Toυ Νίκου Γαλάτη
Σε μια πρόσφατη έρευνα “-Τι Πιστεύουν Οι Νέοι Έλληνες – ο επίκουρος καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγής Παναγιωτόπουλος, κατέγραψε στις σημερινές τάσεις των νέων μια “κρισιακή ανασφάλεια” κι έναν “ιδεολογικό κομφορμισμό”. “Τον ιδεολογικό κομφορμισμό και τη συμμόρφωση με τη σχολική περιρρέουσα ατμόσφαιρα των τελευταίων ετών έρχεται να συμπληρώσει και η μεγάλη επιφυλακτικότητα που δείχνουν οι νέοι για τις ξένες επενδύσεις. Μια επενδυτική ξενοφοβία έρχεται να επιβεβαιώσει ένα είδος παραδοσιακού αντικαπιταλισμού”.
Το ερωτηματολόγιο συντάχθηκε από τη διαΝΕΟσις σε συνεργασία με τον καθηγητή συγκριτικής πολιτικής του Παντείου πανεπιστημίου Γεράσιμο Μοσχονά, και η έρευνα διεξήχθη από την εταιρεία ερευνών G.P.O. σε δύο φάσεις: Η πρώτη, τον Απρίλιο του 2015, περιλάμβανε τηλεφωνική έρευνα σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 2500 ατόμων από όλη την επικράτεια, ενώ η δεύτερη περιλάμβανε μια επαναληπτική τηλεφωνική έρευνα το Νοέμβριο του 2015, ενός μέρους του ερωτηματολογίου (19 από τις 69 ερωτήσεις) σε μικρότερο δείγμα (1000 ατόμων). ( Μπορείτε να κατεβάσετε το PDF των αποτελεσμάτων του Νοεμβρίου εδώ).
Από τις απαντήσεις των πολιτών αναδεικνύονται ενδιαφέρουσες αντινομίες και τεκμηριώνονται σημαντικές τάσεις που, είτε δεν διακρίνονται εύκολα όταν παρακολουθεί κάποιος επιφανειακά τις εκφάνσεις της λειτουργίας της κοινωνίας, είτε δεν έχουν αποτυπωθεί αξιόπιστα με στοιχεία ως τώρα. Ξέρατε, για παράδειγμα, ότι το 59% των Ελλήνων συμφωνούσε από πέρυσι με την επέκταση του συμφώνου συμβίωσης και στα ομόφυλα ζευγάρια; ‘Η πως η ομάδα πολιτών που θεωρεί περισσότερο από όλες πως η χώρα είναι προτιμότερο να συμμαχήσει με τη Ρωσία παρά με την Ευρωπαϊκή Ένωση -σε ποσοστό 43% το Νοέμβριο- είναι οι νέοι ηλικίας 18-24;
Οι νέοι μοιάζουν πράγματι πιο κοντά στα δυτικά πρότυπα και στον φιλελεύθερο εκσυγχρονισμό. Εμφανίζονται πολύ θετικοί απέναντι στους μετανάστες και ανοικτοί σε πολιτισμικά ζητήματα. Αλλά υπάρχει εμφανής ρωσοφιλία που- όπως διαπιστώνει ο Π. Παναγιωτόπουλος- “πρέπει να συνδεθεί με την περίοδο αυξημένων προσδοκιών από μια πουτινική επέμβαση υπέρ της ελληνικής υπόθεσης. Μια αντιδυτική ηγεμονία στη νεολαία, που μέσα από ποικίλες μυθολογίες καλλιεργεί την αίσθηση ενός ρωσικού εξισωτισμού που ταιριάζει με τις ανάγκες μας και τις παραδόσεις μας”.
