Η ετήσια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για το 2025 συνθέτει μια μελανή εικόνα για την κατάσταση της δημοκρατίας και της κοινωνικής πρόνοιας στην Ελλάδα, αναδεικνύοντας σοβαρές θεσμικές εκτροπές και μια διολίσθηση του βιοτικού επιπέδου που προκαλεί συναγερμό.
Στην κορυφή των επικρίσεων βρίσκεται το πλήγμα στο δικαίωμα της ιδιωτικότητας και το κράτος δικαίου. Η έκθεση αναδεικνύει την υπόθεση του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator, σημειώνοντας ότι η χρήση τέτοιων μέσων αποτελεί ευθεία απειλή για τις δημοκρατικές ελευθερίες. Η παραπομπή στελεχών εταιρειών σε δίκη για πλημμεληματικές κατηγορίες θεωρείται από την οργάνωση ως μια ελλιπής ανταπόκριση απέναντι σε ένα σκάνδαλο που συγκλόνισε τη χώρα, αφήνοντας σοβαρά ερωτήματα για την ανεξαρτησία των επικοινωνιών και τη θεσμική θωράκιση των πολιτών.
Η Διεθνής Αμνηστία καταγράφει την οργή και τις μαζικές κινητοποιήσεις της κοινωνίας για το έγκλημα στα Τέμπη. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η τραγωδία δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα συστημικών αποτυχιών, κακών υποδομών και ανθρώπινων σφαλμάτων που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί. Η καθυστέρηση στην απόδοση πραγματικής δικαιοσύνης και η ανάγκη για πλήρη λογοδοσία των υπευθύνων σε όλα τα επίπεδα παραμένουν κεντρικά σημεία κριτικής, με την οργάνωση να τονίζει πως η ατιμωρησία υπονομεύει τη δημόσια εμπιστοσύνη.
Σοκαριστικά είναι τα στοιχεία της έκθεσης για την οικονομική κατάσταση της χώρας, η οποία φαίνεται να βυθίζεται στη φτώχεια παρά τα κυβερνητικά αφηγήματα περί ανάπτυξης.
Το 26,9% του πληθυσμού βρίσκεται πλέον στο φάσμα της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού, γεγονός που αποδεικνύει την αποτυχία των πολιτικών στήριξης των αδύναμων.
Το ποσοστό παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά και ντροπιαστικά επίπεδα (22,4%), υποθηκεύοντας το μέλλον της νέας γενιάς.
Η έκθεση ασκεί σφοδρή κριτική στη νομοθεσία για το 13ωρο και τις ελαστικές σχέσεις εργασίας, θεωρώντας ότι αυτές οι ρυθμίσεις απορυθμίζουν πλήρως την αγορά εργασίας εις βάρος των εργαζομένων.
Περιορισμός Δημοκρατικών Δικαιωμάτων
Η έκθεση καταγγέλλει επίσης την εισαγωγή γενικών απαγορεύσεων στις διαδηλώσεις, όπως αυτή στην Πλατεία Συντάγματος, κάνοντας λόγο για προσπάθεια περιορισμού της φωνής των πολιτών. Η χρήση υπέρμετρης βίας από τους μηχανισμούς καταστολής και η αίσθηση ατιμωρησίας που συχνά περιβάλλει αυτές τις ενέργειες, συμπληρώνουν το κάδρο μιας χώρας όπου τα ανθρώπινα δικαιώματα υποχωρούν μπροστά σε κυβερνητικές επιλογές που ευνοούν τον αυταρχισμό και την κοινωνική ανισότητα.
Η Διεθνής Αμνηστία καλεί τα κράτη να εμποδίσουν την εδραίωση μιας επιθετικής κατά των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τάξης πραγμάτων σε μια κρίσιμη στιγμή για την ανθρωπότητα
- Το 2025 σημαδεύτηκε από αδηφάγες επιθέσεις κατά του συλλογικού συστήματος δράσης και συνεργασίας μεταξύ χωρών, του διεθνούς δικαίου και της κοινωνίας των πολιτών
- Η εναλλακτική που προτείνεται είναι μια ρατσιστική, πατριαρχική παγκόσμια τάξη πραγμάτων γεμάτη ανισότητες και ενάντια στα ανθρώπινα δικαιώματα
- Διαδηλώτριες, διαδηλωτές, ακτιβίστριες, ακτιβιστές και παγκόσμιοι οργανισμοί εργάζονται για να αντισταθούν, να ανατρέψουν και να αλλάξουν την κατάσταση
Ο κόσμος βρίσκεται στο χείλος μιας επικίνδυνης νέας εποχής, που κατευθύνεται από τις επιθέσεις ισχυρών κρατών, εταιρειών και κινημάτων κατά των δικαιωμάτων κατά του συλλογικού συστήματος δράσης και συνεργασίας μεταξύ χωρών, του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προειδοποίησε σήμερα η Διεθνής Αμνηστία κατά την παρουσίαση της ετήσιας έκθεσής της, «Η Κατάσταση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στον Κόσμο». Τα κράτη, οι διεθνείς οργανισμοί και η κοινωνία των πολιτών πρέπει να απορρίψουν την πολιτική του κατευνασμού και να αντισταθούν συλλογικά σε αυτές τις επιθέσεις, προκειμένου να αποτρέψουν την εδραίωση αυτής της νέας τάξης, ανέφερε η οργάνωση στην αξιολόγησή της για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε 144 χώρες.
