Του Απόστολου Λουλουδάκη
Ο Πιερρακάκης καθόταν στο γραφείο του, τα χαρτιά και οι σημειώσεις απλωμένα μπροστά του, και σκεφτόταν πώς θα εντυπωσιάσει στην πρώτη του συνεδρίαση ως πρόεδρος του Eurogroup. Ήταν μια πρωτοφανής ευκαιρία, η πρώτη φορά που η χώρα του είχε τον έλεγχο του τραπεζιού, και κάθε απόφαση, κάθε λέξη, κάθε σιωπή θα είχε συνέπειες. Τα χαρτιά μπροστά του δεν ήταν απλές σημειώσεις· ήταν σενάρια κρίσης, εργαλεία πολιτικής, ιδέες που θα μπορούσαν να ταρακουνήσουν ολόκληρη την Ευρωζώνη.
Καθώς μάζευε τα χαρτιά σε ένα μπλε φάκελο, φαντάστηκε την αίθουσα του Eurogroup, με τους υπουργούς Οικονομικών καθισμένους γύρω από το μεγάλο οβάλ τραπέζι. Ήταν όλοι εκεί, κάθε ένας με τη δική του προσωπικότητα, την εμπειρία και την ακαμψία του. Ο Γερμανός υπουργός ψυχρός και σχολαστικός, ο Γάλλος με τα σπασμωδικά νεύρα, ο Ιταλός που πάντα φαινόταν να κοιτάζει το κενό και να υπολογίζει πόσα χρήματα χρωστά η χώρα του. Ο Πορτογάλος και ο Ισπανός αντάλλαζαν βλέμματα, μισό χαμόγελο μισή αγωνία. Ο Πιερρακάκης ήξερε ότι η πρώτη λέξη που θα έλεγε θα καθόριζε την ατμόσφαιρα.
Όταν έφτασε στην αίθουσα, άνοιξε τα χαρτιά μπροστά του και μίλησε: «Προτείνω να εξετάσουμε το ενδεχόμενο αναδιάρθρωσης των χρεών ορισμένων μεγάλων χωρών της Ευρωζώνης. Πιστεύω ότι ένα στοχευμένο κούρεμα θα μπορούσε να αποκαταστήσει τη ρευστότητα και να ενισχύσει τη συνοχή.»
Η αίθουσα πάγωσε. Ο Γερμανός υπουργός σήκωσε ένα φρύδι και είπε με ένταση: «Τι λέτε; Το χρέος της Ιταλίας ή της Γαλλίας δεν είναι αντικείμενο προσωπικών πειραμάτων!»
Ο Πιερρακάκης δεν λύγισε. «Κατανοώ την ανησυχία σας, αλλά αυτή είναι μια πρόταση για συζήτηση, όχι απόφαση. Απλά να ανοίξουμε το τραπέζι για τρόπους που θα μπορούσαν να αποφύγουν κρίσεις στο μέλλον.»
Ο Γάλλος υπουργός, με μια νευρική κίνηση, χτύπησε τα δάχτυλά του στο τραπέζι. «Αντιλαμβάνομαι την πρόθεση, αλλά η αλήθεια είναι ότι τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να καταρρακώσει τις αγορές!»
«Ή να τις ξυπνήσει», σκέφτηκε ο Πιερρακάκης, κρατώντας τη φωνή του ήρεμη.
Καθώς η συζήτηση προχωρούσε, ο Πιερρακάκης πέρασε στην επόμενη πρόταση: «Σκέφτομαι τη δημιουργία ενός παράλληλου συστήματος πληρωμών, ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να διευκολύνει τις συναλλαγές εντός Ευρωζώνης σε περιόδους έντονης πίεσης της ρευστότητας. Δεν υποκαθιστά το ευρώ, αλλά λειτουργεί σαν ασφαλιστική δικλείδα.»
Ο Ισπανός υπουργός έγειρε προς τα πίσω, τα χέρια σταυρωμένα. «Παράλληλο σύστημα; Δεν θέλετε να ανατρέψετε τα πάντα;»
«Όχι,» απάντησε ο Πιερρακάκης, «θέλω να δώσω στα κράτη μέσο διαχείρισης έκτακτων καταστάσεων. Θα είναι προαιρετικό, δοκιμαστικό, με πλήρη διαφάνεια.»
