Του Σωκράτη Αργύρη
Η ψηφιακή υπογραφή του Ντόναλντ Τραμπ στο Παλάτι των Βερσαλλιών, με τον Εμανουέλ Μακρόν να χειροκροτεί στο πλάι του, και η σχεδόν ταυτόχρονη ανάρτηση του Μασούντ Πεζεσκιάν από την Τεχεράνη, επισφράγισαν μια από τις πιο κυνικές ανατροπές της σύγχρονης ιστορίας.
Το Μνημόνιο των 14 σημείων, που γεννήθηκε μέσα από τις στάχτες ενός τετράμηνου καταστροφικού πολέμου, δεν είναι απλώς μια διμερής ανακωχή· είναι η επίσημη ληξιαρχική πράξη θανάτου μιας ολόκληρης εποχής ιδεολογικών ψευδαισθήσεων.
Μέσα σε αυτό το αμοραλιστικό παζάρι, η απόλυτη απουσία των λέξεων «Γάζα» και «Δυτική Όχθη» από το επίσημο κείμενο της συμφωνίας ηχεί πιο δυνατά από οποιαδήποτε έκρηξη. Το Παλαιστινιακό ζήτημα, ο ιστορικός συναισθηματικός και πολιτικός πυρήνας του αραβικού κόσμου, υποβαθμίστηκε οριστικά σε μια ενοχλητική υποσημείωση των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων.
Για δεκαετίες, η Παλαιστίνη λειτουργούσε ως το απόλυτο άλλοθι της περιφερειακής πολιτικής. Ήταν το κοινό νόμισμα με το οποίο αγόραζαν εσωτερική νομιμοποίηση οι δικτατορίες, οι απόλυτες μοναρχίες και οι θεοκρατίες της Μέσης Ανατολής.
Κάθε φορά που ένας Άραβας ηγέτης αντιμετώπιζε λαϊκή δυσαρέσκεια, η ρητορική για την απελευθέρωση της Ιερουσαλήμ αποτελούσε την τέλεια βαλβίδα αποσυμπίεσης. Το Ιράν, με τη σειρά του, έχτισε ολόκληρο το γεωπολιτικό του αφήγημα πάνω στον «Άξονα της Αντίστασης», παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως τον μοναδικό αυθεντικό προστάτη των καταπιεσμένων Μουσουλμάνων απέναντι στη «σιωνιστική οντότητα».
Το Μνημόνιο του Ιουνίου του 2026 γκρέμισε αυτή τη θεατρική σκηνογραφία με τον πιο βάναυσο τρόπο. Όταν η Τεχεράνη βρέθηκε αντιμέτωπη με τη δική της οικονομική ασφυξία, με τον αποκλεισμό και την προοπτική μιας γενικευμένης σύρραξης που θα μπορούσε να απειλήσει τον ίδιο τον πυρήνα της ισλαμικής διακυβέρνησης, οι προτεραιότητες αναδιατάχθηκαν ακαριαία. Τα 14 σημεία της συμφωνίας αποκάλυψαν τι πραγματικά είχε σημασία: η άρση των αμερικανικών κυρώσεων, η επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, το ξεπάγωμα των περιουσιακών στοιχείων και η υπόσχεση για ένα διεθνές ταμείο ανασυγκρότησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η ευκολία με την οποία η Τεχεράνη δέχθηκε να θέσει το απόθεμα του εμπλουτισμένου ουρανίου της υπό διεθνή έλεγχο και να περιορίσει τη δράση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο αποδεικνύει ότι οι Παλαιστίνιοι δεν ήταν ποτέ εταίροι, αλλά ένα αναλώσιμο γεωπολιτικό κεφάλαιο. Αυτή η υποχώρηση βρήκε το απόλυτο είδωλό της στην απέναντι πλευρά, με την κυβέρνηση του Ισραήλ να συνυπογράφει ακαριαία την ανακωχή της Παρασκευής 19 Ιουνίου, υποκύπτοντας στις πιέσεις της Ουάσιγκτον για τη σταθεροποίηση των βορείων συνόρων του. Η ταχύτητα με την οποία Τελ Αβίβ και Τεχεράνη ευθυγραμμίστηκαν πίσω από την παύση του πυρός αποκαλύπτει ότι ο Λίβανος λειτουργούσε ανέκαθεν ως ένα ελεγχόμενο πεδίο εκτόνωσης.
Ο Άξονας της Αντίστασης αποδείχθηκε αυτό που οι καχύποπτοι αναλυτές υποστήριζαν πάντα: ένα δίκτυο προκεχωρημένων φυλακίων, σχεδιασμένο να κρατά τη φωτιά του πολέμου μακριά από τα σύνορα του Ιράν και να εξαργυρώνεται την κατάλληλη στιγμή στις διπλωματικές διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, την ίδια ώρα που το Ισραήλ εξασφάλιζε τη δική του στρατηγική ανάσα, αφήνοντας τη Γάζα να αιμορραγεί στο περιθώριο.
Αυτή η εγωκεντρική στροφή προς τα μέσα δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο του Ιράν. Οι εύπορες μοναρχίες του Κόλπου παρακολούθησαν την πρόσφατη κρίση και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ με έναν βαθύ, υπαρξιακό τρόμο. Αυτός ο τρόμος, ωστόσο, δεν πήγαζε από τις εικόνες των ισοπεδωμένων παλαιστινιακών πόλεων, αλλά από τις οθόνες των χρηματιστηρίων. Για το Ριάντ και το Αμπού Ντάμπι, η παράταση του πολέμου σήμαινε την κατάρρευση των φιλόδοξων οικονομικών τους σχεδίων για τη μετάβαση στη μετα-πετρελαϊκή εποχή, το πάγωμα των ξένων επενδύσεων και την απειλή του ναυτικού αποκλεισμού στις δικές τους εξαγωγές ενέργειας.
