Στα μέσα Νοεμβρίου ο Δημήτρης Παπαχρήστου, που κάνει προασφαλιστικούς ελέγχους για λογαριασμό ασφαλιστικών γραφείων στον Πειραιά εδώ και περίπου δεκαέξι χρόνια, αρνήθηκε να εκδώσει έκθεση αποδοχής για ένα πεντάχρονο SUV που ο ιδιοκτήτης του μόλις είχε αγοράσει από έμπορο στη Γλυφάδα.

Το αυτοκίνητο είχε ελεγχθεί από ανεξάρτητο μηχανικό πριν την αγορά, είχε πλήρη ιστορικό συντήρησης και ο μηχανικός δεν είχε επισημάνει τίποτα. Ο Παπαχρήστου εντόπισε τρία σημεία σε λιγότερο από δώδεκα λεπτά που έδειχναν ότι το όχημα είχε υποστεί πλευρική σύγκρουση αρκετά σοβαρή ώστε να αγγίξει τον σκελετό, κι ότι αυτό δεν είχε καταγραφεί πουθενά. Το πρώτο σημείο ήταν στην εσωτερική αναδίπλωση του δεξιού πρόσθιου θόλου, όπου η ραφή του αστάρωτου μετάλλου είχε ελαφρώς διαφορετική υφή από ό,τι αναμενόταν — κάτι που φαίνεται μόνο αν ξέρεις τι ψάχνεις και το ψάχνεις στο σωστό φωτισμό. Το δεύτερο ήταν στη δεξιά κολόνα Β, όπου το πλαστικό κάλυμμα είχε ανακατασκευαστεί με κλιπ διαφορετικής γενιάς από τα υπόλοιπα του εσωτερικού. Το τρίτο ήταν κάτω από το πάτωμα, στον κόμβο του πίσω δεξιού τμήματος του σκελετού, όπου ήταν ορατά ίχνη επαναβαφής με πιστόλι σε ζώνη που δεν αγγίζει κανονικά φανοποιός για ρουτίνα εργασία.

Ο μηχανικός που έκανε τον έλεγχο πριν την αγορά δεν είδε τίποτα από αυτά. Όχι επειδή ήταν αμελής. Είδε αυτά που κοιτάει ένας μηχανικός — κινητήρα, ανάρτηση, σύστημα πέδησης, διαρροές, κατάσταση ελαστικών. Αυτά που ψάχνει ο Παπαχρήστου είναι άλλης λογικής. «Με ενδιαφέρει μόνο αν το αμάξι έχει πάρει χτύπημα που δεν δηλώθηκε, γιατί αυτό αλλάζει τελείως πώς θα αξιολογηθεί μια μελλοντική ζημιά και τι θα πληρώσει η ασφαλιστική ή δεν θα πληρώσει. Για τον μηχανικό αυτό είναι δευτερεύον. Για μένα είναι το μόνο που μετράει.»

Αυτή η απόκλιση στο τι βλέπει ο καθένας δεν είναι τυχαία παρεξήγηση ανάμεσα σε δύο επαγγελματίες. Είναι το δομικό κενό που έχει κάνει τον ελληνικό προασφαλιστικό έλεγχο σχεδόν άχρηστο ως εργαλείο αξιολόγησης για τον αγοραστή. Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει γύρω στα 10000-11000 τροχαία ατυχήματα με υλικές ζημιές και τραυματισμούς κάθε χρόνο στην Ελλάδα — και αυτοί είναι μόνο οι καταγεγραμμένοι, δηλαδή αυτοί που αναφέρθηκαν στην αστυνομία ή τη λιμενική αρχή. Πόσα διεκπεραιώθηκαν χέρι με χέρι, χωρίς Δελτίο Οδικού Τροχαίου Ατυχήματος, χωρίς αναγγελία στην ασφαλιστική, δεν το ξέρει κανείς με βεβαιότητα. Ο Παπαχρήστου εκτιμά ότι αρκετά από αυτά καταλήγουν αργά ή γρήγορα ως μεταχειρισμένα στην αγορά χωρίς κανένα ίχνος στο ιστορικό τους, και κρίνοντας από τον αριθμό των οχημάτων που απορρίπτει μηνιαία — τρία ή τέσσερα, τους τελευταίους μήνες πέντε — δεν φαίνεται να υπερβάλλει.

Το πρώτο πράγμα που κάνει ο Παπαχρήστου πριν πάει σε ένα όχημα είναι να ελέγξει το ιστορικό του VIN. «Αν υπάρχει καταγεγραμμένο ατύχημα στο σύστημα, ξέρω ήδη τι να ψάξω και πού. Αν δεν υπάρχει, αυτό από μόνο του δεν μου λέει τίποτα — σημαίνει απλά ότι θα κοιτάξω παντού.» Ένας αναλυτής ιστορικού οχημάτων στο carVertical που παρακολουθεί πρότυπα στην ελληνική αγορά έχει επισημάνει παρόμοια δυσαναλογία ανάμεσα στα καταγεγραμμένα ατυχήματα και τα φυσικά σημάδια επισκευής που εμφανίζονται σε οχήματα κατά τον επανέλεγχο, αν και οι αριθμοί εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το είδος του δείγματος και αν συμπεριλαμβάνονται οχήματα εισαγωγής.