Ο Πορτογάλος γέλασε με πικρία. «Δοκιμαστικό, λέτε… και ποιος θα αναλάβει το ρίσκο; Εμείς;»
«Μόνο αν συμφωνήσετε να το δοκιμάσετε,» είπε ήρεμα ο Πιερρακάκης.
Η ένταση αυξανόταν, αλλά δεν είχε τελειώσει. Με μια μικρή παύση, συνέχισε: «Και, επιπλέον,» συνέχισε ο Πιερρακάκης, «προτείνω προσωρινά IOU για την πληρωμή της Ρωσίας για το φυσικό αέριο που αγοράζουμε. Ταυτόχρονα, προτείνω και κατάσχεση των ρωσικών κεφαλαίων που βρίσκονται στην Ευρώπη, ώστε να κάτσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία. Αυτό θα απελευθέρωνε ρευστότητα και θα δοκίμαζε νέες μορφές συναλλαγών χωρίς να παραβιάζουμε καμία συνθήκη.»
Ο Γερμανός χτύπησε το τραπέζι με δύναμη. «Τι λέτε; Είναι αδιανόητο!»
Ο Ιταλός χαμογέλασε ειρωνικά και μια γνωστή ιταλική φράση του ήρθε να πει.
«Έτσι θα αναγκαστούν να συνεργαστούν,» είπε ο Πιερρακάκης, «και θα δούμε τα όρια του συστήματος σε πραγματικό χρόνο.»
Η αίθουσα μούδιασε. Η ένταση ήταν σχεδόν απτή. Κάθε υπουργός ζύγιζε τις λέξεις του, το κάθε βλέμμα έμοιαζε με προειδοποίηση, και η ιδέα ενός IOU συν κατάσχεση έκανε την ατμόσφαιρα να μυρίζει σαν θρίλερ.
Όλοι γύρισαν προς τον Πιερρακάκη, τα βλέμματα γεμάτα αμφιβολία, ανησυχία και μια δόση θαυμασμού.
Και τότε ο Πιερρακάκης πήρε μια βαθιά ανάσα και προχώρησε στην πιο ακραία σκέψη του: κούρεμα του αμερικανικού χρέους.
«Και για να διασφαλίσουμε την καλή συνεργασία με τον Πρόεδρο Τραμπ, προτείνω να συζητήσουμε τη δυνατότητα αναδιάρθρωσης μέρους του αμερικανικού χρέους», είπε, κοιτώντας στα μάτια κάθε υπουργό. «Ξέρω ότι ακούγεται ριζοσπαστικό, αλλά είναι στρατηγικό. Μπορεί να μας δώσει χρόνο για να σταθεροποιήσουμε την ευρωζώνη».
Η έκρηξη ήταν άμεση. Ο Σκανδιναβός υπουργός έπεσε πάνω στο τραπέζι με τις γροθιές του. «Τι είπατε; Αμερικανικό χρέος; Τρελαθήκατε;!» φώναξε, και οι υπόλοιποι άρχισαν να μιλούν ταυτόχρονα, με φωνές που καλύπτονταν η μία από την άλλη.
«Δεν μπορεί να γίνει!» φώναξε ο Γερμανός, σχεδόν πανικοβλημένος. «Αυτό ισοδυναμεί με παγκόσμιο πανικό!»
Ο Γάλλος χτύπησε το κεφάλι του με την παλάμη του. «Αυτό είναι αυτοκτονία! Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι τέτοιο!»
Ο Πιερρακάκης προσπάθησε να εξηγήσει: «Δεν λέω να το επιβάλλουμε. Λέω να το θέσουμε ως συζήτηση, να εξετάσουμε τις δυνατότητες, να κάνουμε το θέμα γνωστό. Είναι πολιτικό εργαλείο, όχι εκτελεστικό».
Ο Ιταλός γέλασε. «Αν το επιχειρήσουμε, οι αγορές θα καταρρεύσουν σε δευτερόλεπτα. Το δολάριο θα εκτοξευτεί, το παγκόσμιο εμπόριο θα σταματήσει, οι τράπεζες κινδυνεύουν.»
«Ακριβώς», είπε ο Πιερρακάκης, κρατώντας τον τόνο του σοβαρό, «και θέλω να καταλάβουμε γιατί κανείς δεν τολμά να το συζητήσει. Αυτό που φαίνεται αδύνατο μπορεί να αποκαλύψει τα όρια του συστήματος.»
