Το Ιράν σήμερα: Βαριά τεθωρακισμένα, πολυβόλα στο πίσω μέρος φορτηγών, ένοπλες παρελάσεις και νυχτερινές αυτοκινητοπομπές υπέρ του καθεστώτος

Τεχεράνη, Ιράν – Πολλά έχουν αλλάξει για τις ιρανικές αρχές και περισσότερους από 90 εκατομμύρια ανθρώπους στη χώρα από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τα πρώτα πλήγματα στην Τεχεράνη πριν από δύο μήνες.

Ωστόσο, ορισμένα στοιχεία για το πώς λειτουργεί το Ιράν και ποιος ελέγχει βασικές αποφάσεις έχουν γίνει πιο εδραιωμένα.

Ο πόλεμος φαίνεται μακριά από τη γραμμή του τερματισμού και δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πού θα σταθούν τα πράγματα στο τέλος, αλλά αυτό που έχει συμβεί μέχρι στιγμής μπορεί να προσφέρει κάποιες ενδείξεις.

Αλλαγές ηγεσίας

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επιμείνει πολλές φορές ότι η «αλλαγή καθεστώτος» έχει ήδη υλοποιηθεί στο Ιράν, καθώς πολλά στρώματα αξιωματούχων έχουν σκοτωθεί, συμπεριλαμβανομένου του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και άλλων στην κορυφή.

Αλλά οι κύριοι θεσμοί της Ισλαμικής Δημοκρατίας παραμένουν στη θέση τους και ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, εξελέγη γρήγορα από ένα κληρικό σώμα ως διάδοχος.

Οι στρατιωτικές, οι πολιτικές και δικαστικές αρχές ανανέωσαν την υπόσχεση πίστης τους στο γραφείο του Χαμενεΐ και στο θεοκρατικό κατεστημένο, παρόλο που ο νέος ανώτατος ηγέτης δεν έχει δει ή ακούσει από έξω αρκετές γραπτές δηλώσεις που του αποδίδονται.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), που ιδρύθηκε για να διαφυλάξει το κατεστημένο μετά την επανάσταση του 1979, συνεχίζει να ηγείται των στρατιωτικών επιχειρήσεων, να ασκεί σημαντική οικονομική δύναμη, ιδίως από τη διαχείριση των φυσικών πόρων του Ιράν, και να διατηρεί τον ένοπλο έλεγχο στους δρόμους μέσω της παραστρατιωτικής Basij και άλλων δυνάμεων.

Ο νέος γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, Mohammad Bagher Zolghadr, είναι μεταξύ της παλιάς φρουράς του IRGC που πιστεύεται ότι ευθυγραμμίζεται με τον Ahmad Vahidi και τον Ali Abdollahi, με τους άλλους στρατηγούς να φαίνονται απρόθυμοι να παραχωρήσουν σημαντικές παραχωρήσεις στην Ουάσιγκτον. Ο Zolghadr αντικατέστησε τον Ali Larijani, βετεράνο διπλωμάτη και ιδεολόγο, ο οποίος σκοτώθηκε σε επίθεση με πυραύλους τον Μάρτιο.

Το δικαστικό σώμα, το οποίο ανακοινώνει σχεδόν καθημερινές εκτελέσεις και συλλήψεις αντιφρονούντων, και το σκληροπυρηνικό κοινοβούλιο παρέμειναν ανέγγιχτα κατά τη διάρκεια του πολέμου. Η κρατική τηλεόραση και άλλα μέσα ενημέρωσης παραμένουν άμεσα ελεγχόμενα ή επηρεασμένα από το IRGC ή φατρίες όπως το σκληροπυρηνικό Μέτωπο Σταθερότητας της Ισλαμικής Επανάστασης ή το Μέτωπο Paydari και μεταδίδουν κρατικά μηνύματα με κάθε δυνατό μέσο, μεταξύ άλλων μέσω βίντεο που δημιουργούνται από τεχνητή νοημοσύνη.

Ο σχετικά μετριοπαθής Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος έγινε πρόεδρος το 2024 σε εκλογές με ιστορικά χαμηλή προσέλευση, όπως και η χαμηλή προσέλευση στις βουλευτικές εκλογές, υποβιβάζεται κυρίως στις εσωτερικές υποθέσεις και σε ορισμένα διπλωματικά μηνύματα.

Οι μεταρρυθμιστές και μετριοπαθείς πολιτικοί που υποστήριξαν την υποψηφιότητά του, όπως οι πρώην πρόεδροι Χασάν Ρουχανί και Μοχάμαντ Χαταμί και ο πρώην επικεφαλής διπλωμάτης Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ, διασύρονται έντονα από τους σκληροπυρηνικούς.

Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν αυτή την εβδομάδα ότι οι περισσότερες φατρίες εξέδωσαν παρόμοιες δηλώσεις για να διακηρύξουν την ενότητα και τη συνέχεια στο γραφείο του ανώτατου ηγέτη και στο κράτος, ως απάντηση στον Τραμπ που επανειλημμένα επεσήμανε ρωγμές στο σύστημα. Οι ιρανικές αρχές συνέχισαν επίσης να υποστηρίζουν μέλη του «άξονα αντίστασης» των ενόπλων δυνάμεων σε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, του Ιράκ και της Υεμένης.

Έχουν επίσης φέρει μερικούς από τους παραστρατιωτικούς μαχητές στο εσωτερικό του Ιράν για να τους βοηθήσουν να ελέγξουν την κατάσταση, με τις Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης του Ιράκ (PMF) ή Hashd al-Shaabi και άλλες ένοπλες ξένες ομάδες να παρελαύνουν περήφανα στους δρόμους της Τεχεράνης και άλλων πόλεων από τον περασμένο μήνα.

Αλλαγές στην πολιτική θέση

Οι ιρανικές αρχές δεν έχουν καταλήξει σε συναίνεση για να παραχωρήσουν τις παραχωρήσεις που απαιτεί ο Τραμπ, καθώς οι περισσότεροι πιστεύουν ότι ισοδυναμούν με συνθηκολόγηση, κάτι στο οποίο δεν θα εμπλακούν ποτέ ακόμη και αν αυτό σήμαινε περισσότερες επιθέσεις σε υποδομές από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Λένε ότι το IRGC και ο παραδοσιακός στρατός παραμένουν πλήρως προετοιμασμένοι να εκτοξεύσουν πολλούς περισσότερους πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε περιφερειακές χώρες, καθώς και σε αμερικανικές δυνάμεις, εάν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προσπαθήσουν πραγματικά να φέρουν το Ιράν «πίσω στη Λίθινη Εποχή», όπως απειλείται από τον Τραμπ, μέσω περισσότερων χτυπημάτων εναντίον κρίσιμων μη στρατιωτικών υποδομών.

Ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο σχετικά πραγματιστής πρόεδρος του κοινοβουλίου που ηγήθηκε της διαπραγματευτικής ομάδας του Ιράν κατά τον πρώτο γύρο των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ στο Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν, νωρίτερα αυτό το μήνα, άφησε να εννοηθεί ότι θέλει να μετατρέψει τις «νίκες» στο πεδίο της μάχης σε συμφωνία.

Αλλά υπό τα πυρά των σκληροπυρηνικών, προειδοποίησε επίσης ότι δεν θα υπάρξει «παράδοση».

Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ συναντά τον αρχηγό του στρατού του Πακιστάν Ασίμ Μουνίρ, στην Τεχεράνη, Ιράν, 16 Απριλίου 2026 [Πρακτορείο Ειδήσεων Δυτικής Ασίας]

Σε αυτό το πνεύμα, η τελευταία πρόταση του Ιράν προς τις ΗΠΑ είναι να αναβληθεί η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, παρόλο που το κύριο δημόσιο σκεπτικό του Τραμπ και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου για την έναρξη του πολέμου ήταν να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα είχε ποτέ πυρηνικά όπλα.

Η Τεχεράνη λέει ότι δεν θα επιδιώξει ποτέ πυρηνικά όπλα, αλλά δεν θα στείλει το απόθεμά της σε εμπλουτισμένο υλικό ούτε θα σταματήσει τον εμπλουτισμό στο ιρανικό έδαφος, καθώς η χώρα έχει πληρώσει τεράστιο τίμημα για να αποκτήσει την τεχνολογία, με τη μορφή δεκαετιών κυρώσεων και δολοφονιών επιστημόνων της.

Το IRGC και τα κρατικά μέσα ενημέρωσης τονίζουν ότι το κύριο ζήτημα τώρα είναι τα Στενά του Ορμούζ και πώς να ανοίξουν ξανά αξιόπιστα και να τερματιστεί ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ.

Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις και οι πολιτικοί τονίζουν ότι αυτό πρέπει να περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός συστήματος που θα αφήνει το Ιράν υπεύθυνο για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ με το Ομάν, καθώς οι δύο χώρες είναι οι μόνες με χωρικά ύδατα στην περιοχή.