«Αντιμετωπίζουμε την πιο δύσκολη στιγμή της εποχής μας. Η ανθρωπότητα δέχεται επίθεση από διακρατικά κινήματα κατά των δικαιωμάτων και αδηφάγες κυβερνήσεις αποφασισμένες να επιβάλουν την κυριαρχία τους μέσω παράνομων πολέμων και απροκάλυπτου οικονομικού εκβιασμού», δήλωσε η Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, Agnès Callamard.
«Εδώ και χρόνια, η Διεθνής Αμνηστία καταγγέλλει τη σταδιακή διάλυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε κάθε γωνιά του κόσμου, προειδοποιώντας για τις συνέπειες της κατάφωρης παραβίασης των κανόνων από κυβερνήσεις και εταιρικούς φορείς. Έχουμε επίσης αποδείξει επανειλημμένα πώς τα δυο μέτρα και δυο σταθμά και η επιλεκτική τήρηση του διεθνούς δικαίου έχουν αποδυναμώσει το συλλογικό σύστημα δράσης και συνεργασίας μεταξύ χωρών και τη λογοδοσία.
Αυτό που κάνει αυτή τη στιγμή θεμελιωδώς διαφορετική είναι ότι δεν καταγράφουμε πλέον τη διάβρωση στα περιθώρια του συστήματος. Πρόκειται για άμεση επίθεση από τους ισχυρότερους παράγοντες στα θεμέλια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της διεθνούς έννομης τάξης που βασίζεται σε κανόνες, με σκοπό τον έλεγχο, την ατιμωρησία και το κέρδος.
«Η κλιμακούμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι προϊόν αυτής της κατάπτωσης στην ανομία. Μετά τις αρχικές παράνομες επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, που παραβίασαν τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και προκάλεσαν τα χωρίς διάκριση αντίποινα του Ιράν, η σύγκρουση μετατράπηκε γρήγορα σε ανοιχτό πόλεμο εναντίον αμάχων και πολιτικών υποδομών, επιδεινώνοντας τα ήδη καταστροφικά δεινά των ανθρώπων σε ολόκληρη την περιοχή. Τώρα κατακλύζει χώρες σε όλο τον κόσμο, επηρεάζει πληθυσμούς παντού και απειλεί τα μέσα διαβίωσης εκατομμυρίων ανθρώπων. Αυτό συμβαίνει όταν οι κανόνες, οι θεσμοί και το νομικό πλαίσιο που έχουν δημιουργηθεί με κόπο για την προστασία της ανθρωπότητας υπονομεύονται με σκοπό την κυριαρχία».
«Η ετήσια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για το 2025 δεν περιορίζεται πλέον σε προειδοποιήσεις για επικείμενη κατάρρευση, αλλά καταγράφει μια κατάρρευση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και αποκαλύπτει τις καταστροφικές συνέπειές της για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την παγκόσμια σταθερότητα και τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων από το 2026 και έπειτα. Καλεί τα κράτη σε όλο τον κόσμο να απορρίψουν επειγόντως την πολιτική του κατευνασμού που υιοθετήθηκε το 2025, να ξεπεράσουν τον φόβο και να αντισταθούν με λόγια και πράξεις στην οικοδόμηση μιας ωφελιμιστικής παγκόσμιας τάξης».
Οι αδηφάγες επιθέσεις επιταχύνουν την καταστροφή του διεθνούς δικαίου
Η έκθεση «Η Κατάσταση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στον Κόσμο» και η τεκμηρίωση της Διεθνούς Αμνηστίας μέχρι στιγμής φέτος, περιγράφουν λεπτομερώς τα εγκλήματα κατά του διεθνούς δικαίου και τις αυξανόμενες επιθέσεις στο διεθνές σύστημα δικαιοσύνης, τα οποία βλάπτουν σοβαρά τα θεμέλια που στηρίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα παγκοσμίως.
