Του Γιαννάκη Λ. Ομήρου
Με αφορμή την έναρξη προβολής του κινηματογραφικού έργου του Γιάννη Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια είναι χρήσιμο να αναφερθούμε στην σχέση του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας με την Κύπρο. Της προσωπικότητας που λάμπρυνε το αξίωμα και που διαχρονικά αποτελεί αγλάισμα για ολόκληρο τον Ελληνισμό.
Ο σχέσεις του Ιωάννη Καποδίστρια με την Κύπρο ξεκινούν από την καταγωγή του. Η μητέρα του, Αδαμαντίδη ή Διαμαντίνα, ήταν κόρη του Χριστόδουλου Γονέμη, γόνου μιας ιστορικής μεσαιωνικής Κυπριακής οικογένειας που είχε καταφύγει, μετά την οθωμανική κατάκτηση του νησιού (1570-1571) στην Κέρκυρα και στην Ευρώπη.
Στο πιο σημαντικό κυπριακό υπόμνημα προς τον Καποδίστρια, τον Αύγουστο του 1828, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Πανάρετος και άλλοι έντεκα επιφανείς Κύπριοι, κληρικοί και λαϊκοί, του ζήτησαν να «αποδεχθή αυτούς ως ιατήρ κοινός, και να δοθή ιατρεία εις τας πληγάς μας, όπως οίδεν η βαθυτάτη πολιτική φρόνησίς Σου.» Ουσιαστικά εναπόθεταν τις κυπριακές ελπίδες για την απελευθέρωση του νησιού στο πρόσωπο του.
Ο Καποδίστριας έχει συνδεθεί και με ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της νεότερης κυπριακής πολιτικής ιστορίας και του κυπριακού ενωτικού κινήματος, την επιστολή του προς τον Robert Wilmot-Horton, Βρετανό υφυπουργό Πολέμου και αποικιών, τον Οκτώβριο του 1827, πέντε ημέρες πριν από την απρόσμενη και καθοριστική για τις εξελίξεις ναυμαχία του Ναυαρίνου. Απαντώντας γραπτώς στην ερώτηση «Ποία όρια η Ελλάς επέβαλεν εις την γεωγραφικήν έκτασίν της;» τόνισε: «Τα όρια της Ελλάδος από τεσσάρων μεν αιώνων διεγράφησαν υπό δικαιωμάτων, τα οποία ούτε ο χρόνος, ούτε αι πολύμορφοι συμφοραί, ούτε η δορικτησία, ουδέποτε ίσχυσαν να παραγράψωσι, διεγράφησαν δε από του 1821 διά του αίματος του χυθέντος εις τας σφαγάς των Κυδωνιών, της Κύπρου, της Χίου, της Κρήτης, των Ψαρών, του Μεσολογγίου, και εις τας πολυαρίθμους ναυμαχίας τε και πεζομαχίας εν αις εδοξάσθη το γενναίον τούτο έθνος.»
Ο Καποδίστριας στο σπουδαίο αυτό κείμενο συμπεριλαμβάνει ρητώς, και μάλιστα σε περίοπτη θέση, τους Έλληνες της Κύπρου ανάμεσα στο «ελληνικόν έθνος», και στα «δικαιωματικά όρια» της νέας Ελλάδας, ιχνογραφώντας, ουσιαστικά με επιχειρήματα, την «Μεγάλη Ιδέα». Ήταν ο πρώτος, και μέχρι τον Βενιζέλο ο μόνος, ηγέτης της Ελλάδας που περιέλαβε σαφέστατα και κατηγορηματικά την Κύπρο ανάμεσα στα διεκδικούμενα όρια του ελληνικού κράτους, σε μια εποχή που είχε να αντιμετωπίσει πλήθος αντιξοοτήτων, εντός και εκτός Ελλάδος.
Τα αισθήματα των φίλων του Καποδίστρια στην Κύπρο, όταν πληροφορήθηκαν τη δολοφονία του στο Ναύπλιο, όπου βρισκόμαστε σήμερα, κατέγραψε ο Επτανήσιος της Λάρνακας Παναγής Αγγελάτος, σε επιστολή του προς τον Αυγουστίνο Καποδίστρια, αδελφό του Κυβερνήτη (26 Οκτωβρίου 1831):
«Είθε να μην εξημέρονεν η αποφράς μαύρη και φρικωτάτη ημέρα της 27 Σεπτεμβρίου, ημέρα θλιβερά και αποτρόπαιος καθ’ ην εδολοφονήθη αδίκως η Α.Ε. ο αείμνηστος Πατήρ και Σωτήρ της Ελλάδος! φευ! μέγα δυστύχημα και απροσδόκητον άκουσμα! Τοιαύτη σκοτεινή ημέρα να ήθελεν εκλείψει από τον χρόνον! Αλοίμονον! Εφονεύθη ο λαμπρότατος φωστήρ, το καύχημα του έθνους μας»!
Πρώην Προέδρου της Βουλής Των Αντιπροσώπων