Του Μελέτη Ρεντούμη
Η αναμενόμενη ανακοίνωση δύο νέων πολιτικών σχηματισμών τις επόμενες ημέρες, από τον Αλέξη Τσίπρα και την Μαρία Καρυστιανού, δημιουργεί συνθήκες αναδιάταξης που θυμίζουν περιόδους μετάβασης του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Ανεξάρτητα από το αν οι εθνικές εκλογές γίνουν νωρίτερα ή εξαντληθεί η τετραετία, η πολιτική αρένα φαίνεται να εισέρχεται σε προεκλογική λογική, όπου η μάχη δεν θα αφορά μόνο τη διακυβέρνηση αλλά και την ίδια τη δομή του κομματικού χάρτη.
Το κόμμα Τσίπρα δεν φαίνεται να στοχεύει πρωτίστως τη Νέα Δημοκρατία, καθώς ο πρώτος του αντίπαλος είναι ο χώρος της Κεντροαριστεράς. Εάν πράγματι εμφανιστεί με νέα ιδρυτική διακήρυξη, νέα οργάνωση και απόσταση από τον παλαιό ΣΥΡΙΖΑ, τότε θα επιχειρήσει να απορροφήσει τμήματα ψηφοφόρων από τρεις δεξαμενές ταυτόχρονα.
Η πρώτη αφορά απογοητευμένους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ που απομακρύνθηκαν μετά τις διασπάσεις. Η δεύτερη αφορά ψηφοφόρους της Νέας Αριστεράς που αναζητούν επιστροφή σε έναν ισχυρό κεντρικό φορέα, ενώ η Τρίτη και ίσως πιο κρίσιμη, αφορά κεντροαριστερούς ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ που δεν θεωρούν ότι το κόμμα κατάφερε να εξελιχθεί σε πειστική εναλλακτική εξουσίας.
Σε αυτό το σενάριο, το μεγαλύτερο πλήγμα θα μπορούσε να δεχθεί ο ΣΥΡΙΖΑ. Η μετακίνηση στελεχών, πιθανές ανεξαρτητοποιήσεις και η προσδοκία επιστροφής γύρω από τον πρώην πρωθυπουργό ενδέχεται να επιταχύνουν μια νέα εσωτερική κρίση. Παράλληλα, η Νέα Αριστερά θα βρεθεί ίσως μπροστά στο υπαρξιακό ερώτημα της πολιτικής της αυτονομίας. Εάν μέρος της κοινοβουλευτικής της δύναμης κινηθεί προς το νέο εγχείρημα, η πολιτική πίεση θα γίνει ασφυκτική.
Από την άλλη το ΠΑΣΟΚ, ίσως αντιμετωπίσει μια διαφορετική πρόκληση. Όχι άμεση συρρίκνωση, αλλά πίεση στην εικόνα του ως κύριου εκφραστή της αντιπολίτευσης. Εάν το κόμμα Τσίπρα εμφανιστεί με υψηλή αρχική δυναμική, τότε το δίλημμα για τον ηγέτη της Κεντροαριστεράς θα επανέλθει με ένταση.
Την ίδια στιγμή, το επικείμενο κόμμα Καρυστιανού φαίνεται να κινείται σε διαφορετική τροχιά. Η πολιτική του βάση δεν είναι ιδεολογική με την κλασική έννοια αλλά περισσότερο αντισυστημική, κινηματική και κυρίως με βάση το θυμικό.
Η υπόθεση των Τεμπών δημιούργησε ένα κοινωνικό ρεύμα δυσπιστίας προς τους θεσμούς και προς το παραδοσιακό πολιτικό προσωπικό. Εάν αυτή η δυναμική μετατραπεί σε κομματική έκφραση, τότε οι επιπτώσεις μπορεί να είναι οριζόντιες.
Το κόμμα αυτό θα μπορούσε να αντλήσει ψήφους από ετερογενείς χώρους, δηλαδή από απογοητευμένους ψηφοφόρους της αριστεράς, από αντισυστημικούς χώρους της δεξιάς, από πολίτες που σήμερα δηλώνουν αποχή ή αναποφάσιστοι και από ψηφοφόρους που κινούνται γύρω από μικρότερα κόμματα διαμαρτυρίας. Αυτό σημαίνει ότι η επιρροή του ίσως δεν αφαιρεί αποκλειστικά από έναν πολιτικό χώρο αλλά διαχέεται σε πολλούς.
Αν τα δύο αυτά κόμματα εμφανιστούν ταυτόχρονα, το πολιτικό σκηνικό θα μπορούσε να περάσει από τη σημερινή εικόνα ενός κυρίαρχου πόλου και κατακερματισμένης αντιπολίτευσης σε ένα σύστημα πολλών ανταγωνιστικών κέντρων.
Σε αυτό το σκηνικό, η Νέα Δημοκρατία ίσως διατηρήσει την πρωτιά, αλλά θα παρακολουθεί στενά τόσο τη διάσπαση στα αριστερά της όσο και τα σενάρια νέων κινήσεων στον δεξιό χώρο, ειδικά αν υπάρξουν πρωτοβουλίες γύρω από τον Αντώνη Σαμαρά.
Υπάρχουν τρία βασικά εκλογικά σενάρια που θα μπορούσαν να διαμορφωθούν. Στο πρώτο, ο Τσίπρας ανακτά γρήγορα σημαντικό τμήμα της Κεντροαριστεράς και γίνεται δεύτερος πόλος απέναντι στη Νέα Δημοκρατία. Στο δεύτερο, η ψήφος διασπάται μεταξύ ΠΑΣΟΚ, νέου φορέα Τσίπρα και κόμματος Καρυστιανού, οδηγώντας σε πολυκερματισμό χωρίς ξεκάθαρο ηγέτη της αντιπολίτευσης, ενώ στο τρίτο, η δυναμική των νέων σχημάτων αποδεικνύεται βραχυπρόθεσμη και τα παραδοσιακά κόμματα ανακτούν σταδιακά έδαφος.
Εν κατακλείδι, μπορούμε να πούμε ότι οι επόμενοι μήνες ενδέχεται να μην είναι απλώς προεκλογικοί αλλά μεταβατικοί για ολόκληρο το πολιτικό σύστημα. Εάν τα νέα εγχειρήματα λάβουν επίσημη μορφή και αποκτήσουν οργανωτική υπόσταση με συγκεκριμένες θέσεις, η συζήτηση δεν θα αφορά μόνο ποιος θα κυβερνήσει, αλλά ποιοι θα επιβιώσουν πολιτικά και ποιοι θα χάσουν τον ιδεολογικό χώρο που κατείχαν όλα τα προηγούμενα χρόνια.
Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικόςTop of Form