Κυριακή 19 Νοεμβρίου 2017 Βρείτε μας στο FacebookΒρείτε μας στο GooglePlus

Το Τρίτο Κόμμα και ο ρόλος των μικρών κομμάτων

Του Αλέξανδρου Λάκκα

Η τελευταία δημοσκόπηση -στο Πρώτο Θέμα- φαίνεται να δίνει αυτοδυναμία στην Νέα Δημοκρατία, αλλά και να …τσιμπάει κάτι και ο ΣΥΡΙΖΑ. Οι εξελίξεις στην Κεντροαριστερά για νέο φορέα, αν και προκάλεσαν ενδιαφέρον με τις υποψηφιότητες Καμίνη- Θεοδωράκη – Ραγκούση- δεν φαίνεται να ενισχύουν πολύ την εκλογική βάση του αγνώστου ονόματος φορέα.

Ίσως είναι πολύ νωρίς, ίσως και πολύ αργά για το Τρίτο Κόμμα που θέλει να γίνει δεύτερο- κι από κει στην κυβέρνηση, αν κερδίσει βέβαια -κάποτε- τη Νέα Δημοκρατία. Η ευκαιρία αυτή πιθανόν να είχε δοθεί αν η ΔΗΜΑΡ -με 6,4%- είχε συνεργαστεί με το ΠΑΣΟΚ όταν- ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε φτάσει το πρώτο 17% που τον εκτίναξε στις επαναληπτικές εκλογές του 2012 στο 27% κι από κει το 2015 στο 36% -και την κυβέρνηση. Ή αν η σύγκλιση με το Ποτάμι και το ΚΙΔΗΣΟ- συν προσωπικότητες σαν τον Καμίνη ή τον Ραγκούση- είχε γίνει πριν εμφανιστεί ο ΣΥΡΙΖΑ ως κυβερνητική πρόταση.

Η εμπειρία δείχνει πώς τα μικρά κόμματα που εμφανίστηκαν ανάμεσα στα δυο μεγάλα, όταν η πόλωση οξύνθηκε συμπιέστηκαν κι εξαφανίστηκαν. Το ίδιο θα συμβεί αν πάμε να εκλέξουμε πρωθυπουργό -κι όχι ηγέτη της Κεντροαριστεράς υπό συνθήκες ακραίας πόλωσης -όπου Αλέξης Τσίπρας θα εμφανισθεί όχι ως ηγέτης της Αριστεράς, αλλά ως ηγέτης της Δημοκρατικής Παράταξης απέναντι στη Δεξιά- που εκπροσωπούν ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Άδωνις, ως αντιπρόεδρος και ο Βορίδης ως κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος.

Προς το παρόν ο νέος φορέας είναι το τρίτο κόμμα στη Βουλή με 30, 40 ή πενήντα έδρες- όχι μόνο χρήσιμες, αλλά και καθοριστικές για τον σχηματισμό κυβέρνησης είτε από τη Νέα Δημοκρατία, είτε από τον ΣΥΡΙΖΑ -ως πρώτο κόμμα. Μόνο που ο τελευταίος μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση και ως …δεύτερο κόμμα, αν η ΝΔ δεν μπορεί να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Τι θα συμβεί όμως αν μέσα σε πόλωση με εμφανή προσωπικά, αλλά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά, οδηγηθούμε σε απανωτές εκλογές με εκλογικό αδιέξοδο;

Κοιτάζοντας προς το 2018 ή το 2019- όταν θα γίνουν οι επόμενες εκλογές- θα παρατηρήσουμε ότι τουλάχιστο δύο από τα «χρήσιμα» κόμματα δεν θα είναι στη Βουλή -με αυτή τη μορφή τους τουλάχιστον. Ο μεν Σταύρος Θεοδωράκης βρήκε την λύση στο δίλημμα όχι μόνο ενταχθεί στο νέο φορέα, αλλά και να διεκδικήσει- μάλλον χωρίς πιθανότητες- την ηγεσία του.

Μια πρώτη ματιά στις δημοσκοπήσεις για τις εκλογές του νέου φορέα δείχνει πως το άλλοτε ελπιδοφόρο Ποτάμι, που κατρακύλησε από 6% στο % μέσα σε λίγους μήνες- στις διαδοχικές εκλογές του 2015- δεν φαίνεται να ακολουθείται από ολόκληρο το εκλογικό του σώμα στο νέο εγχείρημα. Άλλωστε από καιρό οι βουλευτές τους τράβηξαν άλλος για Χίο και άλλος για Μυτιλήνη. Ήταν ένα ακόμα ευκαιρίας- για να κάνουν καριέρα σε άλλα κόμματα μερικοί βουλευτές του.

Τώρα ο αρχηγός του Ποταμιού που θα τελείωνε το παλιό πολιτικό σύστημα πρέπει να εξηγήσει σε όσους τον ψήφισαν γιατί πρέπει να ενταχθεί στο παλιό σύστημα για να φέρει το νέο στην πολιτική. Οι υπερφίαλες δηλώσεις πως θα πρωταγωνιστήσει κάνουν την προσπάθεια πιο δύσκολη, αφού το κόμμα του δεν έχει άλλη ιδεολογία- πέρα από το ίδιο το πρόσωπό του, όπου η παρουσιά του στην Βουλή- χωρίς πολιτική ταυτότητα και ιδεολογικό προσανατολισμό- εμφανίζεται ως αυτοσκοπός.

Η περίφημη Ένωση Κεντρώων δεν μπορεί να εξηγηθεί παρά μόνο ως απόλυτη αηδία των ψηφοφόρων από τα μεγάλα ως τότε κόμματα με διάθεση ιδιαίτερα των νέων να κάνουν πολιτικό χιούμορ. Η γραφική παρουσία του Βασίλη Λεβέντη στη Βουλή μπορεί να υπάρξει όσο δεν εκλείπουν οι λόγοι που τον έφεραν εκεί. Αρκεί όμως μια νέα πόλωση ή η συμμετοχή όσων απέχουν- που προέρχονται από το παλαιό ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία κυρίως- για να ξυπνήσουν εκτός Βουλής οι «Κεντρώοι».

Η Χρυσή Αυγή ξεπετάχτηκε από το πουθενά εν μέσω κρίσης κι αποκήρυξε την σχέση της με το ναζισμό διεκδικώντας μια θέση ενός πατριωτικού εθνικού κόμματος με ποσοστά αντίστοιχα με αυτά που είχε Εθνική Παράταξη παλιότερα (7%),  ο ΛΑΟΣ, αλλά και τα εθνικιστικά κόμματα της δεκαετίας ΄50. Πιθανόν πρώτα ο Αντώνης Σαμαράς κερδίζοντας την κεντρώα Ντόρα Μπακογιάννη με ένα καθαρά δεξιό προφίλ να χρησιμοποίησε τα πρώην στελέχη και του ΛΑΟΣ ως αναχώματα προς τα δεξιά ή για να την απορροφήσει- κι ο Κυριάκος Μητσοτάκης να κάνει το ίδιο.

Μια ανάλυση του εκλογικού σώματος της ΧΑ δείχνει ωστόσο ότι άντλησε ψηφοφόρους σε μεγάλο βαθμό από το ΠΑΣΟΚ, αλλά και από την Αριστερά- με μεγάλη επιρροή στη νεολαία. Πολλοί θα περίμεναν πως η στροφή των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ σε σχέση με τον αντιμνημιακό τους λόγο θα ενίσχυε την οργάνωση -που εμφανίστηκε ως πολιτική επιρροή την εποχή των Αγανακτισμένων. Προς το παρόν αυτό δεν έγινε κι ίσως δεν γίνει ποτέ. O νόμος είναι πως τα μικρά κόμματα που δεν μεγαλώνουν εξαφανίζονται. Αρκεί μόνο μια επιστροφή ενός μέρους των 2 εκατ. ψηφοφόρων που έφυγαν από την κάλπη στη διάρκεια της κρίσης για να οδηγήσουν την ΧΑ σε μικρότερα ποσοστά- ή ακόμα και την εξαφάνιση.

Οι ΑΝΕΛ που φαίνεται να μένουν εκτός Βουλής μπορεί να βρουν ένα τρόπο να ξαναμπούν σ΄ αυτήν από το παράθυρο της συνεργασίας τους με τον ΣΥΡΙΖΑ -αφού άλλωστε η κυβερνητική συνεργασία είναι άψογη και έντιμη. Κανένας δεν θάχει αντιρρήσεις να δει μερικούς από τους υπουργούς- υφυπουργούς της σημερινής κυβέρνησης -με πρώτο τον Πάνο Καμμένο να κοσμούν τα ψηφοδέλτια του ΣΥΡΙΖΑ διεκδικώντας έτσι την επανεκλογή τους.

Η λύση αυτή -ακόμα κι αν εισφέρει ένα μικρό ποσοστό 2 %, άντε 3% στο ψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ εμφανίζει ένα εκλογικό μέτωπο στις εκλογές που από τώρα μειώνει την εκλογική διαφορά ΝΔ- ΣΥΡΙΖΑ. Τα βλέμματα όλων είναι βέβαια στραμμένα στο Νέο Φορέα, το Τρίτο ήδη κόμμα, που όμως πρέπει να αποφασίσει αν θα είναι πολυ-κόμμα -σούπερ μάρκετ ή ένα ενιαίο κόμμα που αργά γρήγορα θα πρέπει να κληθεί να οριστεί όχι ως πρός την άγνωστη ταυτότητά του, αλλά από τις συμμαχίες που θα κάνει.

Είναι μια διλημματική ψυχολογία που μπορεί πριν ή μετά τις εκλογές να το διασπάσει πάλι σε μικρά κόμματα και κινήσεις που θα πρέπει να απαντήσουν στο αν θα συνεργασθούν με τον ΣΥΡΙΖΑ ή με τη Νέα Δημοκρατία. Ακόμα κι αν αυτό το δίλημμα αναβληθεί πολύ σύντομα ο νέος φορέας θα πρέπει να απαντήσει σε ερωτήματα για την παιδεία- και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, το εκλογικό σύστημα- και την απλή αναλογική, την συνταγματική αναθεώρηση κι άλλα κεφάλαια που αφορούν την ακαθόριστη ακόμα πολιτική του ιδεολογία.

Πρόκειται για ένα κόμμα-ΑΤΙΑ, Αγνώστου Ταυτότητας που όλοι συμφωνούν ότι άρχισε ανορθόδοξα- με την εκλογή ηγέτη, πριν το συνέδριο του, το ιδρυτικό μανιφέστο, τις θέσεις του ή ένα πολιτικό πρόγραμμα. Είναι κεντροαριστερό ή κεντρώο ανοιχτό κόμμα. Και πόσο ανοιχτό;

Μια αναδρομή στις μεταπολεμικές εκλογές δείχνει πώς αν και υπάρχουν περίοδοι πολυδιάσπασης της Κεντροαριστεράς ή της Δεξιάς, όταν το μόνο θέμα που τίθεται είναι η διεκδίκηση της εξουσίας δεν χωράνε ενδιάμεσα κόμματα.

Όπως έχει δείξει η πρόσφατη ιστορία- αλλά και πολλά κόμματα ευκαιρίας ή μιας χρήσης- τα πολυσυλλεκτικά κόμματα- με αναφορά σε ένα ηγέτη- μπορούν να συντηρηθούν, όσο έχουν ενοποιητικό πηλό την διεκδίκηση της εξουσίας. Αλλιώς, αν είναι πολύ μικρά μικραίνουν κι άλλο κι αν είναι πολύ ανοιχτά, ξεχειλώνουν.

Φυσικά από το νόμο για τα μικρά κόμματα- όπως αυτό που ίδρυσε ο Δημ. Αβραμόπουλος ή εκείνο του Δημ. Τσοβόλα- διαφεύγει το ΚΚΕ, που το 1981 σε συνθήκες ακραίας πόλωσης διατήρησε τα υψηλά τότε ποσοστά του (11%). Το 1989 όχι μόνο δεν κατάφερε να επωφεληθεί από την πτώση του  ΠΑΣΟΚ, αλλά έγινε το ίδιο τρία κομμάτια από το οποία το ορθόδοξο που φέρει το όνομά του εμφανίζει ως κατώτατο όριο το ίδιο με αυτό του ….Παλλαϊκού Μετώπου το 1935 (5%).

Η κατάρρευση του δικομματισμού ΠΑΣΟΚ- Νέα Δημοκρατίας έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση και πολλά νέα κόμματα -μερικά από τα οποία είναι διάττοντες αστέρες, όπως η παλιά ΔΗΜΑΡ και το Ποτάμι. Στην επόμενη Βουλή θάχουμε λιγότερα μικρά κόμματα και την εμφανή προσπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ να αναλάβει ως βασικός πόλος της «δημοκρατικής παράταξης» το ρόλο του πολυσυλλεκτικού ΠΑΣΟΚ.

Πρόκειται για μια αναδιάρθρωση του δικομματισμού με έναν τρίτο κόμμα να διασώζεται προς το παρόν από το νόμο πως ότι δεν μεγαλώνει -πλην ΚΚΕ- εξαφανίζεται. Μια μελέτη της βιολογίας των κομμάτων -και του  ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ εν προκειμένω- θα δείξει πως η μεγάλη εκλογική μάχη από το 2012 ως σήμερα γίνεται ανάμεσά τους με όρους «ο θάνατός μου η ζωή σου». Μακροπρόθεσμα αν το Τρίτο Κόμμα υπάρξει θα γίνει δεύτερο εκτοπίζοντας τον ΣΥΡΙΖΑ στην τρίτη θέση- κι ίσως τα παλιά ποσοστά του.

Ο βασικός παράγοντας σ΄αυτή την μάχη ονομάζεται Αλέξης Τσίπρας, όπως άλλοτε λεγόταν Ανδρέας Παπανδρέου. Στις επόμενες εκλογές δεν θα ψηφίσουμε για το αν θέλουμε ή όχι τη …σοσιαλδημοκρατία. Θα ψηφίσουμε για πρωθυπουργό, ανάμεσα σε δύο πρόσωπα. Και μάλλον δεν θα είναι κανένας από αυτά ο ηγέτης του Νέου Φορέα της «Μεγάλης Κεντροαριστεράς». Αυτό σημαίνει πώς στην πορεία του χρόνου δεν θα υπάρχει ο νέος φορέας- τουλάχιστο με αυτή την μορφή, αυτά τα πρόσωπα, αυτούς τους ψηφοφόρους. Πιθανόν δεν θα υπάρχει κανένα από όλα τα σημερινά κόμματα- πλην ΚΚΕ- σε ένα εντελώς αλλαγμένο πολιτικό σκηνικό.