόθεση να εισβάλουν στη χώρα με τα στρατεύματά τους. «Ενδεχομένως να έχουν ήδη εργαστεί παρασκηνιακά για να στείλουν επίλεκτες δυνάμεις τους στο έδαφος, εντοπίζοντας πιθανούς συνομιλητές για μια νέα δομή εξουσίας στο Ιράν. Δεν θέλουν να ρισκάρουν να χάσουν την υποστήριξη της ιρανικής κοινής γνώμης. Μια χερσαία επιχείρηση, εν ολίγοις, είναι εκτός συζήτησης. Θα πετύχαινε μόνο το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιθυμητό», λένε στη Ναυτεμπορική Άραβες αναλυτές.

Είναι πιθανό να έχουν ήδη εντοπίσει εντός του ιρανικού στρατού, στοιχεία με τα οποία θα μπορούσαν τουλάχιστον να διατηρήσουν διάλογο, παρακάμπτοντας τους Φρουρούς της Επανάστασης-ένα σώμα που διαποτίζεται έντονα από την ιδεολογία του Χομεϊνί και την ισλαμική επανάσταση.

Ποιος κυβερνά τώρα το Ιράν;

Σύμφωνα με ιρανικές και ισραηλινές πηγές, εκτός από τον Χαμενεΐ κατά την πρώτη ημέρα της επίθεσης σκοτώθηκαν αρκετοί υψηλόβαθμοι στρατιωτικοί και αξιωματούχοι ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένου του διοικητή του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), στρατηγού Μοχάμεντ Πακπούρ, και του συμβούλου ασφαλείας Αλί Σαμχανί.

Μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, συγκλήθηκε ένα νομικά εξουσιοδοτημένο προσωρινό συμβούλιο για να αναλάβει προσωρινά τα καθήκοντα της διακυβέρνησης. Σύμφωνα με το Associated Press, το συμβούλιο περιλαμβάνει τον μεταρρυθμιστή πρόεδρο Μασούντ Πεσεσκιάν, τον σκληροπυρηνικό επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί-Εσέι, και ένα μέλος του λεγόμενου Συμβουλίου των Φρουρών.
Η ιρανική νομοθεσία ορίζει ότι η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων πρέπει να εκλέξει έναν νέο Ανώτατο Ηγέτη «το συντομότερο δυνατό».

Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, ο Χαμενεΐ είχε καταρτίσει λεπτομερή σχέδια διαδοχής τους τελευταίους μήνες και είχε ορίσει τον επί χρόνια έμπιστό του Αλί Λαριτζανί για τη διαχείριση κρίσεων. Ο Λαριτζανί με ανάρτησή του στην πλατφόρμα X  απείλησε το Ισραήλ και τις ΗΠΑ με αντίποινα: «Θα κάνουμε τους Σιωνιστές εγκληματίες και τους ξεδιάντροπους Αμερικανούς να μετανιώσουν για τις πράξεις τους».
Σε κάθε περίπτωση , εξηγούν Αραβες διπλωμάτες, «η μετάβαση της εξουσίας είναι  ένα σύνθετο ζήτημα, που δεν μπορεί να επιλυθεί γρήγορα ή σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, επειδή η θεολογική νομιμότητα πηγάζει από μια υποτιθέμενη συγγένεια με την οικογένεια του Προφήτη Μωάμεθ, την οποία εκπροσωπεί ο Αγιατολάχ του Ιράν.»

Υπάρχει επίσης η στενή σύνδεση μεταξύ του θεολογικού και του πολιτικού. «Η ιρανική θεοκρατία είναι βαθιά διαποτισμένη με την ιδεολογία της Ισλαμικής επανάστασης. Ενώ είναι αλήθεια ότι ο ιρανικός πληθυσμός είναι κυρίως σιιτικός, είναι επίσης αλήθεια ότι η σιιτική πίστη δεν απολαμβάνει ευρείας υποστήριξης μεταξύ της ιρανικής σιιτικής διασποράς, ακριβώς επειδή το θεοκρατικό καθεστώς έχει μετατρέψει τη θρησκεία σε όργανο εξουσίας. Αυτό μπορεί επίσης να έχει αποδυναμώσει την εγχώρια συναίνεση», τονίζουν οι ίδιες πηγές .

Το μοντέλο της Βενεζουέλας

Ο πρόεδρος Τραμπ πιθανολογείται ότι σκέφτεται το μοντέλο της Βενεζουέλας για την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. «Αλλά αυτό προφανώς δεν μπορεί να αναπαραχθεί σε ένα σενάριο στο Ιράν», λένε ειδικοί στο Ιράν. «Οι Ιρανοί δεν θέλουν τη μετάβαση από ένα θρησκευτικό σε ένα στρατιωτικό καθεστώς, αλλά το πρώτο στοιχείο που μπορεί να εγγυηθεί άμεσα τη σταθερότητα και την εθνική ενότητα είναι αναμφίβολα ο στρατός, ο οποίος, σε αυτή την περίπτωση, δεν θα συνδεόταν άμεσα με τους Φρουρούς της Επανάστασης.»

Το παιχνίδι του Τραμπ με το Ιράν είναι διαφορετικό από την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ το 2003 υπό τον πρώην πρόεδρο Τζορτζ Μπους και την κατάληψη της εξουσίας του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο – δύο περιπτώσεις όπου οι ΗΠΑ συμμετείχαν πιο άμεσα στην αποδόμηση της δομής εξουσίας μιας κυβέρνησης.

«Το Ιράν είναι διαφορετικό και από τις δύο αυτές συγκρούσεις», λέει στο Axios ο συνταγματάρχης του Αμερικανικού Στρατού, Πίτερ Μανσούρ, καθηγητής στρατιωτικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο.
Και οι δύο ανατροπές καθεστώτων, ανέφεραν οι ιστορικοί, έγιναν έχοντας κατά νου τις μελλοντικές κυβερνητικές υποδομές – κάτι που είναι λιγότερο σαφές στην κρίση του Ιράν μέχρι στιγμής.

Ο στρατηγός Ντέιβιντ Πετρέους στην αρχή του πολέμου στο Ιράκ το 2003, είχε αναρωτηθεί μάλιστα: «Πείτε μου πώς τελειώνει αυτό», λέει ο καθηγητής Μανσούρ.

Πιέζει η πτέρυγα MAGA

Η πτέρυγα America First του συνασπισμού MAGA του προέδρου Τραμπ επιθυμεί πάντως, γρήγορα αποτελέσματα από τις επιθέσεις στο Ιράν.

Πολλά στελέχη του κινήματος MAGA υπενθυμίζουν μάλιστα ότι ο Τραμπ είχε κάνει προεκλογική εκστρατεία υπέρ της μη διεξαγωγής νέων πολέμων.

Μια παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επιδεινώσει αυτές τις εντάσεις ενόψει και των δύσκολων ενδιάμεσων εκλογών για τους Ρεπουμπλικάνους.

Μόνο μια γρήγορη και νικηφόρα επίλυση του προβλήματος στο Ιράν θα μπορούσε να μετριάσει τις ανησυχίες των ψηφοφόρων του Τραμπ.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