Του Ιωάννη Δαμίγου
Η ταχύτητα των γεγονότων, πέρα από την όποια προσεχτική χάραξη, στρατηγική, επιταχύνεται τα μάλα όταν ανυπολόγιστες παράμετροι, απρόοπτα ή λάθη προκύψουν κατά την εφαρμογή, προκαλώντας με την σειρά τους νέα ασφαλώς δεδομένα. Μέρος της φύσης, το μοιραίο να προλαμβάνει το ποθητό.
Ακούω προσεχτικά τα λεγόμενα των οικονομολόγων, πως το αποθεματικό δολάριο των ΗΠΑ ακόμα και κάτω από ομαλές συνθήκες, αν επιχειρούνταν από μια άλλη μεγάλη δύναμη μια αλλαγή, θα χρειάζονταν πάνω από δέκα και πλέον χρόνια η όποια μετάβαση. Τεχνικά λογικό αλίμονο, αν αναλογιστεί κανείς τις δομές ενός τέτοιου παγκόσμιου οικονομικού οικοδομήματος. Που κάτω από κατάλληλες συνθήκες, με λεπτομερή σχεδιασμό αλλά και επιτηδειότητα προγραμματισμού, επέβαλαν παγκόσμια οι ΗΠΑ. Η Συμφωνία του Bretton Woods (1944): Εκπρόσωποι από 44 χώρες συμφώνησαν να συνδέσουν τις ισοτιμίες των νομισμάτων τους με το δολάριο ΗΠΑ, το οποίο με τη σειρά του ήταν άμεσα μετατρέψιμο σε χρυσό (35 δολάρια ανά ουγγιά). Οι ΗΠΑ κατείχαν τότε το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων αποθεμάτων χρυσού, καθιστώντας το δολάριο το πιο αξιόπιστο μέσο συναλλαγών. Λόγω του υψηλού πληθωρισμού και των δαπανών του πολέμου στο Βιετνάμ, ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον τερμάτισε μονομερώς τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό. Παρά την κατάρρευση του συστήματος σταθερών ισοτιμιών, το δολάριο παρέμεινε το κύριο αποθεματικό νόμισμα λόγω της ισχύος της αμερικανικής οικονομίας και των ανεπτυγμένων κεφαλαιαγορών της. Η θέση του δολαρίου ενισχύθηκε περαιτέρω, μέσω συμφωνιών με τη Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες του OPEC, οι οποίες συμφώνησαν να τιμολογούν το πετρέλαιο αποκλειστικά σε δολάρια. Αυτό ανάγκασε κάθε χώρα που ήθελε να αγοράσει πετρέλαιο να διατηρεί αποθέματα σε δολάρια. Οι κίνδυνοι για το αμερικάνικο δολάριο ως απειλή, έχουν ήδη κάνει την εμφάνιση τους, Μια πρώτη, η αποδολαριοποίηση (de-dollarization) είναι η διαδικασία μείωσης της εξάρτησης της παγκόσμιας οικονομίας από το αμερικανικό δολάριο. Αν και το δολάριο παραμένει κυρίαρχο, η τάση αυτή εντείνεται το 2025 και το 2026 λόγω γεωπολιτικών αναταράξεων και της αναζήτησης οικονομικής αυτονομίας από πολλές χώρες. Ακολουθούν: 1) το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια αποθέματα των κεντρικών τραπεζών που υποχώρησε στο 57,7% το πρώτο τρίμηνο του 2025. 2).Οι κεντρικές τράπεζες αγοράζουν χρυσό με ρυθμούς ρεκόρ. Τον Σεπτέμβριο του 2025, για πρώτη φορά, η συνολική αξία του χρυσού στα αποθέματα ξεπέρασε την αξία των αμερικανικών ομολόγων (Treasuries). 3) : Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία αυξάνουν τα αποθέματά τους σε άλλα νομίσματα ή χρυσό για να προστατευτούν από πιθανές κυρώσεις. Άλλες παράμετροι είναι η ομάδα των BRICS που αναπτύσσει το BRICS Pay, μια πλατφόρμα που αναμένεται να λειτουργήσει πλήρως το 2026. Σκοπός είναι η παράκαμψη του συστήματος SWIFT και η εκτέλεση συναλλαγών απευθείας σε τοπικά νομίσματα. Κατόπιν, υπάρχει πρόταση για τη διασύνδεση των εθνικών ψηφιακών νομισμάτων των μελών των BRICS (Κίνα, Ρωσία, Ινδία κ.α.) ώστε να διευκολυνθεί το εμπόριο χωρίς τη μεσολάβηση του δολαρίου. Τέλος, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ έχουν αρχίσει να δέχονται άλλα νομίσματα (π.χ. γιουάν, ρουπία), για τις πωλήσεις ενέργειας, υποσκάπτοντας το σύστημα του πετροδολαρίου. Πάντως, παρά αυτές τις τάσεις, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και αναλυτές της J.P. Morgan, επισημαίνουν ότι η πλήρης αντικατάσταση του δολαρίου είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς δεν υπάρχει ακόμα άλλο νόμισμα με την ίδια ρευστότητα και εμπιστοσύνη στις παγκόσμιες αγορές. Σύμφωνοι μέχρις εδώ. Τι θα συμβεί και πόσο θα συμπιεστεί ο χρόνος αντικατάστασης εξ’ ανάγκης ίσως, καθώς οι ΗΠΑ πιθανόν να ακολουθούν μοιραία και λανθασμένη πορεία, πρώτα με το τεράστιο επιδεινούμενο έλλειμμα των 40 τρις, και έπειτα μη βρίσκοντας διέξοδο από τον πόλεμο εναντίον του Ιράν. Μια μη νίκη, ποια επακόλουθα θα προκαλέσει; Με μεγάλο κίνδυνο ακόμα και αποχώρηση ήττας; Δεν προδικάζω και πως άλλωστε; Όμως είναι μια ενδεχόμενη κατάληξη.
Όπως κατασκευάστηκε σε άλλους καιρούς, και κάτω από άλλες γνωστές συνθήκες, με όπλο την στρατιωτική ισχύ και τις απανταχού επιβαλλόμενες με την βία δικτατορίες, όπου απομύζησαν τα πλούτη των δυναστευμένων χωρών, έτσι και όχι αλλιώς, πιθανόν θα αντικατασταθεί το ματωμένο δολάριο με κάποιο άλλο νόμισμα, ισχυρότερου οικονομικού αλλά και στρατιωτικού αντιπάλου. Που τώρα περιμένει και παραμένει χωρίς απώλειες, είτε οικονομικές είτε στρατιωτικές, παρακολουθώντας την αναπόφευκτη ίσως φθορά των ΗΠΑ. Άλλωστε η Κίνα, ποτέ δεν βιάστηκε και ποτέ δεν έκανε μεγαλεπήβολες ηγετικές δηλώσεις (συμμετέχοντας στον διεθνή πολιτικό και οικονομικό οργανισμό BRICS), δουλεύοντας με υπομονή, σοφία και στρατηγική, βήμα βήμα, μα σταθερό και σίγουρο. Ενδεικτική η απάντηση που έδωσε αβίαστα στο Ισραήλ, πως αν χρησιμοποιήσει πυρηνικά κατά του Ιράν, την επόμενη στιγμή δεν θα υπάρχει! “Τα πάντα ρει”!