Toυ Απόστολου Αποστόλου
Η πολιτική του Λέττα δεν έχει κοινωνική βαρύτητα, αλλά έχει διεθνή αναγνωρισιμότητα.
Ο Ενρίκο Λέττα, πρωθυπουργός της Ιταλίας από τις 24 Απριλίου 2013 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2014 και αναπληρωτής γραμματέας του Ιταλικού Δημοκρατικού Κόμματος, είναι η προσωποποίηση μιας πολιτικής ελίτ αποκομμένης από την κοινωνία, αλλά εξαιρετικά γοητευτικής για τους διεθνείς πολιτικούς κύκλους. Η καριέρα του, σύντομη αλλά έντονα σημειωμένη από τεχνοκρατικές φιλοδοξίες, δεν έφερε κανένα ουσιαστικό κοινωνικό αποτέλεσμα. Ο Λέττα δεν κυβερνά, αλλά σκηνοθετεί, παρουσιάζει και γοητεύει εκείνους που αναζητούν διανοητική νομιμοποίηση αντί για πρακτικά αποτελέσματα.
Οι θεωρίες του, όπως η «Πέμπτη Ευρωπαϊκή Ελευθερία» ή η πρόταση για ένα «28ο εικονικό κράτος-μέλος» στην Ευρωπαϊκή Ένωση, προορισμένο αποκλειστικά για επενδυτές, δεν είναι τίποτα άλλο παρά πολιτικά τρικ με άρωμα σοφιστείας. Η ιδέα του «28ου κράτους» δεν αντιμετωπίζει την ανεργία, την κοινωνική ανισότητα ή την κρίση στην υγεία και την παιδεία, αντιθέτως, δημιουργεί έναν φανταστικό παράδεισο για κεφάλαια και οικονομικές ελίτ, αγνοώντας παντελώς την κοινωνική πραγματικότητα. Η «Πέμπτη Ευρωπαϊκή Ελευθερία» είναι ένα φιλοσοφικό σκιάχτρο, εντυπωσιακό βέβαια στις παρουσιάσεις, αλλά ανύπαρκτο στην καθημερινότητα των πολιτών.
Η δύναμη του Λέττα δεν έγκειται στις πολιτικές του δεξιότητες, αλλά στην ικανότητά του να πουλάει πολιτική φαντασία. Εκεί που η κοινωνία βλέπει κενό, οι διεθνείς κύκλοι βλέπουν διανοητική πρωτοπορία. Ο Μητσοτάκης εκθειάζει την «επενδυτική» πλευρά του Λέττα, προσβλέποντας σε διεθνές κύρος και επιβεβαίωση της τεχνοκρατικής του εικόνας, ενώ ο Τσίπρας θαυμάζει τη θεωρία της «Πέμπτης Ευρωπαϊκής Ελευθερίας», ως ένα δείγμα διανοητικής κομψότητας. Δεν τους ενώνει η πολιτική στρατηγική ούτε η κοινωνική ευαισθησία, τους ενώνει η εμμονή στη λάμψη της θεωρητικής φαντασίας, στο προσωπείο ενός πολιτικού που ουσιαστικά δεν επηρεάζει τη ζωή κανενός.
Στην Ιταλία, η κριτική κατά του Λέττα είναι αμείλικτη. Δημοσιογράφοι, διανοούμενοι και αναλυτές τον χαρακτηρίζουν «σιλικονούχο διανοούμενο», λαμπερό αλλά άδειο. Η πολιτική του ζει μόνο σε συνέδρια και powerpoints, ενώ στην κοινωνία είναι παντελώς απούσα. Είναι η πολιτική ως θέαμα. Στιλάτη, εντυπωσιακή, αλλά επικίνδυνα χωρίς ουσία. Δεν υπάρχει κοινωνική στρατηγική, δεν υπάρχει σχέδιο εφαρμογής, υπάρχει μόνο η γυαλιστερή επιφάνεια που μπορεί να γοητεύει τους διεθνείς κύκλους αλλά αφήνει τους πολίτες εκτός παιχνιδιού.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η ίδια φούσκα πολιτικής μπορεί να μαγεύει ηγέτες που θεωρητικά βρίσκονται σε αντίθετες θέσεις. Ο Μητσοτάκης και ο Τσίπρας, συμφωνώντας στην εκτίμηση ενός πολιτικού που στην πράξη δεν έχει κοινωνική απήχηση, επιβεβαιώνουν ότι η ελληνική πολιτική κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα θέατρο εντυπώσεων. Ο Λέττα δεν είναι απλώς άδειος, είναι ο καθρέφτης μιας Ευρώπης που έχει χάσει επαφή με τους πολίτες της, εγκλωβισμένη στη λάμψη θεωρητικών κατασκευών.