Επιθυμούν επίσης να χρεώσουν τα πλοία για τη διέλευση, κερδίζοντας πίσω μερικά από τα 270 δισεκατομμύρια δολάρια σε ζημιές που η κυβέρνηση λέει ότι έχουν προκληθεί στη χώρα. Το κοινοβούλιο λέει ότι έχει συντάξει το περίγραμμα της νομοθεσίας για τη νομιμοποίηση ενός τέτοιου συστήματος, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς του Τραμπ, των Ευρωπαίων και άλλων ότι το στενό πρέπει να ανοίξει ξανά σε όλους χωρίς όρους για να αποκατασταθεί η σταθερότητα στις κουρασμένες διεθνείς αγορές που προσπαθούν να αποφύγουν μια άλλη ύφεση.

Διαφορές στην εσωτερική πολιτική

Το ιρανικό κατεστημένο αντιμετωπίζει ένα περίπλοκο δίκτυο προβλημάτων στο εσωτερικό, πολλά από τα οποία έχουν επιδεινωθεί μόνο από τον αντίκτυπο των έντονων βομβαρδισμών από τις ισχυρότερες αεροπορικές δυνάμεις στον κόσμο. Η οικονομία είναι κουρελιασμένη, με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά πληθωρισμού στον κόσμο, και θα χρειαστούν χρόνια και μεγάλες επενδύσεις για την πλήρη ανοικοδόμηση των βαριά βομβαρδισμένων γραμμών παραγωγής χάλυβα, των πετροχημικών εργοστασίων και άλλων εγκαταστάσεων, ενώ η χώρα παραμένει υπό σκληρές κυρώσεις από τις ΗΠΑ και τα Ηνωμένα Έθνη.

Εκατομμύρια θέσεις εργασίας είτε έχουν εξαφανιστεί είτε έχουν τεθεί σε παύση ως αποτέλεσμα της σχεδόν ολικής διακοπής λειτουργίας του διαδικτύου που επιβλήθηκε από το κράτος που ισχύει τώρα για μια άνευ προηγουμένου 60ή ημέρα για υποτιθέμενους λόγους «ασφαλείας» εν καιρώ πολέμου. Ενόψει της αυξανόμενης απογοήτευσης από το κοινό, το κράτος είπε κατηγορηματικά ότι το Διαδίκτυο θα περιοριστεί λιγότερο μόνο όταν τελειώσει ο πόλεμος και τώρα επεκτείνει σταδιακά ένα κλιμακωτό σύστημα στο οποίο αντιτίθεται ο λαός εδώ και χρόνια.

Η οικονομική εστίαση της κυβέρνησης έχει μετατοπιστεί στην προτεραιότητα της προμήθειας τροφίμων και φαρμάκων με οποιοδήποτε μέσο και αυτή την εβδομάδα επανέφερε μια πρακτική διάθεσης φθηνού νομίσματος για εισαγωγές βασικών αγαθών, κάτι που είχε εξαλείψει τον Δεκέμβριο, καθώς εξέθρεψε συστηματική διαφθορά.

Ο μέσος Ιρανός αναμένεται να γίνει φτωχότερος τους επόμενους μήνες, καθώς ο αχαλίνωτος πληθωρισμός αποδεκατίζει τα νοικοκυριά που προσπαθούν να κρατήσουν το κεφάλι τους πάνω από το νερό.

Εκτός από τις συλλήψεις και τις εκτελέσεις, το δικαστικό σώμα τονίζει επανειλημμένα ότι όποιος εμπλέκεται σε οποιαδήποτε μορφή διαφωνίας εντός ή εκτός της χώρας θα μπορούσε να αντιμετωπίσει την κατάσχεση του συνόλου των περιουσιακών του στοιχείων προς όφελος του κράτους.

Πολυάριθμες «ομολογίες» Ιρανών έχουν μεταδοθεί στην κρατική τηλεόραση και σε συνδεδεμένα μέσα ενημέρωσης για αδικήματα ασφαλείας, τα οποία περιλαμβάνουν φερόμενη κατασκοπεία, κινηματογράφηση πυραύλων από τα σπίτια τους ή προσπάθεια σύνδεσης στο δορυφορικό διαδίκτυο Starlink, μεταξύ άλλων.

Αφού χιλιάδες σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια πανεθνικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο, μια βαριά ατμόσφαιρα ασφαλείας συνεχίζει να κυριαρχεί στους δρόμους της Τεχεράνης και σε πόλεις σε όλη τη χώρα.

Βαριά τεθωρακισμένα οχήματα, πολυβόλα τοποθετημένα στο πίσω μέρος φορτηγών, ένοπλες παρελάσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας και νυχτερινές αυτοκινητοπομπές υπέρ του κράτους, μασκοφόροι στρατιώτες και δυνάμεις ασφαλείας και ένοπλα σημεία ελέγχου έχουν γίνει αναπόφευκτα κοινά αξιοθέατα στους δρόμους της πρωτεύουσας.

Aπό το Al Jazeera