Το 2020 η αυτοβιογραφία του Μπαράκ Ομπάμα «A Promised Land» διέρρευσε στον Τύπο λίγο πριν την κυκλοφορία της. Κανείς δεν μίλησε για «παραβίαση», κανένα δικαστήριο δεν κινήθηκε. Πέντε χρόνια μετά, στην Ελλάδα, εκδοτικός οίκος πρώην πρωθυπουργού καταθέτει ασφαλιστικά μέτρα κατά εφημερίδας. Ας παραθέσουμε τα γεγονότα για τη σύγκριση.
Στις 17 Νοεμβρίου 2020 κυκλοφόρησε παγκοσμίως η αυτοβιογραφία του Μπαράκ Ομπάμα με τίτλο «A Promised Land».
Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 11 Νοεμβρίου, το CNN είχε ήδη δημοσιεύσει εκτενές ρεπορτάζ βασισμένο σε αποσπάσματα του βιβλίου, τα οποία είχαν περιέλθει σε γνώση του, πριν την επίσημη κυκλοφορία του βιβλίου.
Στο δημοσίευμα, το αμερικανικό δίκτυο αποκάλυπτε μεταξύ άλλων ότι ο Ομπάμα, στο πρώτο τόμο των μεταπροεδρικών απομνημονευμάτων του, αναλογιζόταν πώς η εκλογή του το 2008 προκάλεσε ένα κύμα συντηρητικής αντίδρασης και όξυνε τον διχασμό στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Το CNN ανέφερε ρητά ότι είχε αποκτήσει «ανεπίσημο αντίγραφο» (unauthorized copy) του βιβλίου.
Η αντίδραση; Καμία αγωγή, κανένα εξώδικο, κανένα δικαστικό αίτημα για απόσυρση δημοσιεύματος.
Αντίθετα, ο εκδοτικός οίκος Penguin Random House απηύθυνε απλώς ενημερωτικό e-mail (το έγγραφο στη φωτογραφία), ζητώντας από τα διεθνή ΜΜΕ να τηρήσουν το εμπάργκο δημοσίευσης έως την επίσημη ημερομηνία κυκλοφορίας. Ούτε ο Ομπάμα ούτε ο εκδότης θεώρησαν ότι θίγονται από το γεγονός πως ένα μεγάλο δίκτυο δημοσίευσε αποσπάσματα ασκώντας κριτική και ανάλυση.
Πέντε χρόνια αργότερα, στην Ελλάδα του 2025, η ίδια δημοσιογραφική πρακτική —να παρουσιάζεις αποσπάσματα και να σχολιάζεις ένα βιβλίο πολιτικού προσώπου που διετέλεσε πρωθυπουργός— αντιμετωπίζεται ως παράπτωμα.
Ο εκδοτικός οίκος Gutenberg, που εκδίδει το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα «Ιθάκη», κατέθεσε ασφαλιστικά μέτρα κατά του Documento, ζητώντας την απόσυρση δημοσιεύματος επικαλούμενος πνευματικά δικαιώματα –κατά την ισχύουσα διεθνή και ελληνική νομολογία ο δημοσιογράφος μπορεί να κάνει παράθεση και κριτική για θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος– στο πλαίσιο κριτικής για χειρισμούς του πρώην πρωθυπουργού.
Η αντιπαραβολή είναι αποκαλυπτική:
* Στην Ουάσιγκτον, το CNN δημοσιεύει αποσπάσματα από προεδρικά απομνημονεύματα και παραμένει μέρος του δημόσιου διαλόγου.
* Στην Αθήνα, εφημερίδα διώκεται νομικά επειδή τόλμησε να ασκήσει δημοσιογραφικό έλεγχο στο βιβλίο ενός πολιτικού ηγέτη.
Η σύγκριση δεν αφορά μόνο τα ΜΜΕ. Αφορά τη δημοκρατική ωριμότητα μιας κοινωνίας που ξεχωρίζει την ελεύθερη ενημέρωση από τη λογοκρισία.
ΑΠΟ ΤΟ DOCUMENTO