Του Ιωάννη Δαμίγου
Με την ροή των γεγονότων και την λογική αλλαγή των πραγμάτων, που όποιος την αγνοούσε έχει πιθανώς έλλειψη σημαντικού μέρους της, στο άμεσο μέλλον θα προκύψουν άλλα μοντέλα κρατών, βέβαια κατέχοντας κάποια στοιχεία ιδιαιτερότητας, πρόνοιας και αναμφίβολα προωθημένης σκέψης, αλλά και σχετικής ικανότητας. Επιχειρώντας μια άλλη ματιά στο αύριο που έρχεται, δεν πρωτοτυπώ, αλίμονο, μα προσπαθώ να απλοποιήσω κάποια προβολή μιας εικόνας, που αρχίζει να αχνοφαίνεται και ίσως να καλλιεργείται ήδη.
Όπως κάποτε η Μεγάλη Βρετανία παρέδωσε την πρωτοκαθεδρία της στις ΗΠΑ, έτσι και η ΗΠΑ θα παραδώσουν τα σκήπτρα της υπερδύναμης στην από καιρό έτοιμη Κίνα. Με την μόνη διαφορά, πως η πολιτική ήττα των ΗΠΑ, επιτεύχθηκε με έναν καλοσχεδιασμένο, αλλά και έξυπνο πόλεμο από την Κίνα, που κατείχε την τέχνη του, αυτόν της οικονομίας. Μέσα από αυτή την νέα οικονομική και εμπορική ηγεμονία της η Κίνα, ως ήρεμη δύναμη και όχι πολεμικά επιθετική και βίαιη, λόγω αλλαγής σκέψης και μοντέλου από αυτό των ΗΠΑ, λαμβάνοντας υπόψη πως δεν επιθυμεί οπωσδήποτε την επιβολή της, θα δοθεί η ευκαιρία σε μερικές άλλες χώρες, να επιδείξουν και τις δικές τους δυνατότητες, ασφαλώς όμως σε κάποια ελεγχόμενα πλαίσια. Ο καπιταλισμός δηλαδή, σε μια άλλη του μορφή και ο οποίος θα προσπαθήσει να αποφύγει αν είναι δυνατόν, τον έσχατο μονόδρομο της καταστροφής, κατά την πάγια τακτική του. Κάτω από κάποιες συνθήκες, τα κράτη αισθάνονται ότι η κεντρική εξουσία δεν καλύπτει τις ανάγκες τους ή απειλεί την ταυτότητά τους. Η τάση αυτή, της αυτονομίας ενεργοποιείται συνήθως κάτω από συγκεκριμένες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Περιοχές με υψηλά έσοδα αρνούνται να χρηματοδοτούν φτωχότερες περιοχές μέσω της κεντρικής φορολογίας. Διεκδίκηση του ελέγχου τοπικών φυσικών πόρων όπως το πετρέλαιο ή ο ορυκτός πλούτος. Φτωχές περιοχές που νιώθουν αποκομμένες από την κεντρική ανάπτυξη ζητούν αυτονομία για να διαχειριστούν μόνες τους την επιβίωσή τους. Ένα άλλο στοιχείο, είναι η ανάγκη προστασίας της τοπικής γλώσσας στην εκπαίδευση και τη διοίκηση, χωρών με πολιτισμική ιστορία. Περιοχές με μακρά παράδοση ανεξαρτησίας πριν την ενσωμάτωσή τους στο κεντρικό κράτος και ύπαρξη θρησκευτικών μειονοτήτων που φοβούνται την αφομοίωση ή τις διακρίσεις. Αντίδραση σε συγκεντρωτικές κυβερνήσεις που καταστέλλουν τις τοπικές ελευθερίες, το επιβαλλόμενο μοντέλο των ΗΠΑ. Η προοπτική ανεξάρτητων κρατών να παραμείνουν εκτός συνασπισμών υπερδυνάμεων είναι απόλυτα υπαρκτή και εξελίσσεται. Σύγχρονα γεωπολιτικά δεδομένα δείχνουν ότι η τάση αυτή ενισχύεται μέσω του “νέου αδέσμευτου κινήματος”. Ισχυρές μεσαίες δυνάμεις αναπτύσσουν πολιτικές στρατηγικής αυτονομίας, επιλέγοντας ευέλικτες συνεργασίες κατά περίπτωση, αντί για μόνιμες στρατιωτικές ή πολιτικές δεσμεύσεις. Κράτη του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου, όπως η Ινδία, η Ινδονησία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, διατηρούν εμπορικές και διπλωματικές σχέσεις και με τα δύο στρατόπεδα υπερδυνάμεων ΗΠΑ και Κίνα, προτάσσοντας τα εθνικά τους συμφέροντα. Με την άνοδο νέων οικονομικών και δημογραφικών δυνάμεων παγκοσμίως, η ισχύς διαχέεται, επιτρέποντας σε περισσότερες χώρες να διαπραγματεύονται ως ισότιμοι εταίροι χωρίς να υπάγονται σε καθεστώς υποτέλειας. Η πλήρης ανεξαρτησία ωστόσο έχει βαρύ τίμημα με υψηλό κόστος, καθώς τα ανεξάρτητα κράτη καλούνται να διαχειριστούν τις ισχυρές πιέσεις, που ασκούν οι μεγάλες δυνάμεις σε τομείς όπως το εμπόριο, την τεχνολογία και την άμυνα. Παρά τις προκλήσεις, ο πολυπολικός κόσμος λειτουργεί συχνά ως ασπίδα, διότι παρέχει εναλλακτικές διεξόδους και ευκαιρίες για σχηματισμό περιφερειακών συμμαχιών, οι οποίες δεν ελέγχονται άμεσα, παρά σε πρώτη ευκαιρία, από τις παραδοσιακές υπερδυνάμεις.
Αναλογιζόμενος κανείς, τις χαμένες πολλές ευκαιρίες της Ελλάδας να πρωτοστατήσει όχι στα Βαλκάνια, μα στην Ευρώπη, μελαγχολεί. Κατέχοντας μόνιμη χαρισματική γεωπολιτική θέση, κατέχοντας ορυκτό πλούτο, θάλασσες και νησιά, μεσογειακό φως και κλίμα, δεν κατάφερε ποτέ να εκμεταλλευτεί ούτε ένα από αυτά τα φυσικά και πλούσια χαρίσματα. Μοναδικά πλεονεκτήματα, που ξοδεύτηκαν όμως προς τέρψη τρίτων, χάρη στο μειονέκτημα του δουλοπρεπούς πολιτικού προσωπικού του, να ξεπουλιέται και να εξαγοράζεται έναντι ευτελών ποσών σε τράπεζες εξωτερικού, πάντα σε άγριους και στυγνούς εκμεταλλευτές. Που πέρα από χώρο, θάλασσα, αέρα, πληρώσαμε με ακριβό και πολύ αίμα, την ύπαρξή μας, απομακρυσμένοι από παιδεία, πολιτισμό και υγιή πατριωτισμό, επιτήδεια. Σήμερα, μα και αύριο, που ο τόπος χωρίς ποτέ να χάσει την αξία του αναβαθμίζεται και πάλι, δεν είναι πια δικός μας! Άποικοι καταντήσαμε στην χώρα μας, γερασμένοι, φτωχοί και καταδικασμένοι, και το χειρότερο όλων, ακόμα δεν καταλάβαμε, πότε και πως. Χωρίς να αποκτήσουμε μια διαφορετική ματιά.