Ο Γερμανός υπουργός σήκωσε τον δείκτη. «Και ποιος θα το σταματήσει; Οι Αμερικανοί; Η ΕΚΤ; Οι αγορές; Όλοι θα πανικοβληθούν!»
Ο Πορτογάλος γέλασε πικρά. «Και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι; Θα μας θεωρήσουν τρελούς;»
«Ή θα καταλάβουν ότι η λιτότητα δεν είναι η μόνη επιλογή,» είπε ο Πιερρακάκης, κοιτάζοντας έναν-έναν γύρω από το τραπέζι.
Η συζήτηση συνεχίστηκε με ένταση, εκρήξεις υπουργών και διαλόγους που ζύγιζαν κάθε λέξη. Ο Πιερρακάκης έβλεπε την κάθε αντίδραση: οι μικρές χώρες ήταν προσεκτικές, οι μεγάλες έδειχναν φόβο και θυμό, οι τεχνοκράτες κρατούσαν σημειώσεις με μανία, και οι δημοσιογράφοι φανταζόταν ήδη τις επικεφαλίδες.
«Αν δεν το κάνουμε τώρα, πότε;» σκέφτηκε. «Αλλά αν το επιχειρήσουμε, μπορεί να καταρρεύσει η Ευρώπη.»
Καθώς οι λεπτομέρειες του παράλληλου συστήματος πληρωμών συζητιούνταν, ο Ισπανός είπε: «Δεν καταλαβαίνω, πώς θα λειτουργήσει αυτό; Μήπως δημιουργούμε νέο χάος;»
«Όχι,» απάντησε ο Πιερρακάκης, «είναι δοκιμαστικό, πλήρως ελεγχόμενο. Στόχος είναι να δούμε πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αποφυγή κρίσεων, όχι για να υποκαταστήσει το ευρώ.»
Ο Γάλλος κούνησε το κεφάλι του. «Αν εφαρμόσουμε κάτι τέτοιο, οι Βόρειοι θα φρικάρουν.»
«Ίσως. Αλλά πρέπει να ανοίξουμε τη συζήτηση,» είπε ο Πιερρακάκης.
Όλη η αίθουσα μούδιασε. Σιωπή. Κάθε υπουργός ζύγιζε λέξεις, ενέργειες, πιθανές συνέπειες. Κάθε δευτερόλεπτο φαινόταν να διαρκεί ώρες.
Τελικά, με μια βαθιά ανάσα, ο Πιερρακάκης έκλεισε την παρουσίαση. «Κατανοώ ότι όλα αυτά είναι ριψοκίνδυνα. Αλλά η Ευρώπη πρέπει να δει τι μπορεί να συζητήσει, όχι μόνο τι επιβάλλει η λιτότητα.»
Οι υπουργοί αντάλλαξαν βλέμματα. Κανείς δεν ήξερε τι να πει. Ο Γερμανός υπερτόνισε την αβεβαιότητα. Ο Γάλλος φάνηκε σκεπτικός. Ο Ιταλός σιγογέλασε. Ο Πορτογάλος και ο Ισπανός κοιτούσαν το κενό, λες και προσπαθούσαν να φανταστούν έναν κόσμο όπου αυτά τα μέτρα θα μπορούσαν να περάσουν.
Και εκεί, στο φαντασιακό του μυαλό, ο Πιερρακάκης συνειδητοποίησε ότι όλα αυτά ήταν το όνειρό του. Το Eurogroup του δεν ήταν ακόμα αληθινό. Η λιτότητα, η σταθερότητα, οι κανόνες — όλα ήταν όρια που δεν μπορούσε να ξεπεράσει.
Καθώς έκλεινε τα χαρτιά και κοίταζε το μεγάλο οβάλ τραπέζι, ξύπνησε έντρομος. Το όνειρό του είχε φανερώσει την επιθυμία του να τολμήσει, να αμφισβητήσει, να αλλάξει το status quo, αλλά η πραγματικότητα ήταν διαφορετική: κανείς δεν παίρνει μέτρα διαφορετικά από τη λιτότητα, το πολιτικό πλαίσιο περιορίζει κάθε ριψοκίνδυνη κίνηση, και η Ευρώπη παραμένει εγκλωβισμένη στους κανόνες και τη σταθερότητά της.
Το Eurogroup ήταν εκεί, έτοιμο να τον περιμένει, αλλά η δύναμη να αλλάξει τα δεδομένα ήταν κάτι που ακόμα ανήκε μόνο στα όνειρά του.
