Κάτι παράξενο συμβαίνει στην Ελλάδα: τα ζώα εμφανίζονται από το πουθενά. Μεταξύ 2016 και 2022, ο πληθυσμός των προβάτων στο νησί της Κρήτης υπερδιπλασιάστηκε. Ή έτσι ισχυρίζονται τα ελληνικά κρατικά αρχεία, τα οποία, σε μια παρόμοια περίοδο, αποκαλύπτουν άλλες περίεργες τάσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Οι πλαγιές του Ολύμπου λέγεται ότι είναι γεμάτες με φυτείες μπανάνας, στρατιωτικά αεροδρόμια υψηλής ασφαλείας έχουν μετατραπεί σε ελαιόδεντρα και βοσκότοποι για κατσίκες και αρνιά εκτείνονται τώρα από τη γη και έξω στα κρυστάλλινα βάθη των γύρω θαλασσών.
Όλοι αυτοί οι ισχυρισμοί είναι τόσο γελοίοι όσο και προσοδοφόροι, και δείχνουν ένα ντροπιαστικό σκάνδαλο που συγκλονίζει την ελληνική πολιτική: την αποκάλυψη ότι για χρόνια, τεράστια ποσά κοινοτικών κονδυλίων τσεπώνονταν από ιδιώτες που τα διεκδικούσαν ως επιδοτήσεις για γεωργικές εργασίες που δεν υπήρχαν.
Το ένα τρίτο του προϋπολογισμού της ΕΕ, περισσότερο από ό,τι διατίθεται για την εκπαίδευση και την κοινωνική πρόνοια και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μαζί, διατίθεται για την επιδότηση της γεωργίας των κρατών μελών. Όσο περισσότερα ζώα υπάρχουν, τόσο περισσότερη γη τους παραχωρείται για βόσκηση – και τόσο περισσότερα μετρητά διανέμονται. Στην Ελλάδα, οι γεωργικές επιδοτήσεις διασκορπίζονται από τις Βρυξέλλες με το ποσό των 2 δισ. ευρώ ετησίως, που ισοδυναμεί με περίπου το ένα τέταρτο του εξωφρενικά διογκωμένου ετήσιου στρατιωτικού προϋπολογισμού της χώρας.
Εκ πρώτης όψεως, αυτό το αναδυόμενο σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ – που πήρε το όνομά του από το ακρωνύμιο της ελληνικής κρατικής υπηρεσίας που επέβλεπε τη χορήγηση των ευρωπαϊκών γεωργικών επιδοτήσεων – θα μπορούσε να θεωρηθεί ως πράξη εκδίκησης. Μια δεκαετία μετά την οικονομική κρίση κατά την οποία οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες επέβαλαν ταπεινωτικά μέτρα λιτότητας στην ελληνική εργατική τάξη, έχουν αρχίσει οι πανούργοι Κρητικοί αγρότες να επινοούν εκατομμύρια φανταστικά πρόβατα και να εξαπατούν μετρητά από τις Βρυξέλλες;
Είναι μια δελεαστική ερμηνεία, αλλά δεν είναι η ιστορία εδώ. Στην πραγματικότητα, ο ΟΠΕΚΕΠΕ μοιάζει με απάτη που διεξάγεται κατ’ εντολή της ίδιας πολιτικής ελίτ που οδήγησε την Ελλάδα σε τόσο καταστροφικά οικονομικά νερά. Μια ευρωπαϊκή έρευνα για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, που ξεκίνησε το 2020 και διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (Eppo) με έδρα το Λουξεμβούργο, ισχυρίζεται ότι πρόκειται για αρπαγή μετρητών που μπορεί να έχει «οργανωθεί με συστηματικό τρόπο» σε ολόκληρη την πολιτεία.
Ξεκινώντας πιθανώς ήδη από το 1998, αλλά φαίνεται να επιταχύνεται με την εκλογή του δεξιού κόμματος της Νέας Δημοκρατίας το 2019, ο αγροτικός ισολογισμός της Ελλάδας στρεβλώθηκε. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι ελεγκτές παραγκωνίστηκαν καθώς τα οικόπεδα νέων γεωργικών εκτάσεων καταχωρήθηκαν σε ένα άτομο ένα έτος και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν – στα χαρτιά – σε άλλο το επόμενο. Η Κρήτη ήταν στατιστικά τροποποιημένη ώστε να κατέχει τα μισά πρόβατα της Ελλάδας, ακόμη και όταν έγινε δύσκολο να εξηγηθεί πώς παρήγαγαν λιγότερο από το 10ο του πρόβειου γάλακτος της χώρας. Οι πληθυσμοί των μελισσών υπερδιπλασιάστηκαν σε νησιά που μαστίζονται από πυρκαγιές ή ξεραίνονται από ξηρασία. Δύο Έλληνες πρώην υπουργοί φέρονται να έχουν περάσει χρόνια «βοηθώντας και υποκινώντας την υπεξαίρεση» των γεωργικών κονδυλίων της ΕΕ.