Το Ισραήλ συνεχίζει τόσο τη γενοκτονία εναντίον των Παλαιστινίων στη Γάζα, παρά τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός του Οκτωβρίου 2025, όσο και το σύστημα απαρτχάιντ εναντίον των Παλαιστινίων, ενώ επιταχύνει την επέκταση των παράνομων οικισμών στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, και λαμβάνει μέτρα προς την προσάρτησή τους. Οι ισραηλινές αρχές επιτρέπουν ή ενθαρρύνουν όλο και περισσότερο τους εποίκους να επιτίθενται και να τρομοκρατούν τις Παλαιστίνιες και τους Παλαιστίνιους με ατιμωρησία, ενώ εξέχοντες αξιωματούχοι έχουν επαινέσει και δοξάσει τη βία εναντίον των Παλαιστινίων, συμπεριλαμβανομένων των αυθαίρετων συλλήψεων και των βασανιστηρίων κρατουμένων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής έχουν διαπράξει πάνω από 150 εξωδικαστικές εκτελέσεις βομβαρδίζοντας σκάφη στην Καραϊβική και τον Ειρηνικό, ενώ τον Ιανουάριο του 2026 προέβησαν σε επιθετικές ενέργειες κατά της Βενεζουέλας. Η Ρωσία έχει εντείνει τις αεροπορικές επιθέσεις της εναντίον κρίσιμων πολιτικών υποδομών στην Ουκρανία, ενώ ο στρατός της Μιανμάρ χρησιμοποίησε μηχανοκίνητα αλεξίπτωτα πλαγιάς για να ρίξει εκρηκτικά πυρομαχικά σε χωριά πέρυσι, σκοτώνοντας δεκάδες αμάχους, μεταξύ των οποίων και παιδιά.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν τροφοδοτήσει τη σύγκρουση στο Σουδάν παρέχοντας προηγμένο κινεζικό οπλισμό στις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης, οι οποίες ανέλαβαν τον έλεγχο του Ελ Φασέρ τον περασμένο Οκτώβριο μετά από 18μηνη πολιορκία της πόλης και διέπραξαν μαζικές δολοφονίες αμάχων και σεξουαλική βία. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (DRC), η ένοπλη ομάδα M23, με την ενεργή υποστήριξη της Ρουάντα, κατέλαβε τις πόλεις Γκόμα και Μπουκάβου σκότωσε παράνομα αμάχους και βασάνισε κρατούμενες/ους.
Στις αρχές του 2026, η παράνομη χρήση βίας από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν, κατά παράβαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, προκάλεσε αντίποινα του Ιράν εναντίον του Ισραήλ και των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, ενώ το Ισραήλ ενέτεινε τις επιθέσεις του εναντίον του Λιβάνου. Από τη δολοφονία περισσότερων από 100 παιδιών σε μια παράνομη αμερικανική επίθεση σε σχολείο στο Ιράν, έως τις καταστροφικές επιθέσεις όλων των πλευρών σε ενεργειακές υποδομές, η σύγκρουση έχει θέσει σε κίνδυνο τη ζωή και την υγεία εκατομμυρίων αμάχων και απειλεί να προκαλέσει τεράστια, προβλεπόμενη και μακροπρόθεσμη ζημιά στους αμάχους και στο περιβάλλον, επηρεάζοντας την πρόσβαση στην ενέργεια, την υγειονομική περίθαλψη, τα τρόφιμα και το νερό σε μια ήδη ταραγμένη περιοχή και πέραν αυτής.
Στο Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν ενέτειναν τις καταπιεστικές πολιτικές τους κατά του γυναικείου πληθυσμού, με περαιτέρω απαγορεύσεις που τους στερούν την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την εργασία και την ελευθερία κίνησης, ενώ στο Ιράν, οι αρχές σφάγιασαν διαδηλώτριες και διαδηλωτές τον Ιανουάριο του 2026, σε μια από τις πιθανά πιο θανατηφόρες καταστολές των τελευταίων δεκαετιών.
Οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και η Ρωσία υπονόμευσαν περαιτέρω τους διεθνείς μηχανισμούς λογοδοσίας, και ειδικότερα το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, πέρυσι. Η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις κατά του προσωπικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, των συνεργατών του και της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, ενώ ρωσικά δικαστήρια εξέδωσαν εντάλματα σύλληψης κατά αξιωματούχων του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Αρκετά άλλα κράτη αποχώρησαν ή ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να αποχωρήσουν από το Καταστατικό της Ρώμης και τις συνθήκες που απαγορεύουν τα πυρομαχικά διασποράς και τις νάρκες κατά προσωπικού.
Εντατικοποίηση των επιθέσεων κατά της κοινωνίας των πολιτών σε όλο τον κόσμο
Η εξάπλωση των επιθέσεων κατά της Κοινωνίας των Πολιτών και των κοινωνικών κινημάτων εντάθηκε το 2025, με συνεχείς προσπάθειες να φιμωθούν και να αποδυναμωθούν οι υπερασπίστριες και οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οργανώσεις και όσες και όσοι διαφωνούν, οι οποίες εξαπλώθηκαν σε σχεδόν κάθε γωνιά του κόσμου.
