Του Απόστολου Λουλουδάκη
Κάθε Σεπτέμβριο, η Θεσσαλονίκη μετατρέπεται σε μια απέραντη πολιτική παλαίστρα, όπου η μυρωδιά από τα σουβλάκια της πλατείας Αριστοτέλους αναμειγνύεται γλυκά με τις υποσχέσεις για μειώσεις φόρων και αυξήσεις συντάξεων. Σε αυτό ακριβώς το σκηνικό, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει χτίσει τη δική του ξεχωριστή παράδοση. Αν η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης είναι το μεγάλο παζάρι της χώρας, ο νυν πρωθυπουργός έχει αποδείξει ότι ξέρει να περπατά στους διαδρόμους του, αλλάζοντας κοστούμια, ρόλους και ρητορική, ανάλογα με το αν κάθεται στα έδρανα της αντιπολίτευσης ή στον θώκο της εξουσίας. Από τις ημέρες της δημιουργικής αμφισβήτησης μέχρι τα χρόνια της απόλυτης κυβερνητικής σταθερότητας, οι εμφανίσεις του στο Βελλίδειο αποτελούν ένα ζωντανό χρονικό της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας, γεμάτο με επικοινωνιακά τεχνάσματα, ψηφιακά άλματα και υποσχέσεις που άντεξαν όσο κρατάει ένα Σαββατοκύριακο στη συμπρωτεύουσα.
Όλα ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του 2010, όταν ο νεοεκλεγείς τότε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης ανέβαινε στη Θεσσαλονίκη με τον αέρα του μεταρρυθμιστή που θα σώσει τη χώρα από τον λαϊκισμό. Το σύνθημα ήταν απλό και δυτικότροπο: «Μπορούμε». Η εικόνα του στο βήμα της έκθεσης ήταν προσεκτικά μελετημένη. Χωρίς γραβάτα, με τα μανίκια ελαφρώς ανασηκωμένα για να δείχνει έτος για δουλειά, και με μια παρουσίαση που θύμιζε περισσότερο παρουσίαση νέου προϊόντος της Apple παρά την κλασική, ξύλινη ομιλία Έλληνα πολιτικού. Εκείνες τις ημέρες, το αφήγημα επικεντρωνόταν στη λιτότητα του κράτους και στις φοροελαφρύνσεις που θα έφερναν την ανάπτυξη. Ο αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας κοιτούσε το ακροατήριο στα μάτια και υποσχόταν ένα μικρότερο, ευέλικτο κράτος, καταγγέλλοντας τις παροχές της τότε κυβέρνησης ως καθαρό εξαγορασμό ψήφων. Ήταν η εποχή που η αλεπού κοιτούσε το παζάρι απέξω, επικρίνοντας τις τιμές των προϊόντων και υποσχόμενη ότι, αν έμπαινε μέσα, θα έφερνε καλύτερα εμπορεύματα με χαμηλότερο κόστος.
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε το 2019. Έχοντας κερδίσει τις εκλογές, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέβηκε στη ΔΕΘ όχι πλέον ως ο κατήγορος, αλλά ως ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού. Η ρητορική άλλαξε μέσα σε μια νύχτα. Η ανάγκη για δημοσιονομική πειθαρχία έδωσε τη θέση της στην ανάγκη για γρήγορα αντανακλαστικά και την υλοποίηση των πρώτων μεγάλων δεσμεύσεων. Το κλίμα ήταν πανηγυρικό, οι επιχειρηματίες χειροκροτούσαν όρθιοι και οι υποσχέσεις για μείωση του ΕΝΦΙΑ και του εισαγωγικού φορολογικού συντελεστή έγιναν το κεντρικό μενού της διοργάνωσης. Το παζάρι είχε πλέον νέο διαχειριστή, ο οποίος υποσχόταν ότι οι μέρες της μιζέριας είχαν περάσει ανεπιστρεπτί.
Ωστόσο, η μοίρα λατρεύει την ειρωνεία, και ο διαχειριστής του παζαριού βρέθηκε σύντομα αντιμέτωπος με καταστάσεις που κανένα αμερικανικό εγχειρίδιο πολιτικής επικοινωνίας δεν θα μπορούσε να προβλέψει. Το 2020, η πανδημία του κορωνοϊού μετέτρεψε τη ΔΕΘ σε μια σκιά του εαυτού της. Στο Βελλίδειο δεν υπήρχαν οι συνηθισμένες λαοθάλασσες των κομματικών στελεχών, ούτε οι εκατοντάδες δημοσιογράφοι που συνωστίζονταν για μια ερώτηση. Λίγοι εκλεκτοί, καθισμένοι σε αποστάσεις ασφαλείας και φορώντας μάσκες, άκουγαν τον πρωθυπουργό να μιλά για υγειονομικά πρωτόκολλα, τη θωράκιση του Εθνικού Συστήματος Υγείας και τις οικονομικές ενισχύσεις για τις επιχειρήσεις που κατέβαζαν ρολά. Το «Μπορούμε» της αντιπολίτευσης είχε μετατραπεί στο «Πρέπει να αντέξουμε» της διακυβέρνησης. Η αλεπού έπρεπε τώρα να ελιχθεί ανάμεσα σε πρωτόγνωρα εμπόδια, προσπαθώντας να πείσει ότι το παζάρι παραμένει ανοιχτό, ακόμα κι αν δεν επιτρέπεται σε κανέναν να ψωνίσει.