Αυτό που ψάχνει ο Παπαχρήστου δεν χρειάζεται εξοπλισμό. Δεν παίρνει μαζί του πάχόμετρο στους περισσότερους ελέγχους. «Το πάχόμετρο σου λέει ότι υπάρχει φανοποιεία. Δεν σου λέει αν η φανοποιεία έκρυψε κάτι σοβαρό. Αυτό το βλέπεις με άλλους τρόπους.» Οι τρόποι αυτοί συνοψίζονται σε τρεις βασικές περιοχές ελέγχου που ένας μηχανικός σπάνια αγγίζει κατά τη διάρκεια μιας ρουτίνας προεπιλογής. Η πρώτη είναι τα εσωτερικά σημεία συγκόλλησης του σκελετού, ιδιαίτερα στις περιοχές που δέχονται πλευρικές δυνάμεις και δεν καλύπτονται από αμορτισέρ ή κινούμενα μέρη που να αποσπούν την προσοχή. Η δεύτερη είναι τα κλιπ και τα πλαστικά καλύμματα του εσωτερικού στις κολόνες, όπου κάθε αφαίρεση και επανατοποθέτηση αφήνει ίχνη. Και η τρίτη είναι το κάτω μέρος του αμαξώματος στις ζώνες κοντά στους κόμβους του σκελετού, όπου οι επισκευαστές βάφουν για να προστατεύσουν τη συγκόλληση αλλά δεν αναπαράγουν ποτέ τελείως την εργοστασιακή υφή.

Ο λόγος που αυτά τα ευρήματα σπάνια ανακαλύπτονται πριν την αγορά δεν έχει να κάνει μόνο με γνώση. Έχει να κάνει με κίνητρα. Ο μηχανικός που κάνει την προεπιλογή πληρώνεται από τον αγοραστή, αλλά συχνά συστήνεται από τον πωλητή, και η σχέση του με τον πωλητή είναι μακροχρόνια ενώ η σχέση του με τον αγοραστή τελειώνει εκείνη την ημέρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μηχανικοί κλείνουν μάτι ηθελημένα — αλλά σημαίνει ότι η ανάθεση των σωστών ερωτημάτων και η ανάθεση των σωστών ελέγχων είναι δύο διαφορετικά πράγματα που σπάνια αναθέτονται στο ίδιο πρόσωπο ταυτόχρονα. Ο Παπαχρήστου είναι σαφής για αυτό: «Ο μηχανικός δεν κρύβει ζημιές. Απλά δεν ψάχνει για αυτές που εγώ ψάχνω, γιατί αυτές δεν επηρεάζουν αν ο κινητήρας θα λειτουργεί σωστά τον επόμενο χρόνο.»

Το SUV του Νοεμβρίου ήταν από τα πιο καθαρά περιστατικά που είχε συναντήσει τους τελευταίους μήνες. Η φανοποιεία ήταν εξαιρετική, το χρώμα ομοιόμορφο, οι αρμοί εντός ανοχής, και δεν υπήρχε τίποτα εξωτερικά που να υποψιάζει κάποιον. «Αυτό σημαίνει ότι το δούλεψε κάποιος που ξέρει τη δουλειά του. Δεν είναι συνεργείο της γωνίας. Είναι κάποιος που ξέρει ακριβώς τι πρέπει να φαίνεται φυσιολογικό για να περάσει έλεγχο.» Το ιστορικό ασφάλισης δεν έδειχνε καμία αναγγελία ζημιάς. Το ιστορικό ΚΤΕΟ ήταν καθαρό. Το μόνο που ο Παπαχρήστου δεν μπόρεσε να μάθει εκείνη την ημέρα ήταν πού είχε γίνει η επισκευή και πότε ακριβώς είχε συμβεί το ατύχημα, γιατί χωρίς καταγεγραμμένο ατύχημα δεν υπάρχει και ημερομηνία.

Από ασφαλιστική άποψη, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η κάλυψη ίδιων ζημιών που απορρίπτεται ή εξαιρείται. Είναι ότι ένα όχημα με αδήλωτη δομική επισκευή εισέρχεται στη σύμβαση με στοιχεία που δεν αντιστοιχούν στη δηλωθείσα κατάστασή του, κάτι που μπορεί να επηρεάσει ολόκληρο τον διακανονισμό σε περίπτωση μελλοντικής ζημιάς. Ο αγοραστής το ανακαλύπτει συνήθως αφού έχει ήδη ανεβάσει αξίωση.

Ο Παπαχρήστου δεν λέει ότι όλοι οι έμποροι γνωρίζουν τι πουλάνε. Μερικά από αυτά τα αυτοκίνητα έχουν αλλάξει τέσσερα χέρια πριν φτάσουν στο οίκο του εμπόρου, και η ζημιά έχει συσκοτιστεί κατά τη διαδρομή. Αυτό που τον ενοχλεί περισσότερο είναι άλλο. Ο αγοραστής που φεύγει εκείνη την ημέρα χωρίς κάλυψη ίδιων ζημιών πιστεύει ότι απλώς δεν τον δέχτηκε η ασφαλιστική. Αν είχε ελέγξει το ιστορικό του οχήματος πριν υπογράψει οτιδήποτε, ίσως να έφευγε και χωρίς το αυτοκίνητο.