Τόσες πολλές χιλιάδες δόλιες ή υπερβολικές αξιώσεις προκαλούν τώρα αναπόφευκτα ερωτήματα. Πού πήγαν τα χρήματα; Ποιος ωφελήθηκε; Η έρευνα συνεχίζεται υπό την Laura Codruța Kövesi, επικεφαλής της Eppo, η οποία έγινε αγαπητή στις Βρυξέλλες όταν ήταν γενική εισαγγελέας της εθνικής διεύθυνσης καταπολέμησης της διαφθοράς της Ρουμανίας, παίρνοντας ένα αμβλύ τσεκούρι στην πολιτική τάξη της χώρας της, φυλακίζοντας εκατοντάδες Ρουμάνους στην πιο σαρωτική εκστρατεία κατά της διαφθοράς στην πρόσφατη ευρωπαϊκή μνήμη.
Είναι ήδη προφανές ότι το κυβερνών κόμμα της Νέας Δημοκρατίας – η δυναστική παλιά μηχανή της ελληνικής δεξιάς – εμπλέκεται βαθιά. Δεκατρείς βουλευτές του έχουν εμπλακεί στις απάτες του ΟΠΕΚΕΠΕ (όπως ένας βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και ένας βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ). Ένας υπουργός και τέσσερις βουλευτές αναγκάστηκαν να παραιτηθούν. Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός και αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας, Κυριάκος Μητσοτάκης, δήλωσε ότι δεν έχει «τίποτα να κρύψει» και δεσμεύτηκε να φτάσει στο βάθος του σκανδάλου, αν και τώρα αρνείται την ιδέα μιας πλήρους κοινοβουλευτικής έρευνας. Έλαβε προσωπικά γεωργικές επιδοτήσεις της ΕΕ από το 2014 έως το 2021. (Κυβερνητικός εκπρόσωπος υπερασπίστηκε τις ενέργειες του Μητσοτάκη, λέγοντας ότι δεν είχε καμία υποχρέωση να παραιτηθεί από το ιστορικό του δικαίωμα στη χρηματοδότηση και ότι «ό,τι ισχύει για κάθε γαιοκτήμονα ισχύει και για αυτόν»). «Ποιον κοροϊδεύετε, κύριε Μητσοτάκη;» Ο Νίκος Ανδρουλάκης, πρόεδρος της αντιπολίτευσης του ΠΑΣΟΚ, ρώτησε στο ελληνικό κοινοβούλιο τον περασμένο μήνα. «Ο κ. Μητσοτάκης είναι είτε συνένοχος», δήλωσε ο ΣΥΡΙΖΑ σε κομματική ανακοίνωση, «είτε εκβιάζεται από τους υπουργούς του».
Το σκάνδαλο τράβηξε επίσης την κουρτίνα για να αποκαλύψει πώς λειτουργεί η εξουσία στην Ελλάδα. Τρεις επικεφαλής του ΟΠΕΚΕΠΕ που αμφισβήτησαν οικονομικές παρατυπίες φέρεται να πετάχτηκαν έξω, ο ένας αφού προσπάθησε να μπλοκάρει περίπου 3.500 ύποπτες αιτήσεις επιδότησης, ο άλλος αφού μπλόκαρε 9.000 πληρωμές. Οι υποκλοπές τηλεφωνικών συνδιαλέξεων που πραγματοποιήθηκαν από τις ευρωπαϊκές αρχές κατέγραψαν αξιωματούχους που φοβούνταν ότι θα διατυπώνονταν ανησυχίες, αλλά επέμεναν να γίνονται ούτως ή άλλως δόλιες πληρωμές. Καθώς οι Ευρωπαίοι επιθεωρητές έφταναν στην Κρήτη, οι αγρότες προειδοποιήθηκαν εκ των προτέρων και διατάχθηκαν να μετακινήσουν τα κοπάδια για να διατηρήσουν την εμφάνιση. Το ξέπλυμα του νησιού με μετρητά ευρωπαϊκών επιδοτήσεων φαίνεται να έχει κάνει ένα σημαντικό κομμάτι του μπλοκ ψηφοφόρων του ευτυχισμένο. Αυτό ήταν το θέμα, υποστήριξαν οι αντίπαλοι του Μητσοτάκη. Πράγματι, σε μια από τις πιο σεισμικές ανακατατάξεις του ελληνικού πολιτικού τοπίου τελευταία, η Κρήτη – ένα πρώην αριστερό προπύργιο – γύρισε στη Νέα Δημοκρατία το 2023. (Ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης δήλωσε: «Η σύνδεση μεταξύ των υπό έρευνα απατεώνων και οποιασδήποτε αλλαγής στο εκλογικό αποτέλεσμα είναι μη ρεαλιστική, προϊόν επιστημονικής φαντασίας»).
