Του Νίκου -Αλέξανδρου Λάκκα
Με το που πάτησε το πόδι του στη Βάρνα ο Ερντογάν στο κάστρο του Euxinograd, πρώην κατοικία των Βούλγαρων τσάρων, με την ελληνική λέξη εύξεινο στο όνομά του, χρησιμοίησε τη λέξη “φίλοι” για τους Ευρωπαίους συνδαιτημόνες του. Tον πρωθυπουργός της Βουλγαρίας, Μπόικο Μπορίσοφ, ο οποίος αναλαμβάνει μέχρι την εκ περιτροπής προεδρία Ιούνιο, τον Πολωνό Ντόνταλντ Τούσκ, Πρόεδρος του Συμβουλίου και τον Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι σχέσεις Άγκυρας- Βρυξελλών είχαν επιδεινωθεί και πολλοί άρχισαν να βλέπουν πώς έχουν να κάνουν με ένα καθεστώς που ανοιχτά παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά ο Ερντογάν το πρώτο πράγμα που είπε πως η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση όχι μόνο τον ενδιαφέρει αλλά είναι “στρατηγικής σημασίας”.
Οι πρόσφατες εξελίξεις (Έβρος, κυπριακή ΑΟΖ, κατάληψη Αφρίν) και οι καθημερινές «ψυχροπολεμικές» δηλώσεις του Ερντογάν για αίμα, η αμφισβήτηση της Συνθήκης της Λωζάνης -των συνόρων δηλαδή, ο εμβολισμός του ελληνικού πολεμικού σκάφους, η παρεμπόδιση της γεώτρησης στην κυπριακή ΑΟΖ, οι τουρκικές γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ όπου ζητεί διαμοιρασμό του φυσικού αερίου μεταξύ «Βόρειας και νότιας Κύπρου» ήταν το μπακράουντ μια συζήτησης για “ανοιχτό διάλογο με τον Τούρκο πρόεδρο” με στόχο την συνεργασία, όπως είπε Γιούνκερ πρόσφατα.
Οι δηλώσεις του Ερντογάν μετά την εισβολή στο Αφρίν πως “την μεγάλη Τουρκία οπωσδήποτε θα την οικοδομήσουμε. Αν χρειαστεί θα δώσουμε τις ζωές μας. Αν χρειαστεί θα πάρουμε ζωές!» ακούγονταν ακόμα στο κάστρο.«Δεν θα ξεχάσουμε τις πληγές που άνοιξαν στην καρδιά μας τα τεχνητά σύνορα που χάραξαν. Μετά το Αφρίν ξεκινά η ανάσταση». «Αυτοί που πιστεύουν πως οι παρατηρήσεις μου είναι μπλόφες ή άδεια ρητορική θα δουν πως το λάθος τους είναι θανάσιμο. Θα τα καταφέρουμε ή θα σκοτωθούμε».
«Η Τουρκία είναι ήδη με το ένα πόδι έξω από το ΝΑΤΟ, ενώ η συμμαχία της Τουρκίας με την Ρωσία την καθιστά όλο και πιο απρόβλεπτη δύναμη για την Ευρώπη», σημείωνε η Der Standard, ενώ η Politico έγραψε πως “η συνάντηση της Βάρνας θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την αποφυλάκιση των δύο Ελλήνων στρατιωτικών που συνελήφθησαν από τις τουρκικές δυνάμεις μετά τη διέλευση των συνόρων, καθώς και η καταστολή της όρεξης της Άγκυρας για ενδεχόμενα κοιτάσματα φυσικού αερίου στα ανοικτά της Κύπρου». Πράγμα που πράγματι ετέθη και ο Γιούνκερ ζήτησε πριν το Πάσχα να γυρίσουν σπίτι τους.
«Η Βάρνα άνοιξε δρόμους στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας», σχολίαζαν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, λίγο μετά. Παρά τους φόβους ότι η Σύνοδος της Βάρνας θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί σε αγώνα μποξ ανάμεσα στην ΕΕ και τον Τούρκο Πρόεδρο, ευρωπαϊκές πηγές εξέφρασαν ικανοποίηση για τα αποτελέσματά της. Ούτε υψηλοί τόνοι, ούτε απειλές. Στη συνάντηση, ο πρόεδρος της Τουρκίας κράτησε σχετικώς μετριοπαθή στάση, ήταν «ανοιχτός» και καθόλου αδιάλλακτος. Το ίδιο και ο τουρκικός τύπος μια μέρα μετά. “Να αφήσουμε πίσω τις δύσκολες ημέρες” έλεγε η Χουριέτ. “Μοναδικός στόχος η ένταξη” η Μιλιέτ. Σαμπάχ: “Να χτίσουμε μαζί την ισχυρή Ευρώπη” η Σαμπάχ.
«Είμαι αντίθετος με αυτούς που υποστηρίζουν, επιφανειακά μερικές φορές ή και δημαγωγικά ότι πρέπει να διακόψουμε τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία», είπε ο Ζ.Κ. Γιούνκερ, τονίζοντας ότι είναι υπέρ της συνέχισης των διαπραγματεύσεων και ότι ο ίδιος πάντα υποστήριζε τις προσπάθειες της Τουρκίας να γίνει μέλος της ΕΕ. «Διατυπώσαμε τις ανησυχίες μας σχετικά με τις τρέχουσες ενέργειες της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο αλλά και στο Αιγαίο καθώς και φυσικά, με την κράτηση πολιτών της ΕΕ», τόνισε ο Ντ. Τουσκ και εξέφρασε την ανησυχία του γιατί, όπως είπε, “ορισμένες ενέργειες της Τουρκίας υπονομεύουν το κράτος δικαίου”.
