Του Ιωάννη Δαμίγου
Η επιβίωση και αναβίωση του Ναζισμού (Νεοναζισμός) στις μέρες μας, αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα της σύγχρονης πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας παγκοσμίως. Αν και το χιτλερικό καθεστώς ηττήθηκε στρατιωτικά το 1945, οι ιδεολογικές του ρίζες δεν ξεριζώθηκαν πλήρως. Σήμερα, το “τέρας” αυτό επανέρχεται στην επιφάνεια, μεταλλαγμένο, προσαρμοσμένο στον 21ο αιώνα και εκμεταλλευόμενο τις σύγχρονες κρίσεις. Ποιες είναι αυτές οι αειφόρες ρίζες του; Γιατί διαρκώς ελκύει νέους ανθρώπους; Γιατί το παγκόσμιο κεφάλαιο στηρίζει και ενισχύει τον Ναζισμό;
Οι αιτίες πολλές και διαχρονικές, απλές αλλά και σύνθετες, που προκύπτουν καθημερινά σαν πονηρές μα και έξυπνες παγίδες, σε λαϊκές βάσεις. Η φτώχεια, η ανεργία και η οικονομική ανασφάλεια στρέφουν απελπισμένους πολίτες σε ακραίες, λαϊκίστικες λύσεις. Η προσφυγική κρίση τροφοδοτεί την ξενοφοβία, τον ρατσισμό και τον φόβο για την αλλοίωση της εθνικής ταυτότητας. Η έλλειψη εμπιστοσύνης στην αγοραία πολιτική και την κατ’ επίφαση δημοκρατία, ενισχύει τον αυταρχισμό. Ο φόβος της απώλειας της εθνικής κυριαρχίας, γεννά έναν επιθετικό, φανατικό εθνικισμό. Εμφάνιση ακροδεξιών και νεοναζιστικών σχηματισμών που εισέρχονται σε κοινοβούλια (όπως συνέβη ιστορικά με τη Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα ή με ρεβανσιστικές τάσεις στη Γερμανία). Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι κρυπτογραφημένες πλατφόρμες, χρησιμοποιούνται για στρατολόγηση νέων, διασπορά fake news και ρητορικής μίσους. Διείσδυση σε συνδέσμους οπαδών και δημιουργία ταγμάτων εφόδου με προπέτασμα τον αθλητισμό. Προσπάθεια παραποίησης της ιστορίας. Τώρα, η διαχρονική, νοσηρή γοητεία και αναβίωση του Ναζισμού οφείλεται κυρίως στην εργαλειοποίηση του συλλογικού φόβου, στην υπόσχεση μιας απόλυτης ταυτότητας και στην απλουστευτική ερμηνεία σύνθετων κοινωνικών κρίσεων. Παρά την καθολική ιστορική και ηθική του καταδίκη, το φαινόμενο αυτό συνεχίζει να επιβιώνει και να μεταλλάσσεται, εξαιτίας συγκεκριμένων επιτηδευμένων ψυχολογικών, κοινωνικών και πολιτικών μηχανισμών. Ψυχολογικός άξονας: Καλλιέργεια θυμάτων και απειλής, μετατροπή του φόβου σε επιθετικότητα. Κοινωνικός: Προσφορά αυστηρής ιεραρχίας, αντικατάσταση της ατομικής ευθύνης με τυφλή υπακοή. Πολιτικός: Λαϊκισμός και εθνικιστική έξαρση, aποσταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών. Η επιβίωσή του, δεν βασίζεται στην ορθολογική σκέψη, αλλά στην πολιτική εκμετάλλευση του ανθρώπινου πρωτογονισμού, ο οποίος ενεργοποιείται κάθε φορά που οι δημοκρατικές κοινωνίες αποτυγχάνουν να προσφέρουν δικαιοσύνη, ασφάλεια και όραμα για το μέλλον. Ακριβώς δηλαδή, αυτό που συμβαίνει κατά κόρον στην χώρα μας, τόσο στην Ευρώπη; όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο ναζισμός και ο νεοναζισμός ελκύουν νέους χρησιμοποιώντας στοχευμένες στρατηγικές ριζοσπαστικοποίησης για να προσελκύσουν άτομα σε μια ευαίσθητη ηλικία μετάβασης. Οι νέοι που νιώθουν απομονωμένοι ή περιθωριοποιημένοι, βρίσκουν μια έτοιμη, ισχυρή ομάδα. Η ένταξη παρέχει συντροφικότητα και την ψευδαίσθηση ότι ανήκουν σε κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους. Άλλωστε, η κοινωνική καταδίκη της ιδεολογίας λειτουργεί μερικές φορές αντίστροφα, ελκύοντας όσους αναζητούν την ακραία πρόκληση των ορίων Η ρητορική του ναζισμού βασίζεται στην φυσική και φυλετική ανωτερότητα, προσφέροντας κύρος σε νέους με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Όσο για την σχέση μεταξύ του παγκόσμιου κεφαλαίου (μεγάλες επιχειρήσεις, βιομήχανοι, τράπεζες) και του ναζισμού, αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα της σύγχρονης ιστορίας και της πολιτικής οικονομίας. Ιστορικά και θεωρητικά, η στήριξη αυτή δεν βασίστηκε σε ιδεολογική ταύτιση, αλλά σε χρησιμοθηρικά και οικονομικά κίνητρα. Μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1917, οι εγχώριοι και διεθνείς κεφαλαιοκράτες, φοβούνταν την εξάπλωση του κομμουνισμού. Ο Χίτλερ παρουσίασε τον εθνικοσοσιαλισμό ως το απόλυτο ανάχωμα