Του Μανώλη Ροζάκη
Και δικαιοσύνη για όλους.
Αυτή η δέσμευση πίστης, βασίζεται, σε μεγάλο βαθμό, στον Francis Bellamy (1892) και εγκρίνεται από το Κογκρέσο των ΗΠΑ, το 1942.
Γιατί όπως λέει και ο Αριστοτέλης, χρειάζεται να υπάρχει συμμετρία, για να μπορεί να υπάρχει ισότητα, ισότητα για να υπάρχει ανταλλαγή και ανταλλαγή για να υπάρχει κοινωνία. “Η δικαιοσύνη είναι ο πρώτος θεσμός της κοινωνίας… είναι ταυτοτική συγχρόνως με το νόμο και την αρετή… οφείλει όχι μόνον να ορίζει το μεθεκτικό και το μεριστό και να τα χωρίζει, αλλά και να τα συστήνει ή να τα θεσμίζει” (Κ. Καστοριάδης).
Το μέτρο, λοιπόν, της ανθρώπινης αξίας (και αξιοπρέπειας) σε μία κοινωνία, θα πρέπει να καθορίζει τούς οικονομικούς, υγειονομικούς, εργασιακούς, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς όρους, καθώς και εκείνους τής ελευθερίας της έκφρασης και της κριτικής, έτσι ώστε να τηρούνται, ως μίνιμουμ, οι προϋποθέσεις τής συμμετρίας, τής ισότητας και τής ανταλλαγής.
Συνεπώς, πέραν της ηθικής, η δικαιοσύνη επιδρά καταλυτικά (αρνητικά ή θετικά) στην λειτουργία της κοινωνίας, και σε αυτό πού περιγράφεται θεωρητικά στα εγχειρίδια, αλλά βιώνεται πραγματικά στην ζωή, ως ευημερία.
Αν το μέτρο πού καθορίζει τήν σημερινή κοινωνία μας, πρέπει, σώνει και καλά, να είναι οι νόμοι τής ζούγκλας στην εργασία, η ασυδοσία τού πλούτου, η ναρκισσιστική γελοιότητα τής ισχύος, η δουλικότητα των σαλτιμπάγκων και η γενικευμένη ενστάλαξη της διαφθοράς, με σκοπό τον κοινωνικό εξαναγκασμό, την ένοχη σιωπή και την εκμετάλλευση, ευχαριστούμε αλλά δεν θα πάρουμε. Επιτρέψτε μας να το απορρίψουμε λογικά, κριτικά και συνολικά, τόσο για ηθικούς λόγους, κυρίως όμως σε σχέση με την λειτουργική (αν)αποτελεσματικότητα, ως προς τον τελικό στόχο: δηλαδή, την κοινωνική συνοχή και ευημερία.
Δικαιοσύνη για όλους απέναντι στο νόμο, δικαιοσύνη στην υγειονομική περίθαλψη, δικαιοσύνη στην εκπαίδευση και την παιδεία, δικαιοσύνη στην εργασία, δικαιοσύνη και ελευθερία στην έκφραση και την δημιουργικότητα τού κάθε πολίτη.
Και για να προλάβουμε τις τυχόν “λογικές” αντιρρήσεις, ας πούμε μόνον ότι: ”η απόσταση πού χωρίζει την ιδέα μιας κοινωνίας στην οποία οι άνθρωποι δεν θα σκοτώνουν ο ένας τον άλλον για λίγα χρήματα, από την ιδέα μιας κοινωνίας στην οποία οι ανάγκες και οι πόθοι όλων και τού καθενός χωριστά θα εναρμονίζονται αυθόρμητα, είναι τεράστια. Είναι η απόσταση πού χωρίζει ένα ιστορικό πρόταγμα, από ένα ασυνάρτητο αποκύημα της φαντασίας” (Κ. Καστοριάδης).
Κλείνοντας, επειδή η αρετή είναι “έξις προαιρετική” (Αριστοτέλης), αναζητούμε αυτόν τον έντιμο πολιτικό, τον ακέραιο δικαστή, τον αφοσιωμένο δάσκαλο, τον καινοτόμο επιχειρηματία και εν τέλει τον δημοκρατικό πολίτη, να δώσει την απάντησή του, ως κοινωνική μέθεξη, απέναντι στο καθεστώς τού ναρκισσισμού.
Δικαιοσύνη για όλους, λοιπόν, με βήματα σταθερά και προσεκτικά.
Δικαιοσύνη για όλους, ως ένα κοινό, ρεαλιστικό πρόταγμα…