Του Γιαννάκη Λ.Ομήρου
Το βιβλίο του δημοσιογράφου Αντώνη Άσσου «Η ξεχασμένη εξέγερση του 1974 – Πάφος 8 Σεπτεμβρίου 1974» είναι μια σημαντική συγκλονιστική καταγραφή, που ρίχνει καινούργιους προβολείς στην αποκωδικοποίηση μιας ταραγμένης περιόδου της Κυπριακής ιστορίας.
Το βιβλίο είναι μια ιστορικά αυθεντική πράξη. Γιατί τα όσα συγκλονιστικά περιέχονται ως καταγραφή ιστορίας δεν είναι περιγραφές και αποτύπωση γεγονότων από κάποιον τρίτο, θεατή ή παρατηρητή. Αλλά από ένα αυτόπτη και αυτήκοο μάρτυρα της ιστορίας. Κυρίως επειδή ο Αντώνης Άσσος είναι μέτοχος και μέρος της ιστορίας. Και στην σωστή πλευρά της ιστορίας. Υπηρετώντας στο Εφεδρικό Σώμα της Αστυνομίας αντιστάθηκε ένοπλα στην προδοσία του πραξικοπήματος, συνελήφθη από του άθλιους πραξικοπηματίες, κλείστηκε στις φυλακές και με την εκδήλωση της τουρκικής εισβολής δήλωσε και πάλι παρών, πολεμώντας στην άνιση μάχη κατά του εισβολέα.
Ο συγγραφέας με το βιβλίο του ρίχνει προβολείς σε δύο κορυφαία συνταρακτικά γεγονότα της αντιστασιακής δράσης στην Πάφο. Τα οποία δεν αναδείχθηκαν επαρκώς αφού προβλήθηκε, όπως ήταν φυσικό, η αντίσταση στο πραξικόπημα.
Το πρώτο, η κατάληψη της Μητρόπολης Πάφου από τη δημοκρατική αντίσταση στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1974. Επρόκειτο για μια καλά σχεδιασμένη και οργανωμένη αντιστασιακή πράξη χιλιάδων δημοκρατικών πολιτών υπό τον ηγέτη της Ένωσης Αγωνιστών Πάφου Μίκη Τεμπριώτη.
Επικεφαλής της ιστορικής πορείας του παφιακού λαού προς τη Μητρόπολη τέθηκαν ο Ηγούμενος Αγίου Νεοφύτου Χρυσόστομος – μετέπειτα Μητροπολίτης Πάφου και Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, ο Ηγούμενος Χρυσορογιάτισσας Κύριλλος και ο Αρχιμανδρίτης Άνθιμος Λοΐζου.
Γράφει στο βιβλίο του ο Αντώνης Άσσος:
«Η κατάληψη της Μητρόπολης Πάφου, συνιστούσε πράξη αντίστασης στο πραξικόπημα και αμφισβήτησης της εξουσίας των εγκάθετων της χούντας. Ήταν μια ενέργεια που έδινε ελπίδες στο λαό για ανατροπή της κατάστασης που επιβλήθηκε με τη βία των όπλων και των Τάνκς στις 15 Ιουλίου».
Το δεύτερο συνταρακτικό γεγονός που περιγράφει σε έκταση ο συγγραφέας και που έδωσε και το τίτλο στο βιβλίο του, είναι τα όσα διαδραματίστηκαν στη γενέτειρα του Μέσα – Χωριό στις 8 Σεπτεμβρίου του 74 και τα όσα ακολούθησαν την επομένη έξω από τον Κεντρικό Αστυνομικό Σταθμό Πάφου. Και που έφεραν το τέλος του πραξικοπήματος στην Επαρχία Πάφου.
Μήνες μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 1974 αλλά και την τουρκική εισβολή η εξουσία εξακολουθούσε εν πολλοίς να ασκείται από τους πραξικοπηματίες.