ενάντια στον μπολσεβικισμό. Μόλις ανέβηκαν στην εξουσία, οι Ναζί, απαγόρευσαν τα ελεύθερα εργατικά συνδικάτα και τις απεργίες. Αυτό εξασφάλισε στις μεγάλες βιομηχανίες σταθερότητα, χαμηλό εργατικό κόστος και πειθαρχημένο εργατικό δυναμικό. Γερμανικοί κολοσσοί (όπως οι Krupp, IG Farben, Siemens, Volkswagen) και ορισμένες ξένες πολυεθνικές συνεργάστηκαν στενά με το ναζιστικό καθεστώς. Τα τεράστια προγράμματα επανεξοπλισμού της Γερμανίας απέφεραν μυθικά κέρδη. Αντίθετα με την κοινή αντίληψη περί κρατικού ελέγχου, η ναζιστική Γερμανία εφάρμοσε εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις τραπεζών, σιδηροδρόμων και χαλυβουργιών κατά τη δεκαετία του 1930, ενισχύοντας το ιδιωτικό κεφάλαιο. Tο κεφάλαιο ιστορικά τείνει να συνεργάζεται με οποιοδήποτε καθεστώς εγγυάται τη σταθερότητα της αγοράς, την προστασία της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και την κερδοφορία, ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για δημοκρατία ή δικτατορία. Οι τράπεζες της Wall Street (π.χ. J.P. Morgan) διοχέτευσαν δάνεια δισεκατομμυρίων στη Γερμανία τη δεκαετία του 1920. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), δημιουργήθηκε στην Ελβετία από κεντρικές τράπεζες (συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας, της Βρετανίας και των ΗΠΑ). Παρέμεινε πλήρως ενεργή κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, λειτουργώντας ως πύλη των Ναζί προς τις διεθνείς αγορές. Δέχθηκε (ξέπλυνε) τον χρυσό που έκλεψαν οι Ναζί από τις κεντρικές τράπεζες των κατεχόμενων χωρών (π.χ. Τσεχοσλοβακία, Αυστρία). Η Chase National Bank, συνέχισε να συνεργάζεται με το ναζιστικό καθεστώς ακόμη και μετά την έναρξη του πολέμου, παγώνοντας λογαριασμούς Εβραίων στη Γαλλία. Η Union Banking Corporation (UBC): Αμερικανική επενδυτική τράπεζα (με διευθυντή τον Prescott Bush, παππούς του 43ου Προέδρου, Τζορτζ Ου. Μπους του νεότερου), που διαχειριζόταν περιουσιακά στοιχεία του Γερμανού βιομήχανου Fritz Thyssen, βασικού χρηματοδότη του Χίτλερ. Τράπεζες της Βρετανίας, λείπει ο Μάρτης από την σαρακοστή; όπως η Τράπεζα της Αγγλίας (υπό τον Montagu Norman) στήριξε την πολιτική του κατευνασμού, αποδεσμεύοντας τσεχοσλοβακικό χρυσό υπέρ της ναζιστικής Reichsbank το 1939. Η Ελβετία ψήφισε τον εμβληματικό νόμο για το τραπεζικό απόρρητο το 1934, που προβλήθηκε ως μέτρο προστασίας των περιουσιών των Γερμανών Εβραίων από τις κατασχέσεις της Γκεστάπο. Στην πράξη, επέτρεψε σε ναζιστικά στελέχη και ξένους συνεργάτες τους να κρύψουν τεράστια, παράνομα κεφάλαια με πλήρη ανωνυμία. Η ανεξάρτητη επιτροπή Volcker, αποκάλυψε δεκάδες χιλιάδες λογαριασμούς θυμάτων που είχαν αποσιωπηθεί από τις τράπεζες. Οι μεγάλες Ελβετικές τράπεζες (όπως η UBS και η Credit Suisse) αναγκάστηκαν το 1998, να υπογράψουν δικαστικό συμβιβασμό ύψους 1,25 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αποζημίωση των επιζώντων του Ολοκαυτώματος και των απογόνων τους.
Η Δεξιά, από φύσει και θέσει συμφεροντολογικός χαμαιλέοντας, προσαρμοζόταν επιτήδεια και συνέδραμε υλικά, στις ναζιστικές εκφάνσεις από πάντα. Κάθε φορά, που η αλόγιστη και άπληστη καπιταλιστική κρίση οδηγείται στο προφανές αδιέξοδο, επιζητεί και βρίσκει λύση μέσα από την χρηματοδότηση και την επένδυση πολέμων. Ο έλεγχος της παιδείας, άρα το έλλειμμα που επιβάλει στην κρίση και στην σκέψη, είναι το μεγάλο όπλο, επίτευγμα, που της προσδίδει διαχρονικά μια νοσηρή γοητεία, μέσω της οποίας αναβιώνει αενάως. Εφόσον δεν υπάρχει δυνατότητα μελέτης της ιστορίας, των γενεσιουργών αιτίων, της κατανόησης λειτουργιών, προς γνώση και παραδειγματισμό αποφυγής του ολοκληρωτισμού, οι πηγές του ναζισμού θα σχηματίζουν χειμάρρους ολέθρου, που θα παρασύρουν όποτε παραστεί ανάγκη, τους ίδιους τους οπαδούς του, αλλά και τους άπειρους αδαείς. Οι προνοήσαντες και διασωθέντες, (όπως οι τότε ηττημένοι ναζιστές, βοηθούμενοι από τους βιομήχανους και τις τράπεζες, διέφυγαν με κεφάλαια, στην Αργεντινή, Χιλή, Παραγουάη κλπ), θα είναι πάντα οι βιομήχανοι και οι άγγελοι προστάτες τους, τράπεζες. Και πάλι από την αρχή …