Ας ονομάσουμε αυτό το σκάνδαλο αυτό που είναι: ένα ακόμη οικονομικό πλήγμα για το οποίο οι Έλληνες φορολογούμενοι θα πληρώσουν και πάλι τον λογαριασμό. Το πρόστιμο που έχει ήδη επιβληθεί από τις Βρυξέλλες, περίπου 415 εκατομμύρια ευρώ, θα μεταφερθεί σε αυτό που έχει γίνει ο πιο καταπονημένος αλλά τρίτος χειρότερα αμειβόμενος πολίτης της ΕΕ. Για να το επιτύχουν, το ισοδύναμο και των 10 εκατομμυρίων Ελλήνων θα έπρεπε να εργάζεται οκτώ ώρες ο καθένας με τον κατώτατο μισθό της χώρας. Περισσότερα πρόστιμα αναμένονται τους επόμενους μήνες, καθώς η έρευνα της Kövesi διευρύνεται.
«Η Ταϊλάνδη της Ευρώπης»: οι ξένοι ζουν όνειρα διακοπών στην Ελλάδα, αλλά οι ντόπιοι κοστολογούνται
Εδώ και έξι χρόνια, ο Μητσοτάκης διαβεβαιώνει τους Έλληνες ψηφοφόρους ότι καθαρίζει δεκαετίες κληρονομημένης σήψης από το ελληνικό κράτος. Μιλά για τεχνοκρατική αναμόρφωση, για μια «νέα Ελλάδα», για μια γη που βγήκε από τα βάθη της οικονομικής καταστροφής και του διαχειριστικού χάους. Αλλά η μία κρίση μετά την άλλη ξεδιπλώνει κάθε αντίφαση σε αυτές τις διαβεβαιώσεις. Το 2022, ο ανιψιός του αναγκάστηκε να παραιτηθεί από γενικός γραμματέας εν μέσω της αποκάλυψης μιας γελοίας επιχείρησης spyware – μόνο για να ξεκινήσει η συζήτηση για την επιστροφή του στο γραφείο του θείου του δύο χρόνια αργότερα. Το 2023, ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών του Μητσοτάκη παραιτήθηκε μετά από σιδηροδρομικό δυστύχημα στο οποίο σκοτώθηκαν 57 άνθρωποι αφού αγνοήθηκαν οι προειδοποιήσεις ασφαλείας για το σιδηροδρομικό σύστημα της Ελλάδας – μόνο για να επιστρέψει στην πρώην κοινοβουλευτική του έδρα μόλις η αναταραχή της μαζικής οργής είχε αρχίσει να υποχωρεί. Τέτοια σκάνδαλα αντιμετωπίζονται σαν άβολα ξεσκονίσματα δημοσίων σχέσεων, στα οποία το πρόβλημα δεν είναι μια πολιτική τάξη που μπαινοβγαίνει στην εξουσία ατιμώρητη, αλλά οι Έλληνες που απαιτούν συνέπειες από όσους κάνουν κήρυγμα για λογοδοσία.
Η Ελλάδα είναι ήδη ένα μέρος όπου το αφήγημα της λαμπρής νέας ευημερίας – ένας αναδυόμενος τεχνολογικός κόμβος που ανθεί με ξένες επενδύσεις – έχει αποδειχθεί απατηλό για τους περισσότερους. Αλλά όλο και περισσότερο απειλεί να εξελιχθεί σε κάτι άλλο: ένα μέρος όπου οι άνθρωποι λένε ότι η διαφθορά που συνεχίζει να καταστρέφει τα οικονομικά τους και την εμπιστοσύνη τους είναι μόνο ένα ακόμη αποκύημα της φαντασίας.
- Ο Alexander Clapp είναι δημοσιογράφος με έδρα την Αθήνα