Ο Μητσοτάκης, η συνταγματική αναθεώρηση, η σπαζοκεφαλιά με τον εκλογικό νόμο, το Κινάλ και το …ΚΙΔΗΣΟ

Του Νίκου Λακόπουλου

Καθώς είθισται μετά τις εκλογές να συζητάμε για το πότε θα γίνουν οι …επόμενες εκλογές μόλις μια βδομάδα μετά την απομάκρυνση από τις κάλπες άρχισε η συζήτηση για τον εκλογικό νόμο και την απλή αναλογική -με την οποία προβλέπεται να γίνουν. Η συνταγματική αναθεώρηση που θα συζητηθεί από τον Σεπτέμβριο είναι μια θαυμάσια ευκαιρία –εκ της πλαγίας, κατά τον συνταγματολόγο Νίκο Αλιβιζάτο- να αλλάξει ο νόμος και να ισχύσει άλλο σύστημα από τις επόμενες εκλογές- με 180 κι όχι 200 ψήφους στη Βουλή.

Το πρώτο πρόβλημα σ΄αυτό το ενδεχόμενο είναι πως χρειάζεται η συναίνεση του Κινάλ -που έχει πάρει 22 έδρες, άρα +158=180, που όμως έχει εκφράσει άποψη για κατάργηση μεν, αλλά με μικρότερο μπόνους κλιμακούμενο μπόνους έως 40 εδρών. Το δεύτερο πρόβλημα είναι πως το μπόνους αφορά το πρώτο κόμμα και είναι πιθανό αυτό να είναι ο ΣΥΡΙΖΑ- Προοδευτική Συμμαχία και όχι η Νέα Δημοκρατία!

Αυτό θα έχει ως συνέπεια να μην μπορεί να σχηματισθεί κυβέρνηση με την συμμαχία Νέας Δημοκρατίας -Κινάλ, αλλά -αν δεν έχει τόσο μεγάλο ποσοστό το πρώτο κόμμα- να είναι μονόδρομος η συνεργασία ΣΥΡΙΖΑ- Κινάλ ίσως και με ένα τρίτο κόμμα. Ένα αίτημα που εκφράζουν από καιρό ορισμένα  στελέχη του Κινάλ και μεταξύ των άλλων ένας από τους βουλευτές του κόμματος -που εισήλθε στην Βουλή στις 7 Ιουλίου με αξιώσεις να παίξει ένα ρόλο, ως πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και πρωθυπουργός, μεγαλύτερο από αυτόν του απλού βουλευτή: ο Γιώργος Παπανδρέου.

Φυσικά το ίδιο ισχύει αν έλθει πρώτο κόμμα η Νέα Δημοκρατία ξανά, αλλά με μικρότερο ποσοστό που δεν θα της επιτρέπει αυτοδυναμία. Πολύ περισσότερο αν συμφωνήσει στην κατάργηση της απλής αναλογικής, αλλά και του μπόνους των 50 εδρών -υπέρ ενός μικρότερου: το Κινάλ γίνεται ο ρυθμιστής της επόμενης κυβέρνησης και ο Γιώργος Παπανδρέου και οι βουλευτές που θα συνταχθούν μαζί του οι …ρυθμιστές του Κινάλ. Και του εκλογικού νόμου που θα προκύψει από την συνταγματική αναθεώρηση: ο ΓΑΠ είναι αυτός που κατέχει την 180ή έδρα που χρειάζεται για να αλλάξει ο νόμος από τις επόμενες εκλογές.