Οι αρχές στο Νεπάλ και την Τανζανία υπήρξαν αναίσχυντες κατά την παράνομη χρήση θανατηφόρας βίας για την καταστολή διαδηλώσεων που εξέφραζαν πολιτικά και κοινωνικοοικονομικά παράπονα. Οι κυβερνήσεις του Αφγανιστάν, της Κίνας, της Αιγύπτου, της Ινδίας, της Κένυας, των ΗΠΑ και της Βενεζουέλας, μεταξύ άλλων, κατέστειλαν επίσης βίαια διαδηλώσεις, ποινικοποίησαν τη διαφωνία μέσω αντιτρομοκρατικών νόμων και νόμων για την ασφάλεια, ή χρησιμοποίησαν καταχρηστικές αστυνομικές τακτικές, εξαναγκαστικές εξαφανίσεις ή εξωδικαστικές εκτελέσεις.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι αρχές απαγόρευσαν τη δράση του Palestine Action, ενός δικτύου διαμαρτυρίας άμεσης δράσης που στοχεύει κυρίως τους ισραηλινούς κατασκευαστές όπλων και τις θυγατρικές τους, βάσει υπερβολικά ευρέων αντιτρομοκρατικών νόμων, και συνέλαβαν περισσότερους από 2.700 ανθρώπους επειδή αντιτάχθηκαν ειρηνικά στην απαγόρευση. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου έκρινε αυτό το μέτρο παράνομο τον Φεβρουάριο του 2026. Η κυβέρνηση έχει ασκήσει έφεση κατά της απόφασης.
Οι τουρκικές αρχές συνέλαβαν εκατοντάδες ειρηνικούς διαδηλωτές και διαδηλώτριες μετά τη σύλληψη του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης και υποψηφίου για την προεδρία Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος συγκαταλέγεται μεταξύ των 400 και πλέον ατόμων που αντιμετωπίζουν διώξεις για πολιτικούς λόγους με κατηγορία για φερόμενη διαφθορά.
Οι αρχές των Ηνωμένων Πολιτειών εξαπέλυσαν μια παράνομη εκστρατεία καταστολής εναντίον μεταναστριών, μεταναστών, προσφυγισσών, προσφύγων και αιτουσών και αιτούντων άσυλο, προβαίνοντας σε περιττή και υπερβολική χρήση βίας, διαμόρφωση προφίλ με βάση φυλετικά χαρακτηριστικά (racial profiling), αυθαίρετες κρατήσεις, καθώς και πρακτικές που ισοδυναμούσαν με βασανιστήρια και αναγκαστικές εξαφανίσεις. Στη Λατινική Αμερική, κράτη όπως ο Ισημερινός, το Ελ Σαλβαδόρ, η Νικαράγουα, η Παραγουάη, το Περού και η Βενεζουέλα υιοθέτησαν ή αναμόρφωσαν νομικά πλαίσια που επιβάλλουν δυσανάλογους ελέγχους στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, επηρεάζοντας άμεσα την ικανότητά τους να λειτουργούν, να έχουν πρόσβαση σε πόρους, να υποστηρίζουν τις κοινότητες και να υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Πολλές κυβερνήσεις, με τη βοήθεια εταιρικών παραγόντων, χρησιμοποίησαν λογισμικό υποκλοπών και ψηφιακή λογοκρισία για να περιορίσουν την ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα στην ενημέρωση. Οι αρχές των ΗΠΑ χρησιμοποίησαν εργαλεία παρακολούθησης που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη για να στοχοποιήσουν ξένες φοιτήτριες και φοιτητές που εξέφραζαν αλληλεγγύη προς τις Παλαιστίνιες και τους Παλαιστινίους, με συλλήψεις και απελάσεις. Η κυβέρνηση της Σερβίας χρησιμοποίησε λογισμικό υποκλοπών και εργαλεία ψηφιακής εγκληματολογίας εναντίον διαδηλωτριών και διαδηλωτών φοιτητών, της Kοινωνίας των Πολιτών και δημοσιογράφων. Οι αρχές της Κένυας εφάρμοσαν συστηματικά τακτικές καταστολής με τη βοήθεια της τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων διαδικτυακών εκφοβισμών, απειλών, υποκίνησης μίσους και παράνομης παρακολούθησης, για να καταστείλουν τις διαδηλώσεις που διοργάνωσαν νέοι.
Οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ άλλων, ανακοίνωσαν ή θέσπισαν δραστικές περικοπές στους προϋπολογισμούς της για διεθνή ανθρωπιστική βοήθεια, παρότι γνώριζαν ότι αυτές θα οδηγούσαν πιθανότατα σε εκατομμύρια θανάτους που θα μπορούσαν να αποφευχθούν, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δεσμεύτηκαν παράλληλα για τεράστιες αυξήσεις σε στρατιωτικές δαπάνες. Αυτό είχε καταστροφικές επιπτώσεις στις προσπάθειες των ΜΚΟ για την προώθηση της ελευθερίας του Τύπου, για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, για την ισότητα των φύλων, για την προστασία των προσφυγισσών, των προσφύγων, των μεταναστριών, των μεταναστών και των αιτουσών και αιτούντων άσυλο, καθώς και για την παροχή υγειονομικής περίθαλψης και τη διασφάλιση των σεξουαλικών και αναπαραγωγικών δικαιωμάτων.
Η έκθεση για την Ελλάδα
Ασκήθηκαν ποινικές διώξεις εναντίον 21 αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος για το ναυάγιο στην Πύλο το 2023. Επιβλήθηκε παράνομη τρίμηνη αναστολή πρόσβασης στο άσυλο για άτομα που έφτασαν στην Ελλάδα μέσω Βόρειας Αφρικής, η οποία αποτελεί διάκριση εις βάρος τους, με αποτέλεσμα μαζικές κρατήσεις σε ακατάλληλες συνθήκες. Νέος νόμος για την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών επηρέασε αρνητικά τα δικαιώματά τους. Ξεκίνησε δίκη για κακούργημα εναντίον 24 εργαζομένων στον ανθρωπιστικό τομέα που είχαν παράσχει βοήθεια σε άτομα που βρίσκονταν σε κίνδυνο στη θάλασσα. Συνεχίστηκαν οι αναφορές για αδικαιολόγητη και υπερβολική χρήση βίας εναντίον ειρηνικών διαδηλωτριών/ών. Εισήχθη αμφιλεγόμενη γενική απαγόρευση διαδηλώσεων σε χώρους εκτός του κτηρίου της Βουλής. Ασκήθηκε έντονη κριτική σε νομοθεσία που αποσκοπούσε στην καταπολέμηση της έμφυλης βίας για την αποτυχία της να δώσει προτεραιότητα στην υποστήριξη των θυμάτων και στην πρόληψη. Τέσσερα στελέχη εταιρειών που συνδέονται με το σκάνδαλο κατασκοπευτικού λογισμικού Predator παραπέμφθηκαν σε δίκη. Συνεχίστηκαν οι αναφορές για επιθέσεις εναντίον μελών της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας. Πάνω από το ένα τέταρτο του πληθυσμού της χώρας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Γενικό πλαίσιο
Πραγματοποιήθηκαν μαζικές διαδηλώσεις που απαιτούσαν δικαιοσύνη και λογοδοσία για τα θύματα, τις/τους επιζώσες/ώντες και τις οικογένειές τους στο πλαίσιο της καταστροφικής σιδηροδρομικής σύγκρουσης των τρένων στα Τέμπη το 2023, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους 57 άνθρωποι. Τον Φεβρουάριο, ο Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η τραγωδία ήταν αποτέλεσμα συνδυασμού ανθρώπινου σφάλματος, κακής υποδομής και συστημικών αποτυχιών στη διαχείριση της σιδηροδρομικής ασφάλειας.
Μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου, εν μέσω σφοδρού καύσωνα που πιθανά να ενισχύθηκε λόγω της κλιματικής αλλαγής, μεγάλες δασικές πυρκαγιές κατέστρεψαν δεκάδες χιλιάδες εκτάρια γης, στοίχισαν τη ζωή σε έναν άνδρα και προκάλεσαν ζημιές σε κατοικίες και βασικές υποδομές σε περιοχές όπως η Κρήτη, η Χίος, η Αττική και η Αχαΐα.
Δικαιώματα προσφυγισσών/ων και μεταναστριών/ών
Σε ιστορική απόφαση τον Ιανουάριο, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) διαπίστωσε «ισχυρές ενδείξεις» συστηματικής πρακτικής παράνομων επαναπροωθήσεων στα χερσαία σύνορα με την Τουρκία το 2019. Περισσότερες υποθέσεις που αφορούν επαναπροωθήσεις παρέμεναν εκκρεμείς ενώπιον του Δικαστηρίου. ΜΚΟ εξέφρασαν ανησυχία για το γεγονός ότι, παρά την έναρξη πάνω από 200 εγχώριων ερευνών για καταγγελίες επαναπροωθήσεων μεταξύ 2019 και 2024, καμία δεν κατέληξε σε κατηγορίες εναντίον αξιωματούχων.