Η πολιτική του Λέττα δεν έχει κοινωνική βαρύτητα, αλλά έχει διεθνή αναγνωρισιμότητα. Οι Ιταλοί τον κατηγορούν για την πλήρη απομόνωση του από τον Ιταλικό λαό, όμως οι Έλληνες πολιτικοί τον χρησιμοποιούν για να φωτίσουν το διεθνές τους προφίλ. Η «σιλικονούχα πρωτοπορία» του Λέττα δεν είναι απλώς μια θεωρητική αδυναμία, είναι ένα πολιτικό δηλητήριο που καμουφλάρεται με τεχνοκρατική κομψότητα και διανοητική γυαλάδα.
Αυτό που καθιστά επικίνδυνο τον Λέττα δεν είναι μόνο η έλλειψη ουσίας, αλλά η ικανότητά του να καθιερώνει την άδεια πολιτική ως πρότυπο. Στην Ευρώπη και τώρα στην Ελλάδα, η πολιτική φαίνεται να εκθειάζει την επιφάνεια και να αγνοεί την ουσία. Τα «28α κράτη» και οι «Πέμπτες Ευρωπαϊκές Ελευθερίες» δεν είναι παρά σύμβολα μιας πολιτικής φούσκας που μπορεί να απορροφήσει κάθε σοβαρή προσπάθεια, μετατρέποντας τη διακυβέρνηση σε παιχνίδι εντυπώσεων και διεθνών διαπιστεύσεων.
Ο Λέττα, με το λαμπερό παρουσιαστικό και τη διανοητική του γυαλάδα, είναι η προσωποποίηση της σύγχρονης πολιτικής ελίτ. Πρώην πρωθυπουργός, πρώην αναπληρωτής γραμματέας, διεθνώς επιβεβαιωμένος, αλλά κοινωνικά ανύπαρκτος. Η πολιτική του είναι ωραία μόνο στη θεωρία, εντυπωσιακή μόνο στα συνέδρια, επικίνδυνα άδεια στην πράξη. Και η Ελλάδα φαίνεται έτοιμη να ακολουθήσει το παράδειγμά του, με Μητσοτάκη και Τσίπρα να δείχνουν ότι η πολιτική μπορεί να είναι εντυπωσιακή και ταυτόχρονα χωρίς ουσία.
Η σκληρή αλήθεια όμως είναι αυτή. Η πολιτική που είναι πέρα από τη ζωή των πολιτών και είναι μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση. Ο Λέττα δεν είναι απλώς ένα πολιτικό προϊόν, είναι προειδοποίηση. Η «σιλικονούχα πρωτοπορία» του, δεν είναι τίποτε περισσότερο από την αδυναμία του να συνδεθεί με την κοινωνία. Επίσης η ικανότητά του να εντυπωσιάζει, όχι να κυβερνά, δείχνει ότι η πολιτική μπορεί να γίνει θέαμα και ταυτόχρονα επικίνδυνη. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι τον ακολουθούν εκείνοι που ψάχνουν κάτι ως να φαίνεται καινούργιο χωρίς να είναι. Βλέπετε η πολιτική σήμερα εργάζεται με ασάρκωτες λέξεις, με ελειποβαρείς έννοιες, με χαμαιλεοντικές ευελιξίες. Έτσι λοιπόν και στην Ελλάδα Μητσοτάκη και Τσίπρα επικροτούν μια πολιτική φούσκα που μοιάζει με παράδειγμα διανοητικής πρωτοπορίας, αλλά στην ουσία δεν αγγίζει κανέναν πολίτη. Μήπως Μητσοτάκης και Τσίπρας, σαν δύο σκιές σε φεγγάρι ψεύτικης λάμψης, ακολουθούν τα σοφίσματα του Λέττα γιατί έχουν στεγνώσει από πολιτική έμπνευση;
Ο Απόστολος Αποστόλου είναι καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
ΑΠΟ ΤΟ DOCUMENTO