Του Ιωάννη Δαμίγου
Το ατελές, συνόδευε από πάντα επιφανείς προσωπικοτητες, που κατέθεσαν μοναδικής σπανιότητας έργα εξύμνησης του ανθρώπου. Λόγιοι, συγγραφείς ποιητές και λογής σημαντικοί καλλιτέχνες, που σημάδεψαν ανεξίτηλα γενιές και γενιές με την ελεύθερη σκέψη τους, παραδόξως, βρέθηκαν να υπηρετούν εμπλεκόμενοι, συντηρητικά και ακραία πολιτικά σχήματα. Από ματαιοδοξία άραγε, από ανάγκη ίσως ή από οικουμενική ελέω λαού, θα τολμήσω να σημειώσω, αλαζονεία;
Στην ελληνική πολιτική ιστορία, η μετακίνηση ή η συνεργασία διανοουμένων, λογίων και συγγραφέων της Αριστεράς, με συντηρητικές, κεντροδεξιές ή δεξιές κυβερνήσεις αποτελεί ένα αξιοπρόσεκτο γεγονός. Οι προσωπικότητες αυτές είτε μετατοπίστηκαν ιδεολογικά, είτε επέλεξαν τη θεσμική συμπόρευση για λόγους εθνικής ενότητας, εκσυγχρονισμού ή διαχείρισης του πολιτισμού (μια ευσταθής δικαιολογία). Σε καμία των περιπτώσεων, δεν θα τολμήσω να αγγίξω το μεγαλείο των πονημάτων των, που παραμένουν από μόνα των κορυφαίες στιγμές σύλληψης υψηλών εννοιών και αισθημάτων υπέρβασης και εξύμνησης του αγώνα ελευθερίας ανθρώπων! Ο Νομπελίστας ποιητής και διπλωμάτης Γιώργος Σεφέρης, υπηρέτησε επί σειρά ετών το ελληνικό κράτος υπό συντηρητικές και δεξιές κυβερνήσεις. Μεταξύ άλλων, διετέλεσε διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου του Αντιβασιλέα Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού, ενώ η κορυφαία διπλωματική του θέση ήταν αυτή του πρεσβευτή της Ελλάδας στο Λονδίνο (1957–1962), διορισμένος από την κυβέρνηση της ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή, διαδραματίζοντας κρίσιμο ρόλο στις διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό. Ο εμβληματικός αριστερός μουσικοσυνθέτης και συγγραφέας Μίκης Θεοδωράκης, υπηρέτησε ως Υπουργός Επικρατείας (1990–1992) στην κεντροδεξιά κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, προτάσσοντας την ανάγκη για εθνική συμφιλίωση και το τέλος των διαχωριστικών γραμμών του Εμφυλίου. Από τους κορυφαίους λογοτέχνες και δοκιμιογράφους της “Γενιάς του ’30” ο Γιώργος Θεοτοκάς, με έντονες νεανικές σοσιαλιστικές αναζητήσεις, διορίστηκε δύο φορές Γενικός Διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου (1945–1946 και 1950–1952) από τις τότε συντηρητικές/δεξιές κυβερνήσεις. Επίσης, διοικητικές θέσεις σε συντηρητικές κυβερνήσεις, κατέλαβαν και άλλοι διανοούμενοι όπως: Ο Νομπελίστας ποιητής, Οδυσσέας Ελύτης, αν και δεν υπήρξε ποτέ ενταγμένος σε κόμμα, η ιδεολογική του αφετηρία και η συμμετοχή του στην Αντίσταση τον συνέδεαν στενά με τον προοδευτικό – αριστερόστροφο ανθρωπισμό. Διατέλεσε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Θεάτρου (1974–1977) και Μέλος του Δ.Σ. του ΕΙΡΤ (Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης), διορισμένος από την κεντροδεξιά κυβέρνηση εθνικής ενότητας / Νέας Δημοκρατίας του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ο συνθέτης, διανοούμενος, λόγιος και αρθρογράφος Μάνος Χατζηδάκης, είχε αριστερό παρελθόν (συμμετοχή στην ΕΠΟΝ στα νιάτα του) και διατηρούσε μια βαθιά αντιφασιστική, προοδευτική και αντισυμβατική στάση ζωής. Ανέλαβε Διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος της ΕΡΤ (1975–1982) και Γενικός Διευθυντής της Λυρικής Σκηνής, επί κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ο Καραμανλής του έδωσε πλήρη ελευθερία, αναγνωρίζοντας την αξία του. Ο αγαπητός συγγραφέας μου Περικλής Κοροβέσης, (γνωστός για το εμβληματικό βιβλίο Ανθρωποφύλακες), ποιητής και ακτιβιστής της ριζοσπαστικής Αριστεράς, αν και παρέμεινε αμετακίνητος στις ιδέες του, αποδέχθηκε τη θέση του συμβούλου για θέματα πολιτισμού στον Δήμο Αθηναίων επί δημαρχίας του συντηρητικού Δημήτρη Αβραμόπουλου (στα μέσα της δεκαετίας του ’90), επιδιώκοντας να παρέμβει πολιτιστικά στην πόλη.
“Μη μου τους κύκλους τάραττε”, λοιπόν. Η συμμετοχή αριστερών διανοουμένων, λογίων, ποιητών ή συγγραφέων σε διοικητικές, κυβερνητικές ή κρατικές θέσεις συντηρητικών – δεξιών κυβερνήσεων, αποτελεί ένα διαχρονικό και εξαιρετικά ενδιαφέρον φαινόμενο, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Οι περιπτώσεις αυτές συχνά κινούνται ανάμεσα στην ανάγκη εθνικής ενότητας, την προσωπική ιδεολογική μετατόπιση ή την επιλογή των συντηρητικών κυβερνήσεων να αξιοποιήσουν πρόσωπα ευρείας αποδοχής με μεγάλο πνευματικό εκτόπισμα.