Τον Μάιο, ο εισαγγελέας του Ναυτοδικείου περάτωσε την προκαταρκτική εξέταση για τον ρόλο του Λιμενικού Σώματος στο ναυάγιο της Πύλου το 2023, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους πάνω από 600 άνθρωποι, ασκώντας κακουργηματικές διώξεις εναντίον 17 αξιωματικών και παραπέμποντάς τους για περαιτέρω ανάκριση. Τον Νοέμβριο, εισαγγελέας του Εφετείου άσκησε ποινική δίωξη εναντίον τεσσάρων επιπλέον ανώτερων αξιωματικών του Λιμενικού. Στους κατηγορούμενους περιλαμβάνονταν το πλήρωμα και ο κυβερνήτης του περιπολικού σκάφους που, σύμφωνα με μαρτυρίες επιζουσών/ώντων, προκάλεσε την ανατροπή του αλιευτικού σκάφους κατά την προσπάθεια ρυμούλκησής του, καθώς και ο αρχηγός και ο πρώην αρχηγός του Λιμενικού Σώματος.
Τον Οκτώβριο, το ΕΔΑΔ εξέδωσε απόφαση σε υπόθεση σχετική με θανατηφόρο ναυάγιο του 2018, καταδικάζοντας την Ελλάδα για παραβιάσεις του δικαιώματος στη ζωή λόγω ελλείψεων τόσο στις επιχειρήσεις διάσωσης όσο και στην έρευνα για το συμβάν.
Τον Ιούνιο, η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης διέκοψε την εποπτεία εφαρμογής της ιστορικής απόφασης του ΕΔΑΔ, M.S.S. κατά Ελλάδας, η οποία αφορούσε ελλείψεις στις διαδικασίες ασύλου και στις συνθήκες διαβίωσης αιτουσών/ούντων άσυλο. Παρά τις εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, του ΟΗΕ και ΜΚΟ που τεκμηρίωναν συνεχιζόμενες ελλείψεις, η Επιτροπή έκρινε ικανοποιητική την πρόοδο που σημείωσαν οι ελληνικές αρχές ως προς τη συμμόρφωσή τους.
Μόλις έναν μήνα αργότερα, νομοθετική τροπολογία προέβλεψε την παράνομη και συνιστούσα διάκριση τρίμηνη αναστολή υποβολής αιτήσεων ασύλου από άτομα που έφταναν στα νησιά της Κρήτης και της Γαύδου μέσω Βόρειας Αφρικής, επιτρέποντας παράλληλα την αναγκαστική επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής ή διέλευσης. Το ΕΔΑΔ εξέδωσε μέτρα προσωρινής δικαστικής προστασίας σε δύο υποθέσεις που αφορούσαν άτομα από το Σουδάν και την Ερυθραία που επλήγησαν από το μέτρο αυτό, διατάσσοντας την Ελλάδα να απέχει από την απομάκρυνσή τους εφόσον η καταχώριση των αιτημάτων ασύλου τους παρέμενε σε αναστολή.
Τα άτομα που υπόκεινται στις νέες διατάξεις κρατούνταν σε μεγάλο βαθμό σε εγκαταστάσεις σε όλη την Ελλάδα, σε ορισμένες περιπτώσεις υπό ανεπαρκείς συνθήκες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέτυχε να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα εργαλεία της προκειμένου να διασφαλίσει τη συμμόρφωση της Ελλάδας με τις υποχρεώσεις της στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, αιτούσες/ούντες άσυλο που διέμεναν στις χρηματοδοτούμενες από την Ε.Ε. Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές (ΚΕΔ) στα νησιά του Αιγαίου συνέχιζαν να υφίστανται «περιορισμούς της ελευθερίας» που ισοδυναμούσαν με παράνομη κράτηση. Τον Φεβρουάριο, το ΕΔΑΔ εξέδωσε μέτρα προσωρινής δικαστικής προστασίας για την προάσπιση παιδιών στη «ζώνη ασφαλείας» της Κλειστής Ελεγχόμενης Δομής Σάμου και για τη διασφάλιση της μετεγκατάστασής τους.
Τον Σεπτέμβριο, η Βουλή ψήφισε νέο νόμο για την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών, ο οποίος μείωσε την προστασία τους, σε ορισμένα σημεία κατά παράβαση του ισχύοντος δικαίου και των προτύπων της Ε.Ε., σηματοδοτώντας τιμωρητική κατεύθυνση στη μεταναστευτική πολιτική της χώρας. Ο νόμος ποινικοποίησε την παράτυπη διαμονή, διεύρυνε τις ποινές που συνδέονται με την παράτυπη είσοδο και έξοδο, παρέτεινε τη διάρκεια κράτησης πέραν των ορίων του δικαίου της Ε.Ε. και καθιέρωσε ηλεκτρονική παρακολούθηση ως μέτρο αποτροπής διαφυγής. Ο νόμος αυτός εμπνεύστηκε από, και ακολούθησε μια ευρέως επικριθείσα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις επιστροφές, που δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο και δεν είχε ακόμη καταστεί δεσμευτική στο τέλος του έτους.