Ο Ανδρέας Λοβέρδος, συνταγματολόγος και καλός στην αριθμητική προανήγγειλε από την βραδιά των εκλογών ότι το σχετικό άρθρο του Συντάγματος μπορεί να αλλάξει και η αλλαγή εκλογικού νόμου να ισχύει από τις αμέσως επόμενες και όχι τις μεθεπόμενες εκλογές.  Το άρθρο 54, παρ. 1 του Συντάγματος ορίζει πως «το εκλογικό σύστημα και οι εκλογικές περιφέρειες ορίζονται με νόμο που ισχύει από τις μεθεπόμενες εκλογές, εκτός και αν προβλέπεται η ισχύς του άμεσα από τις επόμενες εκλογές με ρητή διάταξη που ψηφίζεται με την πλειοψηφία των δύο τρίτων του όλου αριθμού των βουλευτών». 

Το συγκεκριμένο άρθρο έχει συμπεριληφθεί στις αναθεωρητέες διατάξεις, με δεδομένο όμως ότι πέρασε με 151 ψήφους, απαιτείται πλειοψηφία τουλάχιστον 180 ψήφων για να αλλάξει. Το άρθρο όμως δεν κρίθηκε αναθεωρητέο σε ό,τι αφορά τον εκλογικό νόμο και πολλοί μιλάνε ήδη για συνταγματική εκτροπή. Δεν μπορεί να υπάρξει αναθεώρηση άρθρου για το οποίο δεν έχει γίνει καμία συζήτηση στην πρώτη κοινοβουλευτική διαδικασία.

Στο σημείο αυτή παρεμβαίνει ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος με άρθρο του στην Καθημερινή θυμίζοντας ότι το 2001, ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. περιέλαβαν στο Σύνταγμα μια παλιά ιδέα του κ. Γιάννη Βαρβιτσιώτη, σύμφωνα με την οποία το εκλογικό σύστημα και οι εκλογικές περιφέρειες δεν μπορούν να αλλάξουν για τις αμέσως επόμενες εκλογές, αλλά για τις μεθεπόμενες. Το σκεπτικό ήταν ότι έτσι καμιά κυβέρνηση δεν θα μπορεί να αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού για βραχυπρόθεσμα εκλογικά οφέλη.

«Κανονικά ο κ. Μητσοτάκης θα είχε σήμερα μία και μόνο εναλλακτική λύση: να προχωρήσει αμέσως στην αλλαγή του εκλογικού νόμου, στηριζόμενος στην πλειοψηφία της Ν.Δ., με προοπτική τη διεξαγωγή «διπλών εκλογών» το 2023 (ή οποτεδήποτε διαλυθεί η παρούσα Βουλή). Από αυτές, λόγω απλής αναλογικής, θα ήταν δύσκολο να αναδειχθεί βιώσιμη κυβέρνηση χωρίς τη συναίνεση της Ν.Δ. Τούτο θα είχε συνέπεια να διεξαχθούν αμέσως μετά νέες εκλογές (οι «μεθεπόμενες»), με τον εκλογικό νόμο της Ν.Δ. Αυτές ο κ. Μητσοτάκης θα είχε κάθε λόγο να ελπίζει ότι θα τις κερδίσει, πετυχαίνοντας μάλιστα αυτοδύναμη πλειοψηφία, λόγω επαναφοράς της ενισχυμένης».

Αυτό είναι ένα σενάριο που δεν απαιτεί την συναίνεση του Κινάλ που προβλέπει μειωμένο μπόνους, άρα και δυσκολία σχηματισμού κυβέρνησης χωρίς την συναίνεσή του.  Ο ΣΥΡΙΖΑ- κατά τον κ. Αλιβιζάτο- προκειμένου να κατοχυρώσει και συνταγματικά την απλή αναλογική, έκανε το λάθος. Αντί να προτείνει την προσθήκη νέας διάταξης συμπεριέλαβε στις αναθεωρητέες διατάξεις την παράγραφο 1 του άρθρου αυτού,  και «κατά την κρατούσα άποψη, το ως άνω σκεπτικό του ΣΥΡΙΖΑ δεν δεσμεύει την παρούσα Βουλή. Ως αναθεωρητική, συνεπώς, αυτή μπορεί να τροποποιήσει την κρίσιμη παράγραφο κατά το δοκούν».