Τα επόμενα χρόνια, η ενεργειακή κρίση και ο πληθωρισμός ανάγκασαν το κυβερνητικό επιτελείο να ανακαλύψει ξανά τη γοητεία των κοινωνικών επιδομάτων, εκείνων ακριβώς που κάποτε ξόρκιζε. Οι ομιλίες στη Θεσσαλονίκη άρχισαν να γεμίζουν με μια νέα ορολογία: Market Pass, Fuel Pass, Tourism For All και κάθε λογής ψηφιακά κουπόνια που σκοπό είχαν να ανακουφίσουν τον μέσο πολίτη από την ακρίβεια. Ο πρωθυπουργός, με την άνεση του ανθρώπου που γνωρίζει ότι δεν υπάρχει ισχυρός αντίπαλος στον ορίζοντα, παρουσίαζε αυτά τα πακέτα στήριξης δισεκατομμυρίων ευρώ ως δείγμα μιας κοινωνικής και συμπεριληπτικής πολιτικής. Οι επικριτές του, βέβαια, δεν έχαναν την ευκαιρία να σημειώσουν ότι ο μεγάλος πολέμιος των επιδομάτων είχε μετατραπεί στον μεγαλύτερο χορηγό τους, αποδεικνύοντας ότι στο παζάρι της πολιτικής, το εμπόρευμα προσαρμόζεται πάντα στη ζήτηση της πελατείας.
Η εμφάνιση του 2023 σημαδεύτηκε από τις μεγάλες καταστροφές στη Θεσσαλία, αναγκάζοντας τον πρωθυπουργό να αναβάλει την προγραμματισμένη του παρουσία και να ανέβει στη Θεσσαλονίκη με καθυστέρηση, χωρίς τους παραδοσιακούς πανηγυρισμούς. Το κλίμα ήταν βαρύ και η ομιλία επικεντρώθηκε στην κλιματική αλλαγή και την ανάγκη για αναδιοργάνωση του κράτους. Ήταν μια από τις στιγμές που η πραγματικότητα εισέβαλε βίαια στο επικοινωνιακό σκηνικό της ΔΕΘ, θυμίζοντας σε όλους ότι οι υποσχέσεις για ψηφιακό κράτος και εκσυγχρονισμό δοκιμάζονται σκληρά όταν οι υποδομές της χώρας καταρρέουν.
Η μεγάλη διεθνής καταιγίδα, ωστόσο, είχε ξεκινήσει νωρίτερα και άπλωσε βαριά τη σκιά της πάνω από τους πάγκους της ΔΕΘ το 2024. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, που είχε ξεσπάσει με τη ρωσική εισβολή, δεν ήταν πλέον μια μακρινή γεωπολιτική κρίση, αλλά ένας μόνιμος παράγοντας που αναποδογύριζε την εγχώρια οικονομία. Όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέβηκε στο βήμα το 2024, το αφήγημα της «εισαγόμενης ακρίβειας» είχε γίνει η επίσημη επωδός της κυβέρνησης. Η αλεπού του Μαξίμου έπρεπε τώρα να εξηγήσει στο κοινό γιατί οι λογαριασμοί του ρεύματος και οι τιμές στα ράφια των σούπερ μάρκετ παρέμεναν στα ύψη, παρά τις θριαμβευτικές προβλέψεις των προηγούμενων ετών. Η απάντηση δόθηκε με έντονο γεωπολιτικό τόνο: η Ελλάδα στάθηκε στη σωστή πλευρά της ιστορίας, στηρίζοντας την άμυνα του Κιέβου, αλλά αυτό το τίμημα της ελευθερίας μεταφράστηκε σε ενεργειακή αστάθεια και πληθωριστικές πιέσεις που σάρωναν την Ευρώπη. Στη ΔΕΘ του 2024, οι υποσχέσεις έδωσαν τη θέση τους στην ανάγκη για «δημοσιονομική σοβαρότητα» και στοχευμένες παρεμβάσεις, καθώς τα περιθώρια για γενικευμένες παροχές είχαν στενέψει δραματικά υπό το βάρος του ευρωπαϊκού πληθωριστικού κυκλώνα.
Το 2025, η κατάσταση στο διεθνές παζάρι περιπλέχθηκε ακόμα περισσότερο. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχιζόταν με αμείωτη ένταση, οι ρωσικές επιθέσεις κατέστρεφαν τις ενεργειακές υποδομές της χώρας, και η Ευρώπη βρισκόταν σε μια διαρκή αναζήτηση νέων ισορροπιών, ειδικά με τις αλλαγές στην αμερικανική ηγεσία και τις νέες διπλωματικές πιέσεις. Στο εσωτερικό μέτωπο, η κυβέρνηση Μητσοτάκη, διανύοντας το δεύτερο μισό της δεύτερης θητείας της, βρέθηκε αντιμέτωπη με την κόπωση των πολιτών. Στη ΔΕΘ του 2025, ο πρωθυπουργός επιχείρησε μια δύσκολη ισορροπία. Από τη μία πλευρά, έπρεπε να παρουσιάσει μια εικόνα ισχυρής και θωρακισμένης Ελλάδας, που επενδύει σε μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα για να αντιμετωπίσει την παγκόσμια αστάθεια, και από την άλλη, να κατευνάσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής που δεν έλεγε να υποχωρήσει. Το «καλάθι» της ΔΕΘ εκείνης της χρονιάς δεν είχε πια τα εντυπωσιακά pass του παρελθόντος, αλλά εστιάστηκε σε μόνιμες μειώσεις ασφαλιστικών εισφορών και ενισχύσεις των χαμηλόμισθων, σε μια προσπάθεια να αποδειχθεί ότι η κυβέρνηση δεν λειτουργεί με όρους πυροσβεστικούς, αλλά με στρατηγικό βάθος. Η αλεπού, με εμφανή τα σημάδια της κυβερνητικής φθοράς, προσπάθησε να πείσει το ακροατήριο ότι η σταθερότητα σε έναν κόσμο που φλέγεται είναι το πολυτιμότερο αγαθό που μπορεί να αγοράσει κανείς στο παζάρι.
Αν κοιτάξει κανείς συνολικά αυτή την πολυετή πορεία, θα διαπιστώσει ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατάφερε να μετατρέψει τη ΔΕΘ από ένα πεδίο παραδοσιακής πολιτικής σύγκρουσης σε μια πλατφόρμα διαχείρισης προσδοκιών και διεθνών κρίσεων. Είτε ως αρχηγός της αντιπολίτευσης που υπόσχεται το τέλος της φορολογικής καταιγίδας, είτε ως πρωθυπουργός που μοιράζει ανακουφιστικά πακέτα, είτε ως ο ηγέτης που πλοηγεί τη χώρα μέσα από τις συμπληγάδες των πανδημιών, των πλημμυρών και των ευρωπαϊκών πολέμων, ο στόχος παραμένει ο ίδιος: η διατήρηση της πολιτικής κυριαρχίας. Η αλεπού του ελληνικού πολιτικού σκηνικού απέδειξε ότι δεν φοβάται το παζάρι της Θεσσαλονίκης.
Αντίθετα, έμαθε να το χρησιμοποιεί για να εκθέτει τους αντιπάλους της, να αλλάζει επιχειρήματα ανάλογα με τον καιρό και να πείθει το κοινό ότι, παρά τις δυσκολίες, τις κρίσεις και τις αντιφάσεις, εκείνη ξέρει καλύτερα από τον καθένα πώς να κινείται ανάμεσα στους πάγκους, να προσαρμόζεται στα παγκόσμια γεωπολιτικά δεδομένα και να κλείνει τις καλύτερες συμφωνίες για τον εαυτό της. Και κάπως έτσι, ο Σεπτέμβριος στη Θεσσαλονίκη θα παραμένει πάντα η αγαπημένη του εποχή, το ιδανικό σκηνικό για την επόμενη πράξη του πολιτικού του έργου, σε ένα παζάρι που ποτέ δεν μένει ίδιο.
Η ομιλία στη ΔΕΘ του 2026 αποκτά χαρακτήρα τελικής αναμέτρησης με τον χρόνο. Διανύοντας τον τελευταίο χρόνο της κυβερνητικής του θητείας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανεβαίνει στο βήμα για να δώσει την υπέρτατη υπόσχεση: την ολοκλήρωση του «μεγάλου εκσυγχρονισμού». Το «καλάθι» του 2026 μετατρέπεται σε ένα πολιτικό ταμείο απολογισμού, όπου οι δεσμεύσεις για οριστική νίκη απέναντι στις παθογένειες της γραφειοκρατίας, για μόνιμες φοροελαφρύνσεις και για την πλήρη εδραίωση της οικονομικής σταθερότητας παρουσιάζονται ως η μόνη φυσική συνέχεια. Η αλεπού του Μαξίμου, έχοντας εξαντλήσει κάθε περιθώριο ελιγμών και τακτικών υποχωρήσεων, ποντάρει πλέον το τελευταίο της χαρτί στο συναίσθημα της ολοκλήρωσης του έργου. Υπόσχεται στους πολίτες ότι η θυσία των περασμένων ετών θα δικαιωθεί στην κάλπη, μετατρέποντας τη Θεσσαλονίκη στο εφαλτήριο για την τελική μάχη της υστεροφημίας και της πολιτικής του επιβίωσης.
Μόνο που στο βάθος του ορίζοντα, η ίδια η κοινωνία και οι ψηφοφόροι ετοιμάζουν τη δική τους απάντηση, θυμίζοντας στον έμπειρο πολιτικό ότι, όσο κι αν προσπαθείς να ελέγξεις το παιχνίδι, η λαϊκή σοφία έχει πάντα τον τελευταίο λόγο: εκατό η αλεπού αλλά εκατό ένα το αλεπουδάκι.