Τον Μάρτιο, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε την απόφαση που χαρακτήριζε την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα, κατόπιν απόφασης του 2024 του Δικαστηρίου της Ε.Ε. σχετικά με τη συμβατότητα τέτοιων χαρακτηρισμών με το δίκαιο της Ε.Ε., όταν η εν λόγω χώρα έχει αναστείλει τις επανεισδοχές. Η Τουρκία είχε αναστείλει τις επανεισδοχές από το 2020. ΜΚΟ εξέφρασαν ανησυχία για το γεγονός ότι νέα υπουργική απόφαση που εκδόθηκε τον Απρίλιο ουσιαστικά επανέφερε τον χαρακτηρισμό της Τουρκίας ως ασφαλούς τρίτης χώρας.
Υπερασπιστές/στριες Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Τον Ιούνιο, δικαστήριο της Αθήνας αθώωσε την υπερασπίστρια ανθρωπίνων δικαιωμάτων Αλεξία Τσούνη από κατηγορίες, μεταξύ άλλων για δυσφήμηση, οι οποίες φαίνεται να είχαν ασκηθεί ως απάντηση στο αντιρατσιστικό έργο και την ακτιβιστική δράση της υπέρ των προσφυγισσών/ύγων.
Τον Δεκέμβριο, ξεκίνησε δίκη για κακούργημα εναντίον 24 εργαζομένων στον ανθρωπιστικό τομέα, μεταξύ των οποίων ο Ιρλανδός υπερασπιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων Sean Binder, οι οποίοι/ες διέσωσαν και περιέθαλψαν προσφύγισσες/ες και μετανάστριες/ες στο νησί της Λέσβου. Οι κατηγορίες περιελάμβαναν παράνομη διακίνηση μεταναστριών/ών και επέσυραν ποινές έως και 20 ετών φυλάκισης. Τον ίδιο μήνα, νομοθετική πρόταση εισήγαγε τη συμμετοχή σε εγγεγραμμένη ΜΚΟ ως επιβαρυντικό παράγοντα σε υποθέσεις παράνομης διακίνησης μεταναστριών/ών.
Δικαίωμα στη ζωή
Τον Ιούνιο, αστυνομικός κρίθηκε ένοχος για τον θανατηφόρο πυροβολισμό του Κώστα Φραγκούλη, ενός 16χρονου Ρομά αγοριού που είχε σκοτωθεί κατά τη διάρκεια καταδίωξης από αστυνομικούς στη Θεσσαλονίκη το 2022.
Δικαίωμα στην ειρηνική συνάθροιση
Σύμφωνα με αναφορές, η αστυνομία έκανε αδικαιολόγητη και υπερβολική χρήση βίας εναντίον διαδηλωτριών/ών και φωτορεπόρτερ κατά την αστυνόμευση διαδηλώσεων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων για τη σύγκρουση των τρένων στα Τέμπη και διαδηλώσεων αλληλεγγύης για τους/τις Παλαιστίνιους/ες. Υπήρξαν επίσης αναφορές για προσαγωγή ειρηνικών διαδηλωτριών/ών σε αστυνομικά τμήματα για ταυτοποίηση πριν και μετά τις διαδηλώσεις. Τον Ιούλιο, οι αρχές κατέφυγαν καταχρηστικά στην αντιρατσιστική νομοθεσία για να συλλάβουν ορισμένους/ες διαδηλωτές/τριες που εκδήλωναν αλληλεγγύη με τους/τις Παλαιστίνιους/ες στη Ρόδο.
Τον Οκτώβριο, η Βουλή εισήγαγε γενική απαγόρευση διαδηλώσεων σε τμήματα της Πλατείας Συντάγματος στην Αθήνα, μπροστά από το κτήριο του κοινοβουλίου, με πρόσχημα την προστασία του μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη.
Παρέμειναν ανησυχίες για μακροχρόνια ατιμωρησία, αν και ορισμένα στελέχη των σωμάτων επιβολής του νόμου παραπέμφθηκαν σε δίκη για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εις βάρος διαδηλωτριών/ών.