Ναι μεν, οι ηγέτες ανησυχούν για τις τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στον κουρδικό θύλακα του Αφρίν της Συρίας, αλλά “η Τουρκία επιθυμούν να διευρύνουν τη συνεργασία τους σε ότι αφορά το θέμα των ξένων τρομοκρατών μαχητών”. Ναι μεν, δεν έλαβαν καμία σαφή απάντηση από τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε έναν μακρύ κατάλογο ανησυχιών, επισημαίνοντας ιδιαίτερα την στρατιωτική επιχείρηση της Τουρκίας στη Συρία, τα ανθρώπινα δικαίωματα, την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά -όπως είπε ο Τουσκ “εξακολουθώ να ελπίζω ότι αυτό θα καταστεί δυνατό στο μέλλον”.
«Σήμερα κάναμε το πρώτο βήμα για να βελτιώσουμε το διάλογο» μεταξύ της Τουρκίας και της ΕΕ, δήλωσε ο Ερντογάν και θύμισε ότι η χώρα είναι υποψήφια για ένταξη από το 1963. Ύστερα τόνισε ότι στην Τουρκία βρίσκονται 3 εκατομμύρια πρόσφυγες οι οποίοι πολύ σύντομα θα φτάσουν τα 4 εκατομμύρια κι επέκρινε -χωρίς φωνές- την ΕΕ, που από το πρώτο πακέτο των 3 δισ. ευρώ, στην Τουρκία έχουν φτάσει μόνο τα 1,8 δισ. ευρώ- ενώ αναμένει αλλά 3 δισ., όπως και την κατάργηση του καθεστώτος θεωρήσεων βίζας για τους Τούρκους πολίτες και την τελωνειακή ένωση -ένα “τεχνικό” ζήτημα, το οποίο θα μπορούσε να έχει ικανοποιηθεί από την ευρωπαϊκή πλευρά. Όταν η κουβέντα έφτασε στο θέμα της Κύπρου, ο Τ. Ερντογάν είπε ότι η ΕΕ θα πρέπει να πάψει να είναι επικριτική απέναντι στην Τουρκία. “Η διερεύνηση και η αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων στην επικράτεια της Κύπρου θα πρέπει να γίνεται με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο”.
«Είσαι ηγέτης, δεν κινδυνεύεις από δύο στρατιωτικούς που χάθηκαν στα χιόνια. Πρέπει να κάνουν Πάσχα στα σπίτια τους» είπαν μαζί Τουσκ και Γιούνκερ για να πάρουν την απάντηση πως το θέμα είναι στα χέρια των Τούρκων δικαστών, οι οποίοι «θα το εκτιμήσουν στη σωστή του διάσταση»-αφήνοντας να εννοηθεί πώς αυτό θα γίνει πριν από το ορθόδοξο Πάσχα.
Κάπου αλλού, πέρα μακριά, γίνεται συμφωνία για νέα συμφωνία Τουρκίας – ΗΠΑ για αγορά αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot -μετά από ένα τελεσίγραφο των ΗΠΑ, μετά από το οποίο ο Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται πως προκρίνει την αγορά των αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών και όχι των ρωσικών αντιβαλλιστικών πυραύλων. “Το σύστημα που αγοράζουμε από τη Ρωσία δεν μπορεί να ενσωματωθεί στα συστήματα του ΝΑΤΟ, αλλά διατηρούμε το στόχο μας για την ανάπτυξη ενός συστήματος συμβατού με το ΝΑΤΟ» δήλωσε Τούρκος αξιωματούχος.
Στην Αθήνα η κυβέρνηση φαίνεται να είναι ικανοποιημένη -για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη- αφού«για πρώτη φορά η ΕΕ έστειλε σαφές μήνυμα στην Τουρκία πως δεν μπορεί να υπάρξει πρόοδος στις ευρωτουρκικές σχέσεις χωρίς πρόοδο στις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο”. Στη Λευκωσία περιμένουν επανέναρξη των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό- ικανοποιημένοι επίσης για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Στην Άγκυρα μέχρι το 2019 αναμένεται να είναι έτοιμο το αεροπλανοφόρο που κατασκευάζει η Τουρκία με όνομα TCG Αnadolu του «πολυ-επιχειρησιακού αμφίβιου».
Προφανώς αν έγινε κάτι στην Βάρνα είναι πως ο “διάλογος” είναι ανοιχτός για ένα παζάρι που θα κρατήσει πολύ και δεν αφορά βέβαια την τύχη των δύο Ελλήνων στρατιωτικών -που αργά ή γρήγορα θα επιστρέψουν, αλλά πρώτα από όλα το προσφυγικό, τα κοιτάσματα και την ένταξη της Τουρκίας στην Ένωση που ενώ ο Ερντογάν λέει πως δεν ενδιαφέρει πια, τη μια, την άλλη πώς είναι “στρατηγικής σημασίας” κι άργησε πολύ. Θα πρέπει να περιμένουμε να γυρίσει πίσω, προφανώς με άλλη ρητορική. Αν δεν θέλετε να χυθεί αίμα- είπε στην Βάρνα- τότε -μαζί με την τελωνειακή ένωση, τη βίζα και την δίκαιη μοιρασιά των κοιτασμάτων- ας χυθεί …χρήμα.
Mια άλλη τουρκική εφημερίδα -η Τζουμχουριέτ” σχολιάζει πως “δεν γίνεται τίποτε με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ένας ακροδεξιός ηγέτης δηλώνει πως “στον βυθό του Αιγαίου είναι οι παππούδες σας” και ένας Τούρκος δικαστικός- μια μέρα μετά τη Σύνοδο ανακοίνωσε ότι με απόφασή του απορρίπτεται το αίτημα αποφυλάκισης των δύο Ελλήνων στρατιωτικών.