Η ΝΔ μπορεί «δια της πλαγίας» να αποφύγει τις «διπλές» εκλογές το 2023 και να ενταφιάσει από σήμερα την απλή αναλογική. «Κάτι τέτοιο ασφαλώς θα έμοιαζε με πιρουέτα, αλλά, νομικά, δεν θα ήταν αθέμιτο»  λέει ο κ. Αλιβιζάτος και ανοίγει «δύο εξίσου σημαντικά ζητήματα: τον σταυρό προτίμησης και την ψήφο των αποδήμων:  «Μήπως ήρθε η ώρα, αν όχι να καταργηθεί, τουλάχιστον να περιοριστεί ο πρώτος, ώστε να διευκολυνθεί η είσοδος στη Βουλή προσώπων που, με τη γνωστή σταυροδοσία δεν θα είχαν καμιά πιθανότητα να το πετύχουν; Μια τέτοια αλλαγή θα ταίριαζε, πιστεύω, στο προφίλ του κ. Μητσοτάκη».

Το θέμα είναι λοιπόν πιο σύνθετο και η συζήτηση δεν άρχισε ακόμα. Ο Γιώργος Παπανδρέου πάντως το 2016 είχε εκφράσει την άποψη που πρότεινε στον  τότε πρωθυπουργό να εξεταστεί ένα μικτό σύστημα μονοεδρικών, αλλά και περιφερειακές λίστες, τύπου Επικρατείας αλλά σε περιφερειακό επίπεδο. «Αυτό σπάει το μαύρο χρήμα. Αν πάμε λοιπόν στη λογική της απλής αναλογικής δεν μπορεί παρά να είναι προϋπόθεση το σπάσιμο των περιφερειών».

Προφανώς μετά το σπάσιμο των περιφερειών μένει η θέση του προέδρου του ΚΙΔΗΣΟ υπέρ της απλής αναλογικής και εναντίον της συγκυβέρνησης με την Δεξιά. Κι ακούγεται δυνατά  αυτό που είπε ο Δημήτρης Ρέππας πως είναι «ύβρις να πανηγυρίζουμε για το 8%» που πήρε το κόμμα στις εκλογές. «Ο κόσμος καταλάβαινε πως θέλαμε να συνεργαστούμε με τη ΝΔ. Δώσαμε λάθος στίγμα. Φτάσαμε στο σημείο να υπερασπιζόμαστε τον Σαμαρά και όχι το ΠΑΣΟΚ».

Οι επόμενες βδομάδες θα είναι αποκαλυπτικές για το τι ακριβώς επιδιώκει η Νέα Δημοκρατία και τι θα κάνει το Κινάλ ή ίσως τα κόμματα που θα προκύψουν από αυτό. Οι επόμενες εκλογές -που ένα σενάριο τις θέλει πολύ κοντά ώστε να καεί η απλή αναλογική και να ξαναγίνουν με νόμο που θα ψηφίσει μόνη της η Νέα Δημοκρατία- θα είναι σπαζοκεφαλιά για λίγους.

Αν η Νέα Δημοκρατία επαναφέρει το νόμο με το μπόνους των 50 εδρών αυτό μπορεί να βοηθήσει τον …ΣΥΡΙΖΑ να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση! Με αφετηρία το 32% και δεδομένης της φθοράς της ΝΔ και της απουσίας άλλων κομμάτων θα στοχεύει σε ποσοστά πάνω από 40% -αν δεν αυτοκτονήσει -πράγμα που δεν φαίνεται.

Αν συναινέσει με το Κινάλ σε ένα μικρότερο μπόνους για να μαζέψει τους 180 ψήφους θα έχει αποδεχθεί κυβερνήσεις συμμαχίας στο μέλλον που αν έλθει δεύτερο κόμμα δεν θα την …συμπεριλαμβάνουν.