Τον Φεβρουάριο, τρεις αστυνομικοί κρίθηκαν ένοχοι για πρόκληση «επικίνδυνης σωματικής βλάβης» στον Βασίλειο Μάγγο έξω από το δικαστήριο της Βόλου το 2020. Ο Βασίλειος Μάγγος είχε καταγγείλει την κακοποίησή του κατά τη σύλληψη και κράτησή του και απεβίωσε λίγες εβδομάδες αργότερα. Τον Νοέμβριο, έξι αστυνομικοί παραπέμφθηκαν σε δίκη με κατηγορίες βασανιστηρίων, «επικίνδυνης σωματικής βλάβης», έκθεσης σε κίνδυνο και αυθαίρετης κράτησης σε σχέση με την υπόθεση.
Τον Αύγουστο, δύο ανώτεροι αξιωματικοί της αστυνομίας παραπέμφθηκαν σε δίκη για παράνομη παρεμπόδιση νόμιμης διαδήλωσης και απόπειρα πρόκλησης βαριάς σωματικής βλάβης εναντίον τουλάχιστον 10 δικηγόρων που συμμετείχαν σε διαδήλωση τον Μάρτιο του 2021.
Δικαίωμα στην ιδιωτικότητα
Τον Σεπτέμβριο, τέσσερα στελέχη δύο εταιρειών που συνδέονται με το σκάνδαλο κατασκοπευτικού λογισμικού Predator δικάστηκαν με πλημμεληματικές κατηγορίες για παραβίαση της νομοθεσίας περί απορρήτου των επικοινωνιών. Η δίκη βρισκόταν σε εξέλιξη στο τέλος του έτους.
Βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών
Τον Ιανουάριο, νόμος που αποσκοπούσε στην καταπολέμηση της έμφυλης βίας με την ποινικοποίηση νέων μορφών βίας, όπως η διαδικτυακή παρενόχληση και η εκδικητική πορνογραφία, δέχθηκε κριτική από οργανώσεις προάσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών για την έμφαση που δίνει στις αυστηρότερες κυρώσεις αντί για την πρόληψη και την υποστήριξη των θυμάτων.
Δικηγόροι, ακτιβίστριες/ές και οργανώσεις προάσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών συνέχισαν να εκφράζουν ανησυχίες για τον αντίκτυπο που έχει η εφαρμογή της νομοθεσίας του 2021 για τη «συνεπιμέλεια» στις γυναίκες και τα παιδιά που έχουν επιβιώσει από έμφυλη βία.
Δικαιώματα ΛΟΑΤΚΙ ατόμων
Συνεχίστηκαν οι αναφορές για επιθέσεις εναντίον μελών της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας.
Τον Απρίλιο, η Βουλή ψήφισε νομοθεσία που ουσιαστικά αποκλείει τα ομόφυλα ζευγάρια ανδρών και τους άνδρες χωρίς σύντροφο από την πρόσβαση στην παρένθετη μητρότητα.
Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα
Έκθεση του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας τον Οκτώβριο κατέδειξε ότι το 26,9% του πληθυσμού της χώρας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού και ότι η παιδική φτώχεια παρέμενε υψηλή σε ποσοστό 22,4%.
Αμφιλεγόμενο νομοσχέδιο που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο επέτρεψε σε ορισμένους/ες εργαζομένους/ες του ιδιωτικού τομέα να εργάζονται εθελοντικά 13 ώρες ημερησίως για έως και 37,5 ημέρες ετησίως. Ο νόμος επικρίθηκε από εργατικά σωματεία και κόμματα της αντιπολίτευσης και πυροδότησε πανελλαδικές απεργίες και διαδηλώσεις.
Δικαιώματα αντιρρησιών συνείδησης
Τον Δεκέμβριο, εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με νομοσχέδιο που εισήγαγε τροποποιήσεις στη νομοθεσία για τις ένοπλες δυνάμεις, καθώς απέτυχε να αναγνωρίσει το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων: η εναλλακτική κοινωνική υπηρεσία παρέμενε τιμωρητική και συνιστούσα διάκριση ενώ η αξιολόγηση αιτήσεων για αναγνώριση καθεστώτος αντιρρησία συνείδησης δεν ήταν ακόμη πλήρως υπό τον έλεγχο πολιτικών αρχών.
Δικαίωμα σε υγιές περιβάλλον
Τον Νοέμβριο, το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF) επισήμανε ότι οι συμφωνίες της Ελλάδας για εξόρυξη υδρογονανθράκων με μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες και η μακροπρόθεσμη δέσμευσή της να εισάγει υγροποιημένο φυσικό αέριο από τις ΗΠΑ θα οδηγήσουν σε δεκαετίες εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, σε περιβαλλοντικούς κινδύνους και σε οικονομική υποβάθμιση.
Διαβάστε ολόκληρη την ετήσια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για την κατάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στον κόσμο εδώ.
Διαβάστε ολόκληρη την ετήσια έκθεση εδώ.
Διαβάστε την ειδική ενότητα για την Ελλάδα εδώ.