Του Ιωάννη Δαμίγου
Παραδοχή: Η ανάγκη με είχε οδηγήσει στο παρελθόν, σε ένα απεχθές αίσθημα, μιας προσβολής, καθ’ ότι έτσι την εξέλαβα, να μιλήσω αιτούμενος λύση προβλήματος τηλεφωνικής εταιρείας, σε μια μηχανή, ένα ρομπότ. Δεν γνώριζα τον τρόπο “συζήτησης” με μια μηχανή καθοδηγητικής ταξινόμησης προβλήματος. Ήταν η πρώτη μου φορά, που μιλούσα όχι σε άνθρωπο, μα σε μηχανή, αμήχανα! Σε ποια φριχτή δοκιμασία υπέβαλα τον εαυτό μου, να “συνδιαλέγομαι” με κάτι άλογο, έστω για λίγες κατάλληλες παραπομπές, σε σύντομο ευτυχώς χρονικό διάστημα;
Εκείνη η ημέρα, εκείνες οι στιγμές, και οι μετέπειτα ακολουθίες γεγονότων, η έξαρση των συζητήσεων στα social media για την τεχνική νοημοσύνη, με προβλημάτισαν έντονα. Καθώς μάθαινα περισσότερα γι’ αυτήν, προβληματίστηκα ακόμα περισσότερο, καταλήγοντας σε βασικά δικά μου συμπεράσματα. Ένα από αυτά, είναι το παρακάτω: Το αποτέλεσμα που προέκυψε από ένα ατελές όν ή καλύτερα από πολλά ατελή όντα, όπως και να το ονομάσουμε, όσες εταιρείες κι αν ανταγωνίζονται σε χρηματιστήρια μετοχών, με τις δικές τους εκδοχές, το παραγόμενο αυτό προϊόν, θα είναι … ατελές, ελλειμματικό, με ροπή στο λάθος. Ειδικότερα, αν αυτή η δυνατότητα αποκτήσει εφαρμογές σε καίριες και ζωτικές εκφάνσεις στην ζωή μας, θα ισχυριστώ καλώς, πολύ καλώς μάλιστα. Αν αυτή η δυνατότητα της τεχνικής νοημοσύνης υπηρετήσει τον άνθρωπο και βοηθήσει στην απλοποίηση και στην προσφορά ποιότητας της ζωής του, ποιος λογικός θα διαφωνήσει, ακόμα κι αν αυτή παρουσιάσει κάποια αναστρεφόμενα όμως λάθη. Απ’ ό, τι όμως έχει εφευρεθεί μέχρι σήμερα, πέρα από το απλησίαστο αντίτιμο για τους πολλούς, έχει χρησιμοποιηθεί επιχειρηματικά και άκρως κερδοφόρα από επιτήδειους έμπορους ολιγάρχες. Και μέρος της “τεχνολογίας”, περνά πάντα με σοβαρό πάλι αντίτιμο, ως μέσο αποχαύνωσης για τις μάζες. Αναλογιζόμενος όμως, πως η μηχανή αυτή, της τεχνικής νοημοσύνης “φορτώνεται” με δεδομένα, χωρίς την δυνατότητα αίσθησης, ανατριχιάζω! Το έλλειμμα της τεχνητής νοημοσύνης από την ηθική πηγάζει από το γεγονός ότι οι μηχανές εκτελούν μαθηματικούς αλγορίθμους χωρίς να διαθέτουν συνείδηση, ενσυναίσθηση ή κατανόηση του ανθρώπινου καλού. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας έχει ξεπεράσει τη δημιουργία ρυθμιστικών και ηθικών πλαισίων, δημιουργώντας σημαντικά κενά στην ασφαλή χρήση της, για ανθρώπους. Τα συστήματα της τεχνικής νοημοσύνης εκπαιδεύονται σε δεδομένα του παρελθόντος. Αν αυτά τα δεδομένα περιέχουν κοινωνικές, φυλετικές ή έμφυλες διακρίσεις, οι αλγόριθμοι τις διαιωνίζουν και τις ενισχύουν. Όταν μάλιστα ο “ιδιοκτήτης” διακατέχεται από ακραίες σκέψεις, προκαθορίζει και το αποτέλεσμα κατά το εμπορικό συμφέρον του. Οι προηγμένοι αλγόριθμοι, παίρνουν αποφάσεις μέσω δισεκατομμυρίων παραμέτρων. Η διαδικασία αυτή είναι συχνά αδιαφανής, καθιστώντας αδύνατο τον έλεγχο της ηθικής τους βάσης. Η αυτοματοποίηση κρίσιμων αποφάσεων (π.χ. προσλήψεις, δάνεια, δικαστικές αποφάσεις) στερεί από τη διαδικασία την ανθρώπινη ανάγκη επιείκειας, το πλαίσιο και την χρήση ηθικής ευελιξίας. Έτσι η τεχνολογία, διευκολύνει τη μαζική παραγωγή ψευδών ειδήσεων (deepfakes) και τη στοχευμένη ψυχολογική χειραγώγηση χρηστών, απειλώντας την ήδη ελλιπή δημοκρατία. Και θα είναι η τεχνολογία του ατελούς γεννήματος, αυτή που από έναν λάθος αλγόριθμο ή μια πιθανή στιγμιαία βλάβη, που θα πατήσει το “κουμπί” της καταστροφής, κατά την εφαρμογή της στυγνής “μηχανικής” λογικής.
Να συνηθίσω λοιπόν την “συνομιλία” με την μηχανή εξυπηρέτησης, για μικρά και ατομικά μηδαμινά όμως πράγματα ή ανάγκες, μα μέχρι εκεί. Αρνούμαι να αποφασίζει για την ζωή μου και το μέλλον των παιδιών μου, το “εμπειρικό” δεδομένων μηχάνημα, κάποιου άπληστου παράφρονα δισεκατομμυριούχου, τυχοδιώκτη επιτήδειου ρίσκου. Περισσεύουν οι “άρρωστοι”, για να μας περιλάβουν οι “νοήμονες” μηχανές! Εν κατακλείδι, έχει διαφορά αν χαθώ ο ατελής, από έναν “ελλειμματικό” άνθρωπο ή μια λανθασμένη, ψυχρή “λογική” κάποιου αλγόριθμου; Όχι! Όλα ένα λάθος, στο τυχαίο και άπαξ δώρο της ζωής, στο στιγμιαίο πέρασμα …