Τρίτη 14 Αυγούστου 2018 Βρείτε μας στο FacebookΒρείτε μας στο GooglePlus

«Τι σημαίνει να είσαι στη μαύρη λίστα του Ερντογάν;»

Του Bulent Mumay

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για την παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ένας από τα σημαντικότερους είναι ότι οι Οθωμανοί, που κυριάρχησαν σε μεγάλες περιοχές της Ασίας, της Ευρώπης και της Αφρικής, βρίσκονταν σε απόσταση από τον εκσυγχρονισμό και τις εξελίξεις στη Δύση. Όχι μόνο απέφυγαν τα μεταρρυθμιστικά κινήματα, αλλά και για λόγους θρησκείας και παράδοσης, έκλειναν επίσης τα μάτια στις καινοτομίες της επιστήμης. Για τον λόγο αυτό, οι Οθωμανοί έμειναν πίσω πνευματικά, αλλά και στρατιωτικά και οικονομικά. Μόνο πολύ αργά άρχισαν κάποιες προσπάθειες ανανέωσης, αλλά δεν μπορούσαν να σταματήσουν την πτώση. Ένα παράδειγμα: Η τυπογραφία εφευρέθηκε από τον Γουτεμβέργιο στον δέκατο πέμπτο αιώνα, ήρθε όμως μόλις στον δέκατο όγδοο αιώνα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ο Διαφωτισμός δεν συνοδευόταν αυτόματα με την τυπογραφία ούτε η ελευθερία του Τύπου. Το 1860 εκδόθηκε η πρώτη εφημερίδα. Όταν επικρίθηκε από οθωμανικό δικαστήριο για ένα άρθρο, απαγορεύτηκε το 1861 να δημοσιεύει κείμενα για δύο εβδομάδες. Αυτή ήταν η πρώτη ανοικτή λογοκρισία του τουρκικού Τύπου. Και όχι η τελευταία. Αντίθετα, η λογοκρισία έχει θεσμοθετηθεί. Με απόφαση του τότε Σουλτάνου εκδόθηκε ο πρώτος νόμος λογοκρισίας και οι δημοσιεύσεις από το εξωτερικό υποβλήθηκαν σε αυστηρό έλεγχο. Το 1908, υπό την πίεση των ευρωπαϊκών δυνάμεων, το Σύνταγμα αποκαταστάθηκε. Έκτοτε, η ημέρα της επίσημης κατάργησης της λογοκρισίας, η ημέρα του Τύπου, γιορτάζεται στην Τουρκία στις 24 Ιουλίου. Αμέσως μετά την κατάργηση της λογοκρισίας, η δημοσιογραφία έκανε ένα μεγάλο άλμα: μόνο στην Κωνσταντινούπολη εκδόθηκαν 353 εφημερίδες και περιοδικά μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.

Δυστυχώς, αυτό δεν σημαίνει ότι οι δημοσιογράφοι «γιορτάζουν» από τότε που καταργήθηκε ο νόμος της λογοκρισίας. Μέχρι την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας καθώς και καθ ‘όλη τη διάρκεια της ιστορίας της ίδρυσης της Δημοκρατίας μας το 1923, οι ηγέτες επανειλημμένα στόχευαν τους δημοσιογράφους. Υπήρχαν στιγμές που υπήρχε περισσότερη ελευθερία του Τύπου, αλλά ποτέ δεν υπήρχε ελεύθερος Τύπος σε αυτή τη χώρα. Στην ιστορία της Δημοκρατίας μας ο Τύπος καταστέλλεται σοβαρά στη διάρκεια των στρατιωτικών πραξικοπημάτων.

Σύμφωνα με την τελευταία τριμηνιαία έκθεση του BIA, ανεξάρτητου δικτύου επικοινωνιών, 315 δημοσιογράφοι στην Τουρκία βρίσκονται σήμερα σε δίκη για δραστηριότητες που σχετίζονται με την εργασία. Σαράντα επτά από αυτούς αντιμετωπίζουν ποινή φυλάκισης υπό αυστηρές συνθήκες. Οι υπόλοιποι θα πρέπει να βρίσκονται πίσω από τα σίδερα για συνολικά περισσότερα από 3000 χρόνια. 127 δημοσιογράφοι συνελήφθησαν στις αρχές του δεύτερου μισού του 2018.