Στις 8 Σεπτεμβρίου το βράδυ, σε ένα μικρό χωριό της Πάφου, το Μέσα Χωριό, ένοπλοι πραξικοπηματίες δολοφόνησαν εν ψυχρώ τον αστυνομικό Δημοσθένη Γεωργίου και τραυμάτισαν τη σύζυγο του Σταυρούλα και τον 16χρονο Γιώργο Παπαγρηγορίου επειδή είχαν αναγράψει συνθήματα σε τοίχους υπέρ του Μακάριου.
Την επομένη το πρωί, με εντολή του ηγέτη της Ένωσης Αγωνιστών Πάφου Μίκη Τεμπριώτη, το φέρετρο με τη σορό του Δημοσθένη Γεωργίου μεταφέρθηκε και τοποθετήθηκε μπροστά από την είσοδο της Κεντρικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Πάφου, ενώ εκατοντάδες πολίτες την περικύκλωσαν. Η Αστυνομία της Πάφου εξακολουθούσε να ελέγχεται από πραξικοπηματικά στοιχεία.
Η οργή του συγκεντρωμένου πλήθους ήταν ασυγκράτητη. Πολλά αυτοκίνητα αστυνομικών που ήταν σταθμευμένα έξω από την Αστυνομία παραδόθηκαν στις φλόγες, ενώ οι δημοκρατικοί πολίτες που είχαν κατακλύσει την Πλατεία Κένεντυ απειλούσαν με εισβολή στην Αστυνομική Διεύθυνση.
Επαπειλείτο μακελειό. Με οδηγίες της Ένωσης Αγωνιστών Πάφου εγκαταστάθηκε στον χώρο μεγαφωνική εγκατάσταση από τον αείμνηστο Νίκο Νικολαϊδη. Βασικό μήνυμα και επιτακτική απαίτηση ήταν η έλευση στην Πάφο του Υπουργού Εσωτερικών αρμοδίου για την αστυνομία, Νίκου Κόση και του Αρχηγού της Εθνικής Φρουράς Στρατηγού Καραγιάννη και η κατάργηση της πραξικοπηματικής εξουσίας στην Αστυνομία Πάφου. Σε αντίθετη περίπτωση η προειδοποίηση ήταν σαφής. Το πλήθος θα εισέβαλλε στην Αστυνομική Διεύθυνση. Ο κίνδυνος μιας αιματοχυσίας ήταν κάτι περισσότερο από ορατός.
Τις πρώτες απογευματινές ώρες κατέφθασαν ο Υπουργός Εσωτερικών, ο Αρχηγός της Εθνικής Φρουράς και ο Αρχηγός της Αστυνομίας. Διαβεβαίωσαν τους συγκεντρωθέντες ότι θα καταργηθεί άμεσα η πραξικοπηματική ηγεσία της Αστυνομίας Πάφου και θα αποκαθίστατο η δημοκρατική νομιμότητα.
Ήταν μια νίκη του δημοκρατικού λαού της Πάφου και ήταν η συντριβή του πραξικοπήματος που εξακολουθούσε να λαθροβιώνει μήνες μετά την τουρκοφόρο προδοσία της 15ης Ιουλίου.
Η θυσία του Δημοσθένη Γεωργίου στις 8 Σεπτεμβρίου, όπως και εκείνη του Δώρου Λοίζου και του Χρυσήλιου Μαυρομμάτη στις 30 Αυγούστου καθώς και η δολοφονία του Ηλία Πελαβά στις 29 Σεπτεμβρίου οδήγησαν σε δημοκρατικές εξελίξεις με αποκορύφωνα την επιστροφή του νόμιμου εκλεγμένου Προέδρου της Κύπρου Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στις 7 Δεκεμβρίου.
Το βιβλίο του Αντώνη Άσσου είναι μια πικρή, αυθεντική και τεκμηριωμένη καταγραφή της ιστορίας. Από ένα μαχητή της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Το βιβλίο πρέπει να διαβαστεί από κάθε Κύπριο που θέλει να γνωρίζει τα πραγματικά γεγονότα, που οδήγησαν στη φοβερή καταστροφή του 1974.
Πρώην Προέδρου Βουλής Των Αντιπροσώπων