“Βλέπουμε και σε άλλες απαντήσεις την ανάδυση μιας νέας γενιάς «αντιδραστικών» που κινούνται με αφηρημένες έννοιες όπως είναι η καταγγελία τη διαφθοράς, αλλά όχι του πελατειακού κράτους. Είναι σαφές ότι οι νεότερες ηλικίες έχουν συνείδηση ότι είναι τα κατεξοχήν θύματα της κρίσης αλλά και µία αίσθηση διακριτής δυσφορίας που προκύπτει σε όλη την έρευνα. Οι νέοι απαντούν ταυτόχρονα ότι οι ευθύνες της ελληνικής κρίσης (και της δικής τους υποβάθμισης στην αγορά εργασίας) ανήκουν στην Ε.Ε.. Αυτό αυτομάτως απαλλάσσει τις προηγούμενες γενιές από την ευθύνη και συντάσσεται με τον στιγματισμό τρίτων από κοινού με αυτές”.
Οι νέοι απαντούν σε πολύ μεγάλα ποσοστά όπως και οι μεγαλύτεροι, θετικά στην εθνική κυριαρχία, ενώ ταυτόχρονα αποδίδουν την κρίση σε πολύ μεγάλο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως και οι μεγάλοι.
“Ενδέχεται το εντυπωσιακό ποσοστό ρωσοφιλίας να δείχνει την ανάγκη ψυχικής αντιστάθμισης της αίσθησης απώλειας «authority» που υπάρχει στην ελληνική οικογένεια και εν γένει στους θεσμούς. Είναι, κατά τη γνώμη μου, περισσότερο αναζήτηση πλαισίων αναφοράς και αίτημα ασφάλειας, παρά προσχώρηση σε έναν άλλο γεωστρατηγικό μπλοκ”.
Η αίσθηση παρακμής της χώρας είναι έντονη και μοιάζει να αποτελεί κυρίαρχο συναίσθημα στις ηλικίες 18-24. Είναι μια από τις κατηγορίες πολιτών που δείχνουν ότι νιώθουν και ότι αυτοαναγνωρίζονται ως θύματα της κρίσης. Κρατιστές και αντικρατιστές ταυτόχρονα θα έλεγε κανείς. Αποδέχονται λιγότερη πρόνοια και φυσικά είναι αρνητικοί στη φορολογία. Από την άλλη, δείχνουν να έχουν προσδοκίες από το δημόσιο ως εργοδότη. Να σημειωθεί, επίσης, το υψηλό ποσοστό εκείνων που είναι ιδιαίτερα αρνητικοί στις αποκρατικοποιήσεις-ιδιωτικοποιήσεις. Ο φόβος για την ξένη επένδυση συμπληρώνει αυτή την αίσθηση. Συγκεκριμένα, αποκομίζει κανείς την εντύπωση ενός εκτεταμένου οικονομικού αναλφαβητισμού.
Μπορεί να δείχνουν και μια ενοχή, μια αφελή προβολή στο μέλλον. Είναι, ωστόσο, εξόφθαλμο ότι η μαζική απάντηση «δεν θα φοροδιαφεύγω, ακόμα και όταν μπορούν και το κάνουν τόσοι πολλοί» δίνει μια εικόνα προστασίας από τους κινδύνους της αγοράς και της αυτόνομης βιογραφίας. Υπάρχει κάτι που φταίει σύµφωνα µε τους νέους, αλλά δεν είναι ακριβώς το κράτος και η πελατειακή δομή, είναι περισσότερο η πολιτική τάξη”.
Ένα ποσοστό δεν θεωρούν την Ελλάδα μοντέρνα χώρα. Μεγάλο ποσοστό δηλώνουν νεοφιλελεύθεροι. Αλλά αυτό που εντυπωσιάζει είναι πως -με ένα 10% αθείας- πόσο οι νέοι πιστεύουν στον Θεό. Η τοποθέτηση αυτή συμπληρώνεται από ένα μείζον εύρημα που έχει να κάνει με το γεγονός ότι σε μεγάλο ποσοστό δηλώνουν πως το οικογενειακό εισόδημα, η ενίσχυση από τους μεγαλύτερους δηλαδή (γονείς και παππούδες) είναι επαρκές την περίοδο της κρίσης. Πρόκειται για ένα σημείο επιβεβαίωσης του οικογενειακού consesus της Μεταπολίτευσης και αναπαραγωγής του οικονομικού μοντέλου.
Την έρευνα διεξήγαγε η εταιρεία G.P.O. για λογαριασμό της διαΝΕΟσις.