Το καθεστώς δεν επέτρεψε στους δημοσιογράφους στην Τουρκία, όπως και τα προηγούμενα χρόνια, να γιορτάσουν επίσημα την ημέρα του Τύπου στις 24 Ιουλίου. Το παλάτι πραγματοποίησε μια γιορτή αυτή την ημέρα κάνοντας ένα ιδιαίτερο δώρο: Στο 110ο έτος από την κατάργηση της λογοκρισίας από τους Οθωμανούς, ο Ερντογάν έχει ήδη λάβει μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση αλλάζοντας την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και δημιουργώντας τα αφεντικά των μέσων ενημέρωσης. Αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό γι’ αυτόν. Στις 24 Ιουλίου το παλάτι με διάταγμα ανέθεσε όλες τις δραστηριότητες και τα δικαιώματα των δημοσιογράφων στο Διοικητικό Συμβούλιο Επικοινωνιών.

Όπως γνωρίζουν οι συνάδελφοί μου στη Γερμανία, τα δελτία Τύπου εκδίδονται, όπως και στις περισσότερες δημοκρατικές χώρες, από επαγγελματικές ενώσεις ή συνδικάτα. Στην Τουρκία, από την άλλη πλευρά, από το κράτος! Τα διαπιστευτήρια και οι διαπιστεύσεις των αλλοδαπών δημοσιογράφων αποτελούν πλέον ευθύνη μιας κρατικής υπηρεσίας. Κατά βούληση, φυσικά, μπορούν επίσης να απορριφθούν. Το εορταστικό δώρο του παλατιού για τις 24 Ιουλίου περιείχε μια ακόμη έκπληξη. Η εκδίδουσα αρχή υπήχθη απευθείας στον Ερντογάν. Αυτό σημαίνει: Οι δυσάρεστοι στο παλάτι άνθρωποι δεν παίρνουν κάρτα Τύπου, η τύχη των ξένων δημοσιογράφων εξαρτάται από έναν άνδρα.

Βασικά, δεν έχουν αλλάξει πολλά στη ζωή μας. Μόνο η υπάρχουσα παρενόχληση θεσμοθετήθηκε. Το έμαθα και αυτό προσωπικά. Όποιος γνωρίζει τη στήλη μου ξέρει ότι άρχισα να γράφω «Επιστολές από την Κωνσταντινούπολη» μετά από την απόπειρα πραξικοπήματος, πριν από δύο χρόνια. Μετά το δεύτερο γράμμα, συνελήφθηκα. Όπως και πολλοί άλλοι δημοσιογράφοι στην Τουρκία. Ήμουν τυχερός και απελευθερώθηκα μετά από λίγες μέρες.

Δεν πιστεύετε πόσο καλά νιώσαμε να κοιμηθούμε στο κρεβάτι μας μετά τις λίγες νύχτες που περάσαμε σε ένα κελί έξι τετραγωνικών μέτρων με αλλά οκτώ άτομα. Δεν ήθελα να φύγω από το σπίτι για λίγες μέρες. Ήθελα να χαλαρώσω με τη σύντροφό μου στα νησιά της Κωνσταντινούπολης. Εκεί μπορείτε να φτάσετε με πλοιάρια των πορθμείων του Βοσπόρου. Μόλις προσπάθησα, όπως πάντα, να χρησιμοποιήσω την κάρτα δημοσιογράφων για τα μέσα μαζικής μεταφοράς, ξαφνικά σήμανε συναγερμός και στην ηλεκτρονική οθόνη εμφανίστηκαν δύο λέξεις, κινητοποιώντας αμέσως τους φρουρούς ασφαλείας στον τερματικό σταθμό των φέριμποτ: «μαύρη λίστα… μαύρη λίστα …».

Μια σύλληψη είναι αρκετή για να μπεις στη μαύρη λίστα από το κράτος. Το κράτος αποφασίζει μονομερώς, ακόμη και αν δεν έχεις καταδικαστεί. Η κάρτα Τύπου μου ακυρώθηκε όπως και το εισιτήριό μου επειδή θεωρήθηκε «αμφισβητήσιμο».

Ο Bulent Mumay είναι συντάκτης της FAZ στην Κωνσταντινούπολη

ΑΠΕ ΜΠΕ