Του Κώστα Παπαθεοδώρου
Η πιθανότητα μιας αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης στο Ιράν δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό θεωρητικό σενάριο. Αυτό που για χρόνια αιωρούνταν ως απειλή χαμηλής έντασης, τώρα επανέρχεται με ανησυχητική επιμονή. Οι αυξανόμενες εντάσεις στον Περσικό Κόλπο, οι πολυμέτωπες συγκρούσεις δι’ αντιπροσώπων στη Μέση Ανατολή και η διαρκώς οξυνόμενη αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν συγκροτούν ένα εκρηκτικό μείγμα. Οι περισσότεροι αναλυτές εξακολουθούν να θεωρούν δύσκολη και πολιτικά κοστοβόρα μια γενικευμένη πολεμική σύγκρουση. Ωστόσο ουδείς αποκλείει στοχευμένα πλήγματα και «χειρουργικές» επιχειρήσεις με τυχόν ανεξέλεγκτη αλυσιδωτή κλιμάκωση που θα συμπαρασύρει συμμάχους, υποδομές και χώρες πολύ πέρα από τα γεωγραφικά όρια της αναμέτρησης.
Σε αυτό το σκοτεινό ορίζοντα, η Ελλάδα μπορεί να μην βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του μετώπου -όμως εντοπίζεται καθαρά στον χάρτη των αντιποίνων. Και στον σύγχρονο πόλεμο, ο χάρτης μετρά όσο και το πεδίο.
Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη χώρα μας είναι αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα: πολυεπίπεδη, εκτεταμένη και θεσμικά κατοχυρωμένη. Περιλαμβάνει μόνιμες εγκαταστάσεις με αμερικανικό προσωπικό και υποδομές, σημεία όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν δικαιώματα πρόσβασης και χρήσης, καθώς και ένα πυκνό πλέγμα κοινών δραστηριοτήτων με τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και το ΝΑΤΟ.
Νομικός ακρογωνιαίος λίθος αυτής της παρουσίας, είναι η (ετεροβαρής σε βάρος της Ελλάδας) Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA), η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναθεωρηθεί και διευρυνθεί, ανοίγοντας τον δρόμο για ευρύτερη και βαθύτερη εμπλοκή των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων σε ελληνικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Σύμφωνα με ανοικτές πηγές, στην κορυφή αυτού του πλέγματος δεσπόζει η Σούδα. Η πλέον σημαντική αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στην Ελλάδα. Ένας κόμβος που υποστηρίζει πολεμικά πλοία, αεροσκάφη και σύνθετες επιχειρήσεις logistics, λειτουργώντας σε κρίσιμες στιγμές ως επιχειρησιακό νευραλγικό κέντρο για τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Η στρατηγική της αξία την καθιστά αναντικατάστατο κρίκο της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας-και, ταυτόχρονα, έναν πιθανό στόχο σε περίπτωση γενικευμένης σύγκρουσης.
Πέρα από τη Σούδα, το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης και το στρατόπεδο Γιαννούλη έχουν μετατραπεί σε κομβικά σημεία μεταφοράς στρατιωτικού εξοπλισμού και δυνάμεων προς την Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια. Το στρατόπεδο Γεωργούλα στον Βόλο και το Πεδίο Βολής στο Λιτόχωρο χρησιμοποιούνται για ασκήσεις και συνεκπαιδεύσεις, ενώ η αεροπορική βάση της Λάρισας και εγκαταστάσεις στο Στεφανοβίκειο φιλοξενούν αμερικανικά αεροσκάφη, UAV και μέσα επιτήρησης. Τέλος, υπάρχει και η υποδομή στο Άκτιο η οποία λειτουργεί ως Προκεχωρημένη Επιχειρησιακή Βάση (FOB) του ΝΑΤΟ για τα αεροσκάφη επιτήρησης και αναγνώρισης (AWACS), προσφέροντας εναέριο έλεγχο στην ευρύτερη περιοχή. Αν και δεν αποτελεί κύρια βάση αποκλειστικά των ΗΠΑ, το ΝΑΤΟϊκό πλαίσιο επιτρέπει τη χρήση της για συμμαχικές αεροπορικές επιχειρήσεις. Και πέρα από αυτά, υπάρχουν πτυχές της στρατιωτικής συνεργασίας καθώς και σχέδια για επέκταση της MDCA, σε Ανδραβίδα, Σκύρο και άλλα στρατηγικά σημεία, που δεν χρειάζεται να συζητούνται δημοσίως…
Εδώ ακριβώς αναδύεται ο πραγματικός κίνδυνος. Η Τεχεράνη έχει διαμηνύσει ότι σε περίπτωση επίθεσης εναντίον της, όλες οι αμερικανικές βάσεις -όπου κι αν βρίσκονται- συνιστούν νόμιμους στόχους. Η Ελλάδα, χωρίς να αποτελεί εχθρικό κράτος του Ιράν, ενδέχεται να βρεθεί εκτεθειμένη όχι λόγω πρόθεσης, αλλά ένεκα χρήσης. Και σε συνθήκες πολέμου, η διάκριση ανάμεσα σε «αμερικανική βάση» και «ελληνική εγκατάσταση με αμερικανική παρουσία» κινδυνεύει να αποδειχθεί απλώς θεωρητική.
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Ελλάδα επιδιώκει την εμπλοκή- που δεν την επιδιώκει- αλλά αν η γεωγραφία της και οι επιλογές συμμαχιών, την καθιστούν ευάλωτη στις δονήσεις ενός πολέμου που μπορεί να ξεσπάσει περίπου 2.500 χιλιόμετρα μακριά.
Σε έναν κόσμο που μοιάζει ολοένα και πιο ασταθής, η συμμετοχή στη δυτική αρχιτεκτονική ασφάλειας συνεπάγεται υψηλό ρίσκο, αμφίβολη αποτρεπτική ισχύ και περιορισμένο πολιτικό βάρος. Η Ελλάδα καλείται να ισορροπήσει σε τεντωμένο σχοινί – χωρίς δίχτυ ασφαλείας.
Και όπως τόσες φορές στην Ιστορία της, ίσως χρειαστεί να πληρώσει όχι τόσο τις επιλογές της, όσο τη μοίρα της γεωγραφίας της και την ανεπάρκεια της σημερινής ηγεσίας της…
ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ/ ΔΙΕΥΚΟΛΎΝΣΕΙΣ MDCA
ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ
▸ Λιμάνι & στρατόπεδο
▸ Logistics – μεταφορά δυνάμεων
ΛΙΤΟΧΩΡΟ
▸ Πεδίο βολής / ασκήσεις
ΒΟΛΟΣ
▸ Στρατόπεδο Γεωργούλα
▸ Εκπαιδεύσεις Στρατού
ΛΑΡΙΣΑ
▸ Αεροπορική βάση
▸ Αεροσκάφη / UAV /
ΑΚΤΙΟ
▸ Αεροπορική βάση
▸ Αεροσκάφη / AWACS
ΝΟΤΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
ΚΡΗΤΗ – ΣΟΥΔΑ
▸ ΚΥΡΙΑ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΒΑΣΗ
▸ Ναυτικό – Αεροπορία – NATO
▸ Μόνιμη παρουσία ΗΠΑ