Η διπλωματική πίεση που άσκησαν στην Ουάσιγκτον δεν είχε ως στόχο την ίδρυση ενός βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους ή τον τερματισμό της κατοχής, αλλά την αποκατάσταση της ασφάλειας των θαλάσσιων περασμάτων. Η σταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας και η αποφυγή ενός κραχ ήταν οι μοναδικοί οδηγοί της συμπεριφοράς τους. Ακόμη και το Κατάρ, η χώρα που για περισσότερο από μια δεκαετία αυτοπαρουσιαζόταν ως ο επίσημος χρηματοδότης και πολιτικός καταφύγιο της Χαμάς, λειτούργησε στην κρίση του 2026 ως ένας ψυχρός, πραγματιστής μεσολαβητής για λογαριασμό της αμερικανικής στρατηγικής. Η Ντόχα απέδειξε ότι η επιρροή της πάνω στις παλαιστινιακές οργανώσεις δεν ήταν μια δέσμευση αρχών, αλλά ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, το οποίο εξαργυρώθηκε με αντάλλαγμα την ενίσχυση της δικής της διπλωματικής ασφάλειας στην Ουάσιγκτον.
Στην άλλη πλευρά του γεωπολιτικού κάδρου, η Αίγυπτος και η Ιορδανία συμπληρώνουν αυτό το τοπίο της περιφερειακής αδιαφορίας με τη δική τους, στενά εθνική λογική. Για το Κάιρο και το Αμάν, το Παλαιστινιακό ζήτημα έχει πάψει προ πολλού να είναι μια υπόθεση αραβικής αλληλεγγύης και έχει μετατραπεί σε μια καθαρή απειλή εσωτερικής ασφάλειας. Η οικονομική ασφυξία που προκάλεσε ο πόλεμος στον τουρισμό και το εμπόριο, σε συνδυασμό με τον εφιάλτη μιας μαζικής, βίαιης προσφυγικής ροής από τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, ανάγκασε τις δύο κυβερνήσεις να οχυρωθούν πίσω από τα σύνορά τους, διασφαλίζοντας τη δική τους καθεστωτική επιβίωση και τη συνέχιση της αμερικανικής βοήθειας.
Αυτή η μεθοδολογική απογύμνωση της υψηλής πολιτικής από κάθε ηθικό βάρος είναι που δίνει στο Μνημόνιο των 14 σημείων τον χαρακτήρα ενός επικήδειου λόγου. Η Μέση Ανατολή, μέσα από αυτή τη συμφωνία, επαναπροσδιορίζεται όχι ως ένας χώρος εθνικών και πολιτισμικών διεκδικήσεων, αλλά ως μια απλή άσκηση διαχείρισης εφοδιαστικών αλυσίδων, ενεργειακών ροών και ελέγχου του πληθωρισμού.
Όταν οι συζητήσεις των διεθνών αναλυτών περιστρέφονται αποκλειστικά γύρω από το αν οι τιμές του αργού πετρελαίου θα σταθεροποιηθούν ή αν τα πλοία θα περνούν χωρίς διόδια από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και το Ορμούζ, η ανθρώπινη ύπαρξη των Παλαιστινίων παύει να υφίσταται ως πολιτικό υποκείμενο. Μετατρέπεται σε μια στατιστική απώλεια, μια ενοχλητική γεωγραφική ανωμαλία που πρέπει να περιοριστεί στρατιωτικά, ώστε να μην ενοχλεί τη μεγάλη οικονομική μηχανή της περιοχής.
Το μεγάλο παράδοξο της συμφωνίας Τραμπ-Πεζεσκιάν είναι ότι επιτυγχάνει μια μορφή περιφερειακής σταθερότητας βασισμένη ακριβώς πάνω στον αποκλεισμό των πιο αδύναμων. Είναι ο απόλυτος θρίαμβος του κρατικού ρεαλισμού, όπου η ισλαμική ή η αραβική αδελφοσύνη θυσιάζονται χωρίς δεύτερη σκέψη στον βωμό των δεικτών των χρηματιστηρίων. Οι Παλαιστίνιοι ξυπνούν σε έναν κόσμο όπου οι ιστορικοί τους σύμμαχοι έχουν υπογράψει ψηφιακά τη λήθη τους. Η νέα εποχή της οικονομικής συνύπαρξης στη Μέση Ανατολή χτίζεται πάνω στη σιωπηρή παραδοχή ότι η μοίρα αυτού του λαού αφέθηκε οριστικά στη στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ.
Το Μνημόνιο των 14 σημείων δεν έλυσε το Παλαιστινιακό· απλώς το αφαίρεσε από το κέντρο της περιφερειακής διαπραγμάτευσης. Η εσπευσμένη εκεχειρία στον Λίβανο απέδειξε ότι οι μηχανισμοί αποτροπής λειτουργούν ακαριαία όταν διακυβεύονται οικονομικά συμφέροντα. Όταν όμως πρόκειται για τη Γάζα, η διπλωματία παθαίνει μια χρόνια παράλυση.
Το πραγματικό νόημα της συμφωνίας δεν βρίσκεται στα 14 σημεία της, αλλά σε όσα απουσιάζουν από αυτά. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Μέση Ανατολή αναδιοργανώνεται γύρω από την ασφάλεια των ενεργειακών ροών, την οικονομική σταθερότητα και την επιβίωση των καθεστώτων, αφήνοντας το Παλαιστινιακό στο περιθώριο.
Αν αυτό δεν είναι ο επικήδειος μιας εποχής, τότε τι είναι;
