Του Χρήστου Λουτράδη
Για πολλά εξαγώγιμα προϊόντα μπορούν να παινευτούν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ότι παράγουν — υλικά και άυλα. Για αρκετά από αυτά, μάλιστα, όχι μόνο δικαιολογημένα αισθάνονται ικανοποίηση, αλλά και περηφάνια, ιδίως στους τομείς της τεχνολογίας και της επιστήμης.
Σε αυτά τα προϊόντα που γεννούν αισθήματα υπερηφάνειας δεν μπορεί, ωστόσο, να συμπεριληφθεί η παρανοϊκή ιδεοληψία που υπερβαίνει τα στενά όρια δεξιάς και αριστεράς και έχει δηλητηριάσει τον δημόσιο λόγο με παιδαριώδη μεν, επικίνδυνα δε ψευδοεπιχειρήματα. Επιχειρήματα που αναπαράγουν στερεότυπα, ρατσισμούς και εκχέουν μίσος, αποσυντονίζοντας όχι μόνο τις ίδιες τις κοινωνίες, αλλά και γεωπολιτικές σταθερές αιώνων.
Δυστυχώς, το «προϊόν» αυτό είναι αφενός εξαιρετικά ισχυρό, αφετέρου τείνει να δηλητηριάσει και τις μάζες στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού. Διαμορφώνει έτσι ένα καινοφανές ιδεολογικό ρεύμα, το οποίο αφενός απομακρύνεται από ό,τι συμβολίζει ο δυτικός τρόπος σκέψης και αφετέρου παράγει έναν ανθρώπινο τύπο επικίνδυνο και αποσαρθρωτικό για τη δημοκρατία και την κοινωνική συνοχή.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, η διαχρονική σχέση της κοινωνίας με τον ορθολογισμό δεν υπήρξε ποτέ ανέφελη, ούτε ιδιαίτερα ισχυρή. Η έντονη επιρροή της Εκκλησίας τόσο στην πολιτική όσο και στην ιδιωτική ζωή, σε συνδυασμό με τη βαθιά ριζωμένη εξάρτηση ενός τμήματος της κοινωνίας από κάθε μορφή λαϊκισμού, δεν έχει επιτρέψει τη δημιουργία επαρκών «αντισωμάτων» απέναντι στον ιό Τραμπ.
Το μοναδικό στοιχείο που, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να λειτουργήσει σωτήρια είναι η μέχρι στιγμής αδυναμία αυτών των φωνών να μετουσιωθούν σε ένα δομημένο πολιτικό κόμμα. Αν εξετάσει κανείς την ιστορική διαδρομή πολιτικών σχηματισμών που επιχείρησαν στο παρελθόν να εκφράσουν το κύμα του αντισυστημισμού, θα διαπιστώσει ότι η πολιτική και κοινωνική τους επιρροή υπήρξε περιορισμένη — χρονικά και εκλογικά. Όχι τόσο λόγω του ίδιου του μηνύματος, όσο εξαιτίας της έλλειψης χαρισματικών ηγετών.
Και εδώ εντοπίζεται το κρίσιμο σημείο: αν οι αναδυόμενοι πρωταγωνιστές που απευθύνονται σε αυτό το εκλογικό σώμα —βλέπε Μαρία Καρυστιανού— κατορθώσουν να ενσωματώσουν σωτηριολογικά χαρακτηριστικά, κανονικοποιώντας τον αντισυστημικό λόγο και καθιστώντας τον πιο εύπεπτο στις μάζες, τότε το τοπίο αλλάζει. Ιδίως για τους νοικοκυραίους και τους μικροαστούς, κοινωνικά στρώματα που παραδοσιακά αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τον σωτηριολογικό λόγο και τα ρητορικά πυροτεχνήματα.
Αν οι νέοι αυτοί εκπρόσωποι της αντιπολιτικής καταφέρουν να απαλύνουν τις αγωνίες των κοινωνικών αυτών τάξεων, τότε το εκλογικό παιχνίδι θα ανοίξει. Όχι μόνο ως προς τη σειρά κατάταξης των κομμάτων, αλλά κυρίως ως προς την ιδεολογική κατεύθυνση που θα λάβει το πολιτικό σύστημα την επόμενη δεκαετία — με άμεσες συνέπειες στη μορφή της ασκούμενης πολιτικής.
Εάν η Μαρία Καρυστιανού μεταβληθεί από εκπρόσωπο ενός κινήματος δυσαρέσκειας σε πολιτικό κήνσορα μιας ηθικοπλαστικής ανάγνωσης των κοινωνικών αναγκών, η εικόνα της χώρας μας την επόμενη δεκαετία θα αλλάξει άρδην. Όχι μόνο πρακτικά, αλλά και ιδεολογικά, καθώς θα μεταβληθεί ο ίδιος ο πυρήνας πάνω στον οποίο δομείται η ιδεολογική νοηματοδότηση της ελληνικής κοινωνίας.
Σε μια τέτοια εξέλιξη, θα αναδυθεί ένας μεσσιανικός ιδεολογικός πολτός, όπου οι ακραίες φωνές όχι μόνο θα κανονικοποιηθούν, αλλά θα αποτελέσουν και το βασικό στρατηγικό αφήγημα των νέων πολιτικών. Αν αυτό καταστεί πραγματικότητα, τότε θα μπορούμε να πούμε ότι η πατρίδα μας θα έχει υποδεχθεί —έστω και καθυστερημένα— τον δικό της Μεσαίωνα, ικανοποιώντας, έστω και εμμέσως, όσους ιστορικούς και δημοσιολόγους υποστήριζαν ότι η διαχρονική πληγή της Ελλάδας είναι πως δεν βίωσε τα μεγάλα ιστορικά και πολιτισμικά ρεύματα του δυτικού κόσμου, όπως τον Διαφωτισμό.
Αν το κίνημα των ακραία συντηρητικών συνωμοσιολόγων αποκτήσει έναν εκφραστή που θα το εξαγάγει από την εκλογική αφάνεια, τότε θα μπορούμε να δηλώνουμε ότι περάσαμε —έστω και προσωρινά— από έναν σύγχρονο Μεσαίωνα. Ας ελπίσουμε ότι ο «θεός των Ελλήνων», για να δανειστούμε ένα ακόμη πολυφορεμένο κλισέ, θα λειτουργήσει για μία ακόμη φορά σωτήρια και θα αποτρέψει την πλήρη ηθική και πολιτισμική εξαχρείωσή μας.