Toυ Μελέτη Ρεντούμη
Το νέο δόγμα ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως αυτό διαμορφώνεται μετά την επιχείρηση στο έδαφος της Βενεζουέλας και τη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο, επαναφέρει με έντονο τρόπο στο προσκήνιο, το ιστορικό δόγμα Μονρόε που μιλούσε για την κυριαρχία των ΗΠΑ, από την εποχή του 19ου αιώνα στο Δυτικό Ημισφαίριο.
Η Ουάσινγκτον δείχνει πλέον διατεθειμένη να επαναπροσδιορίσει τη Λατινική Αμερική ως ζώνη άμεσου στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπου η ασφάλεια, η ενέργεια και η πολιτική σταθερότητα, θεωρούνται άρρηκτα συνδεδεμένες με την εθνική της ισχύ.
Πιο συγκεκριμένα, η επιχείρηση στη Βενεζουέλα δεν μπορεί να ιδωθεί μόνο ως μια μεμονωμένη κίνηση κατάργησης ενός αυταρχικού καθεστώτος, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη λογική επαναφοράς της αμερικανικής επιρροής στην περιοχή, σε μια συγκυρία όπου η Λατινική Αμερική είχε τα τελευταία χρόνια μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Οι ΗΠΑ επιχειρούν να καταστήσουν σαφές ότι δεν αποδέχονται πλέον γκρίζες ζώνες γεωπολιτικής παρουσίας κοντά στα σύνορά τους και ότι είναι έτοιμες να δράσουν πιο αποφασιστικά, ακόμα και μονομερώς, όταν θεωρούν πως απειλείται η περιφερειακή τους ασφάλεια.
Κεντρικός πυλώνας αυτού του νέου δόγματος είναι η ενέργεια και ειδικότερα το πετρέλαιο. Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, όμως η παραγωγή της έχει καταρρεύσει λόγω κακοδιαχείρισης, κυρώσεων και έλλειψης επενδύσεων.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ανοίξουν τον δρόμο για μια ελεγχόμενη επανεκκίνηση της παραγωγής, με δυτική τεχνογνωσία και κεφάλαια, ώστε να αυξηθεί η προσφορά στην παγκόσμια αγορά και να μειωθεί η εξάρτηση από ασταθείς ή εχθρικές πηγές ενέργειας. Παράλληλα, η ενίσχυση της παραγωγής στη Βενεζουέλα λειτουργεί και ως μοχλός πίεσης προς τον ΟΠΕΚ και τις χώρες που χρησιμοποιούν την ενέργεια ως γεωπολιτικό όπλο.
Η στρατηγική αυτή δεν περιορίζεται μόνο στη Βενεζουέλα, καθώς οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν μια συνολική αναδιάταξη του ενεργειακού χάρτη της Λατινικής Αμερικής. Για παράδειγμα, χώρες όπως η Βραζιλία, η Κολομβία και το Μεξικό βρίσκονται ήδη στο επίκεντρο αμερικανικού ενδιαφέροντος, τόσο για νέες επενδύσεις όσο και για μακροπρόθεσμες ενεργειακές συμφωνίες.
Στόχος είναι η δημιουργία ενός φιλικού προς τη Δύση ενεργειακού μπλοκ στο δυτικό ημισφαίριο, που θα λειτουργεί ως αντίβαρο στις αναταράξεις της Μέσης Ανατολής και στις ενεργειακές πιέσεις που ασκεί η Ρωσία.
Ταυτόχρονα, το μήνυμα προς την Κίνα είναι σαφές και πολυεπίπεδο. Το Πεκίνο έχει επενδύσει σημαντικά στη Λατινική Αμερική, τόσο μέσω δανείων όσο και μέσω ενεργειακών και υποδομικών έργων, αποκτώντας πολιτική επιρροή και πρόσβαση σε πρώτες ύλες.
Με τη νέα αυτή πολιτική, οι ΗΠΑ επιχειρούν να ανακόψουν την περαιτέρω κινεζική διείσδυση, υπογραμμίζοντας ότι η Λατινική Αμερική παραμένει κρίσιμος χώρος αμερικανικής στρατηγικής ευθύνης.
Παράλληλα, η κίνηση στη Βενεζουέλα λειτουργεί ως προειδοποίηση και προς την Μόσχα, ότι η ρωσική παρουσία και στήριξη σε αντιδυτικά καθεστώτα δεν θα μένει αναπάντητη, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι ΗΠΑ θεωρούν ότι διαθέτουν ιστορικό και γεωπολιτικό προβάδισμα.
Σε κάθε περίπτωση, το νέο αμερικανικό δόγμα ασφαλείας μοιάζει να επαναφέρει τη λογική του δόγματος Μονρόε σε σύγχρονη μορφή, ξεπερνώντας ακόμη και τις γκρίζες γραμμές του διεθνούς δικαίου, συνδυάζοντας στρατιωτική ισχύ, ενεργειακή στρατηγική και γεωοικονομικά εργαλεία.
Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι η επιχείρηση στη Βενεζουέλα δεν αφορά μόνο το μέλλον μιας χώρας ή ενός καθεστώτος, αλλά αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου μηνύματος της νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας, με το οποίο οι ΗΠΑ δηλώνουν πως είναι έτοιμες να υπερασπιστούν την επιρροή τους στο δυτικό ημισφαίριο και να επανακαθορίσουν τους όρους του παγκόσμιου γεωπολιτικού παιχνιδιού.
Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός
