Του Μενέλαου Σινάνου
Μάιος 2023. Παραμονές εκλογών. Σε τηλεοπτική εκπομπή, ο Αλέξης Τσίπρας ερωτάται αν υπάρχει ΣΥΡΙΖΑ χωρίς Τσίπρα. Η απάντηση είναι αποστομωτική στην ειλικρίνειά της: «Ο ΣΥΡΙΖΑ έρχεται από πολύ μακριά και θα πάει πολύ μακριά. Κι αν έλθει η ώρα, θα δούμε πώς είναι η σκορδαλιά δίχως σκόρδο». Τότε πολλοί το άκουσαν ως αυθόρμητη ατάκα. Ήταν ανακοίνωση σχεδίου.
Ο Τσίπρας δεν αστειευόταν. Περιέγραφε με λαϊκή γλώσσα αυτό που σχεδίαζε ψυχρά: αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, θα φύγει, αλλά πρώτα θα αποδείξει ότι χωρίς εκείνον ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι τίποτα. Δεν είναι κόμμα με ιδέες και δομή. Είναι σκορδαλιά χωρίς σκόρδο. Άνοστη, αδύναμη, περιττή. Και μετά τις εκλογές της 25ης Ιουνίου 2023, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ κατέρρευσε εκλογικά, η ατάκα μετατράπηκε σε αυτοεκπλήρωση, με τη βοήθεια του ίδιου.
Η αποφασιστικότητα που ποτέ δεν ήρθε όταν έπρεπε
Υπάρχει μια βαθιά ειρωνεία στη συμπεριφορά του Τσίπρα που αξίζει να καταγραφεί. Το 2015, όταν ο ελληνικός λαός τον εξουσιοδότησε με διπλή εντολή, από τις εκλογές του Ιανουαρίου και το δημοψήφισμα του Ιουλίου, να αντισταθεί στους δανειστές, εκείνος υπέκυψε. Τότε δεν «έπραξε τα δέοντα». Τότε επέλεξε τη διαχείριση αντί την ανατροπή, υπέγραψε το τρίτο μνημόνιο και παρέδωσε τη χώρα στις αγορές με τη δικαιολογία ότι «δεν υπήρχε άλλη επιλογή».
Σήμερα όμως η αποφασιστικότητα βρέθηκε. Όχι για να υπερασπιστεί τον λαό. Για να διαλύσει ό,τι έχτισε. Για να αποδείξει ότι χωρίς εκείνον δεν υπάρχει αριστερά. Αυτή η επιλεκτική αποφασιστικότητα, ανύπαρκτη απέναντι στους δανειστές και αμείλικτη απέναντι στους πρώην συντρόφους, είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο του χαρακτήρα του.
Η στρατηγική της «κάθαρσης»
Για κάθε αποτυχία του Τσίπρα, για κάθε έλλειψη αποφασιστικότητας, για κάθε ιστορική στιγμή που υπέκυψε αντί να αντισταθεί, πάντα έβρισκε άλλους να φορτώσει την ευθύνη. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Είναι σύστημα.
Το 2015 φταίγανε οι “σαμποτέρ” μέσα στην κυβέρνηση, εκείνοι που τόλμησαν να πουν “όχι” όταν εκείνος επέλεξε να πει “ναι” στους δανειστές. Το 2023 φταίγανε τα στελέχη του κόμματος που δεν τον στήριξαν, η έλλειψη πειθαρχίας, ο λαός που δεν τον εμπιστεύτηκε. Ποτέ ο ίδιος. Πάντα οι άλλοι. Και αυτό το μοτίβο, η συστηματική μεταφορά ευθύνης, η άρνηση αυτοκριτικής, η ανάγκη να υπάρχει πάντα ένας εχθρός εντός, δεν είναι ψυχολογική αδυναμία. Είναι πολιτική στρατηγική.
Ο εχθρός εντός έχει πάντα χρησιμότητα: δικαιολογεί τις αποτυχίες, συσπειρώνει τους πιστούς και, το πιο σημαντικό, δίνει άλλοθι για την επόμενη κίνηση.
Οι «ποινικοί» και η τελική πράξη
Και τώρα έρχεται η κορύφωση αυτής της λογικής. Ο Παύλος Πολάκης, ο σκληρός εκφραστής της επιθετικής ρητορικής, ο μαχητής που δεν ντρεπόταν να ονομάζει τους εχθρούς με το όνομά τους, σήμερα είναι «ποινικός». Ο Νίκος Παππάς, ο άνθρωπος που ήταν παντού δίπλα του επί χρόνια, ο πραγματικός «κολλητός» του, έγινε «ποινικός». Η Ρένα Δούρου, «ποινική». Ο Τσίπρας δεν θέλει καμία σχέση με «ποινικούς».
Το ειρωνικό και πολιτικά αποκαλυπτικό είναι ότι ενώ ο Τσίπρας αποκαλεί «ποινικούς» τους πρώην συντρόφους του, ο ίδιος βρίσκεται αντιμέτωπος με δημόσιες κατηγορίες για τη διαχείριση της δικαιοσύνης όσο ήταν στην εξουσία. Βέβαια, και γι’ αυτό, όπως πάντα, την ευθύνη είχαν άλλοι. Και ο ΣΥΡΙΖΑ που «ήρθε από πολύ μακριά» βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους διάλυσης, με αντιμαχόμενες ομάδες, αμφισβητούμενη ηγεσία και βουλευτές να αποχωρούν ο ένας μετά τον άλλον.
Το κενό που αφήνει
Υπάρχει ένα ερώτημα που η ελληνική Αριστερά πρέπει να αντιμετωπίσει κατάματα: πώς ένας άνθρωπος χωρίς ιδεολογική ταυτότητα, χωρίς αναλλοίωτες αρχές, χωρίς ιστορική συνέχεια με την παράδοση της Αριστεράς, κατάφερε να ηγηθεί του μεγαλύτερου αριστερού κόμματος της χώρας για τόσα χρόνια;
Η απάντηση είναι αποκαλυπτική: δεν ήταν η Αριστερά που διάλεξε τον Τσίπρα. Ήταν η κρίση, η ασφυξία των μνημονίων, η απόγνωση. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η Αριστερά αναγκάστηκε να αποδεχθεί ένα πρόσωπο που να «πουλά» ελπίδα χωρίς να δεσμεύεται από ιδεολογικά δεσμά. Κάτω από αυτή την πίεση, χωρίς τον απαραίτητο χρόνο για να αξιολογήσει, η Αριστερά δεν πρόσεξε τι πραγματικά κρυβόταν πίσω από τη συγκεκριμένη ρητορική.
Η σκορδαλιά και η συνταγή
Η σκορδαλιά χωρίς σκόρδο δεν ήρθε από μόνη της. Την έφτιαξε εκείνος. Επιμελώς. Με πρόθεση. Έχτισε ένα κόμμα γύρω από το πρόσωπό του, όχι γύρω από ιδέες. Απέτρεψε τη δημιουργία ηγετικών στελεχών που θα μπορούσαν να τον αμφισβητήσουν. Και όταν ήρθε η ώρα που το κόμμα τόλμησε να σταθεί όρθιο χωρίς εκείνον, έσπευσε να αποδείξει ότι δεν μπορεί.
Στο τέλος δεν έμεινε ούτε σκορδαλιά, ούτε σκόρδο. Έμεινε μόνο ένας άνθρωπος που έστησε μια διαδικασία απαξίωσης σε ό,τι αποφάσισε να αφήσει πίσω του, για να αποδείξει ότι είναι αναντικατάστατος.
Η προοπτική: Αριστερά που κυβερνά και δεν συμβιβάζεται
Το σχήμα απέτυχε. Όχι γιατί η ιδέα μιας αριστεράς που κυβερνά ήταν λανθασμένη. Αλλά γιατί ανατέθηκε σε έναν άνθρωπο που δεν είχε ποτέ την πρόθεση να ανατρέψει τίποτα, μόνο να διαχειριστεί τα πάντα.
Μετά από επτά χρόνια χυδαίου νεοφιλελευθερισμού, μετά από καρτέλ που λεηλατούν ανενόχλητα, μετά από μνημόνια και ακρίβεια και κόκκινα δάνεια και σπίτια που πωλούνται σε funds στο 10% της αξίας τους, η ελληνική κοινωνία δεν έχει ανάγκη από μια αριστερά που θα «διαχειριστεί καλύτερα» τα μονοπώλια. Έχει ανάγκη από μια αριστερά που θα τα ανατρέψει.
Αυτή η αριστερά δεν ζητά άδεια από τους ολιγάρχες για να διαχειριστεί τα νομοσχέδια και τις πολιτικές τους. Τους ανατρέπει στην πράξη. Παρεμβαίνει δομικά: παίρνει τον αλγόριθμο της ενέργειας, τον ξαναγράφει at-cost, σπάει το τραπεζικό καρτέλ με νομοθετική επιβολή ορίων, προστατεύει την πρώτη κατοικία και μιλά ξεκάθαρα για σύγκρουση, γιατί χωρίς σύγκρουση δεν υπάρχει ανατροπή.
Αυτή η αριστερά δεν φοβάται να ονομάζει τους εχθρούς της. Δεν τους κρύβει κάτω από ουδέτερες λέξεις όπως «κοινωνία» και «θεσμική ανατροπή». Μιλά για Λαό, για σύγκρουση, για ανατροπή. Και κυρίως δεν αλλάζει λεόντη ανάλογα με το ακροατήριο.
Η χώρα έχει ανάγκη από αυτή την αριστερά περισσότερο από ποτέ. Και η ιστορία έχει αποδείξει ότι αυτή η αριστερά δεν χτίζεται γύρω από πρόσωπα που «πουλούν» ελπίδα χωρίς ιδεολογικά δεσμά. Χτίζεται γύρω από ιδέες, από αρχές και από ανθρώπους που δεν φοβούνται να πουν αυτά που σκέφτονται, ακόμα και όταν αυτό κοστίζει.
Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι; Το ερώτημα δεν είναι μεμονωμένο. Δεν είναι ένα όνομα. Είναι μια γενιά. Είναι όσοι αρνήθηκαν να γίνουν διαχειριστές μιας αδικίας. Δεν είναι ανάγκη να κατονομαστούν εδώ. Όποιος παρακολουθεί τα τεκταινόμενα ξέρει ότι υπάρχουν στελέχη που πλήρωσαν το τίμημα της αντίστασης, που αποπέμφθηκαν, που απομονώθηκαν επειδη αρνήθηκαν να γίνουν διαχειριστές. Αυτοί είναι η απάντηση.
Το τίμημα της ανυπακοής
Στην ελληνική πολιτική σκηνή, ο Τσίπρας δεν μοιάζει με κανέναν άλλο ηγέτη της Αριστεράς. Όχι γιατί ήταν πιο ικανός ή πιο χαρισματικός. Αλλά γιατί οι προηγούμενοι είχαν ιδέες και ιδανικά και όταν χρειάστηκε, πλήρωσαν γι’ αυτά με την ίδια τους την πολιτική διαδρομή. Εκείνος έχει μόνο τη δίψα για την εξουσία και την ανάγκη να αποδείξει ότι είναι αναντικατάστατος.
Αυτό δεν είναι πολιτική. Είναι τιμωρία σε όσους τολμούν να σταθούν χωρίς αυτόν.
ΑΠΟ ΤΟ TVXS