Του Μελέτη Ρεντούμη
Η νέα πολεμική ένταση στη Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα η σύγκρουση που αφορά το Ιράν επαναφέρει στο προσκήνιο έναν παλιό αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνο οικονομικό όρο, που δεν είναι άλλο από τον στασιμοπληθωρισμό. Η ανησυχία αυτή δεν είναι θεωρητική, αλλά αποτυπώνεται πλέον στις εκτιμήσεις κυβερνητικών αξιωματούχων, οικονομικών αναλυτών και θεσμικών παραγόντων, όπως ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, ο οποίος προειδοποίησε ότι η παγκόσμια οικονομία μπορεί να βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με τον συνδυασμό χαμηλής ανάπτυξης και αυξημένου πληθωρισμού.
Για μια οικονομία όπως η ελληνική, η οποία εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα εξαρτημένη από την ενέργεια και το διεθνές περιβάλλον, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις.
Η πρώτη και πιο άμεση συνέπεια της σύγκρουσης στην περιοχή του Κόλπου είναι η απότομη άνοδος των τιμών του πετρελαίου. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και τις ενεργειακές ροές της Μέσης Ανατολής έχει ήδη οδηγήσει τις τιμές του αργού κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι.
Η εξέλιξη αυτή ανατρέπει πλήρως τις αρχικές παραδοχές πάνω στις οποίες βασίστηκε ο ελληνικός προϋπολογισμός, ο οποίος υπολόγιζε τιμή πετρελαίου περίπου στα 62 δολάρια. Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς λογιστική, αλλά έχει άμεση επίδραση σε ολόκληρη τη δομή της οικονομίας.
Η ενέργεια αποτελεί βασικό συντελεστή κόστους σχεδόν σε κάθε τομέα της παραγωγής και των υπηρεσιών. Η αύξηση της τιμής του πετρελαίου μεταφέρεται αρχικά στα καύσιμα και στο κόστος μεταφορών, όμως γρήγορα διαχέεται σε ολόκληρη την οικονομία, επηρεάζοντας την τιμή των τροφίμων, των βιομηχανικών προϊόντων και των υπηρεσιών.
Αυτό σημαίνει ότι ο πληθωρισμός τείνει να αυξάνεται ακόμη και σε μια περίοδο κατά την οποία η οικονομική δραστηριότητα μπορεί να επιβραδύνεται. Πρόκειται ακριβώς για τον μηχανισμό που δημιουργεί το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού.
Σύμφωνα με την ανάλυση ευαισθησίας που περιλαμβάνεται στον ελληνικό προϋπολογισμό, εάν η τιμή του πετρελαίου διατηρηθεί κοντά στα 100 δολάρια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα θα μπορούσε να φθάσει περίπου στο 4,7%. Πρόκειται για μια σημαντική αύξηση σε σχέση με την αρχική πρόβλεψη του 2,2%.
Παράλληλα, η οικονομική ανάπτυξη αναμένεται να υποχωρήσει. Το βασικό σενάριο του προϋπολογισμού προέβλεπε ρυθμό ανάπτυξης περίπου 2,4%, όμως σε περίπτωση παρατεταμένου ενεργειακού σοκ ο ρυθμός αυτός θα μπορούσε να περιοριστεί κοντά στο 1,9%.
Η εξέλιξη αυτή έχει και δευτερογενείς επιπτώσεις. Η αύξηση των τιμών περιορίζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, ενώ το υψηλότερο ενεργειακό κόστος επιβαρύνει τις επιχειρήσεις και περιορίζει την ανταγωνιστικότητα.
Επιπλέον, η γενικότερη γεωπολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει τις επενδύσεις και τον τουρισμό, τομείς ιδιαίτερα σημαντικούς για την ελληνική οικονομία. Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να ενισχυθούν αυτές οι πιέσεις.
Εκτός αυτού, η διεθνής νομισματική πολιτική ενδέχεται να περιπλέξει περαιτέρω την κατάσταση. Αυτό σημαίνει πως εάν ο πληθωρισμός παραμείνει υψηλός λόγω των ενεργειακών τιμών, οι κεντρικές τράπεζες μπορεί να καθυστερήσουν τη μείωση των επιτοκίων. Αυτό σημαίνει ότι το κόστος δανεισμού για κράτη, επιχειρήσεις και νοικοκυριά θα παραμείνει αυξημένο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τις επενδύσεις και την οικονομική δραστηριότητα.
Εν κατακλείδι, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών του πετρελαίου δημιουργούν ένα νέο, πιο δύσκολο οικονομικό περιβάλλον για την Ελλάδα. Ο πληθωρισμός απειλεί να αυξηθεί σημαντικά, ενώ η οικονομική ανάπτυξη κινδυνεύει να επιβραδυνθεί.
Παρόλα αυτά, η πραγματική έκταση των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης στην περιοχή του Κόλπου. Εάν η ένταση αποκλιμακωθεί γρήγορα, οι επιπτώσεις μπορεί να παραμείνουν περιορισμένες.
Ωστόσο, αν η σύγκρουση παραταθεί και οι ενεργειακές τιμές παραμείνουν υψηλές, τότε η ελληνική οικονομία θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια δύσκολη ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και πληθωρισμού, σε ένα περιβάλλον αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας.
Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός