Γράφει ο Απόστολος Λουλουδάκης
Όχι άλλη ανασύνθεση χωρίς κοινωνικό σχέδιο
Για μια νέα αριστερή στρατηγική μετά την κατάρρευση
Η συζήτηση για την κρίση της ελληνικής αριστεράς επανέρχεται περιοδικά με το ίδιο σχεδόν λεξιλόγιο: ενότητα, διαδικασίες, διάλογος, νέα ηγεσία. Κάθε φορά, όμως, αποφεύγεται το κεντρικό ερώτημα: τι ακριβώς καλείται σήμερα να εκπροσωπήσει η αριστερά σε μια κοινωνία που έχει αλλάξει βαθιά; Χωρίς απάντηση σε αυτό, κάθε εγχείρημα ανασύνθεσης κινδυνεύει να είναι απλώς μια ακόμη οργανωτική άσκηση επί χάρτου.
Η ελληνική αριστερά δεν ηττήθηκε κυρίως επειδή διασπάστηκε ή επειδή ακολούθησε λανθασμένες διαδικασίες. Ηττήθηκε επειδή έχασε τη στρατηγική της αυτονομία: αποδέχθηκε ως δεδομένο το κυρίαρχο οικονομικό και γεωπολιτικό πλαίσιο και περιορίστηκε στη διαχείρισή του. Όσο αυτή η παραδοχή παραμένει άρρητη, καμία ενότητα δεν μπορεί να είναι δημιουργική.
Από την πολιτική εκπροσώπηση στην κοινωνική ρίζα.
Το πρώτο που χρειάζεται δεν είναι μια νέα πολιτική συμμαχία κορυφής, αλλά η ανασυγκρότηση της κοινωνικής αναφοράς. Η αριστερά οφείλει να επανεγκατασταθεί εκεί όπου σήμερα απουσιάζει: στον χώρο της εργασίας, της επισφάλειας, της νέας μετανάστευσης, της στεγαστικής κρίσης, της περιφερειακής εγκατάλειψης. Όχι ως ηθικός κριτής, αλλά ως συλλογικός οργανωτής συμφερόντων.
Αυτό σημαίνει μετατόπιση από την εκλογική ενασχόληση στη διαρκή κοινωνική παρουσία. Συνδικάτα, τοπικά δίκτυα αλληλεγγύης, συνεταιριστικά εγχειρήματα, κινήσεις για τη στέγη και το περιβάλλον δεν μπορούν να είναι απλώς «δεξαμενές ψηφοφόρων». Πρέπει να γίνουν συνδιαμορφωτές πολιτικής. Χωρίς αυτό, η πολιτική εκπροσώπηση θα παραμένει κενή περιεχομένου.
Πρόγραμμα πριν από ηγεσία
Η εμμονή στο ζήτημα της ηγεσίας αποπροσανατολίζει. Η ιστορία δείχνει ότι η ηγεσία δεν προηγείται της πολιτικής κατεύθυνσης· αναδύεται από αυτήν. Αντί για συζητήσεις περί προσώπων, η αριστερά χρειάζεται ένα συγκροτημένο πρόγραμμα ρήξεων, περιορισμένων αλλά σαφών, που να απαντά στα πραγματικά άγχη της κοινωνίας.
Τρεις τέτοιες ρήξεις είναι κρίσιμες:
Πρώτον, ρήξη με το μοντέλο της χαμηλής εργασιακής αξίας. Καμία κοινωνική πολιτική δεν είναι βιώσιμη χωρίς αύξηση μισθών, συλλογικές συμβάσεις και προστασία της εργασίας στην ψηφιακή οικονομία.
Δεύτερον, ρήξη με το χρηματοπιστωτικό προνόμιο. Οι τράπεζες και τα υπερκέρδη της ενέργειας δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως φυσικά φαινόμενα. Δημόσιος έλεγχος, φορολόγηση υπερκερδών και ενεργειακή δημοκρατία πρέπει να γίνουν κεντρικοί άξονες, όχι υποσημειώσεις.
Τρίτον, ρήξη με το πελατειακό κράτος και την αυταρχική διακυβέρνηση. Κράτος δικαίου δεν σημαίνει απλώς θεσμικές διακηρύξεις, αλλά πραγματικό έλεγχο της εξουσίας, ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και διάχυση της δημοκρατίας στην καθημερινή διοίκηση.
Εθνική κυριαρχία χωρίς εθνικισμό
Η αριστερά οφείλει να επανανοηματοδοτήσει την έννοια της εθνικής κυριαρχίας, όχι ως σύνθημα ταυτότητας, αλλά ως προϋπόθεση κοινωνικής πολιτικής. Χωρίς βαθμούς αυτονομίας στη δημοσιονομική πολιτική, στην ενέργεια, στην άμυνα και στις διεθνείς συμμαχίες, κάθε κοινωνική υπόσχεση παραμένει εύθραυστη.
Αυτό απαιτεί μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, με ενεργό ρόλο στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο, στήριξη του διεθνούς δικαίου και αποφυγή του αυτόματου ευθυγραμμισμού. Όχι στο όνομα ενός αφηρημένου «πατριωτισμού», αλλά στο όνομα της δημοκρατικής κυριαρχίας των κοινωνιών.
Οργάνωση: λιγότερη κορυφή, περισσότερη βάση
Αν κάτι χρειάζεται ανασύνθεση, αυτό είναι η ίδια η μορφή του πολιτικού οργανισμού. Όχι άλλα κόμματα-μηχανισμοί, εξαρτημένα από την κοινοβουλευτική παρουσία και τα μέσα ενημέρωσης. Χρειάζονται ανοιχτές, αποκεντρωμένες δομές, με πραγματική δυνατότητα παρέμβασης των μελών στη χάραξη πολιτικής.
Οι διαδικασίες έχουν νόημα μόνο όταν συνδέονται με πραγματικές συγκρούσεις. Όχι φόρουμ γενικού διαλόγου, αλλά συλλογικά εργαστήρια πολιτικής πάνω σε συγκεκριμένα πεδία: εργασία, στέγη, υγεία, κλίμα. Εκεί μπορεί να αναδειχθεί και νέα ηγεσία, μέσα από τη δράση και όχι την αναγνωρισιμότητα.
Εκλογές ως μέσο, όχι ως σκοπός
Η αριστερά πρέπει να πάψει να αντιμετωπίζει τις εκλογές ως το κέντρο της πολιτικής ζωής. Οι εκλογές είναι αναγκαίες, αλλά δεν είναι το πεδίο όπου συγκροτείται η κοινωνική δύναμη. Όσο η πολιτική περιορίζεται σε προεκλογικές στρατηγικές, τόσο η αποχή και η απαξίωση θα βαθαίνουν.
Μόνο αν προηγηθεί η ανασυγκρότηση κοινωνικών δεσμών και συλλογικής εμπιστοσύνης μπορεί μια εκλογική συμμαχία να έχει νόημα και διάρκεια.
Λιγότερη νοσταλγία, περισσότερη τόλμη
Η ελληνική αριστερά δεν χρειάζεται να επιστρέψει σε κάποιο ένδοξο παρελθόν, ούτε να αναπαράγει σχήματα που απέτυχαν. Χρειάζεται να τολμήσει να πει την αλήθεια: ότι χωρίς σύγκρουση δεν υπάρχει αλλαγή και χωρίς κοινωνικό σχέδιο δεν υπάρχει ενότητα.
Το ερώτημα δεν είναι αν «γίνεται εύκολα». Το ερώτημα είναι αν υπάρχει βούληση να ξαναχτιστεί η πολιτική από τα κάτω, με κόστος, ρίσκο και διάρκεια. Όλα τα άλλα είναι διαχείριση της ήττας με διαφορετικά λόγια.
